વરાહપુરાણમ્

પર્વતોની ઘનછાયાવાળી વનરાજીઓમાં પાંચ પવિત્ર પ્રવાહો ધરીને ધરતી પર પડતાં છે. એ સ્થાન પર, જો કોઈ કુશદ્વીપમાં જન્મે અને મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન રહે, તો એ કુશદ્વીપમાંથી પડ્યા પછી બ્રહ્માના લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાં, મનુષ્યે પાંચ રાતનું ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરવું જોઈએ. જે મારા માર્ગને અનુસરે છે, તે સૂર્યલોકમાં વસે છે; અને સૂર્યલોકને પણ ઓળંગીને, અંતે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી, અહીં એક જ ધારા પર્વતના પથ્થરોના સમૂહમાંથી પૂર્ણ તીવ્રતાથી પડતી જોવા મળે છે. જો કોઈ સાત રાતનું ઉપવાસ રાખી, મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન રહી, તો તે સાત દ્વીપોમાં વિહાર કરે છે. અને એ સાત દ્વીપોને પણ પાર કરીને, અંતે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. એજ રીતે, એક શુભ પ્રવાહ પર્વતની ગુફામાંથી જમીન પર પડે છે. ત્યાં જન્મેલો મનુષ્ય વૈશ્ય કે શૂદ્ર રૂપે જન્મે છે, પણ જો તે મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન રહે, અને મિત્રો સાથે યોગ્ય દાનપૂર્વક યજ્ઞ કરે, તો એ મને પ્રાપ્ત કરે છે. બીજે એક સ્થાન પર, એક જ પ્રવાહ વડના વૃક્ષની જડ પાસે શરણ લઈ ધરતી પર પડે છે. મારા એ ઉત્તમ શિખરે જેટલી વટપત્રો છે, એટલા લોકો ત્યાં મારા માર્ગ પર ચાલીને સ્થિર રહે છે. પછી, એ મનુષ્ય અગ્નિસમાન રૂપ ધારણ કરીને મારા લોકને જાય છે. અહીં, એક જ ઘન પ્રવાહ, જે પાણીના ઘડાથી સરખો છે, ધરતી પર પડે છે. ત્યાં જે જન્મે છે, તે ચારેય વેદોનો જ્ઞાતા અને મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન હોય છે. જો કોઈ ત્યાં પાંચ રાત રોકાઈ સ્નાન કરે, અથવા મારા કર્મોમાં સ્થિર રહી ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે, તો એ યમવ્યસનક નામના મારા પરમ ગુપ્ત સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે. જો કોઈ માત્ર એક રાત રોકાઈ સ્નાન કરે, અને મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન રહી ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે, તો એ પરમ ફળ પામે છે. એ ક્ષેત્રમાં એક સ્થાન છે, જે માતંગ નામે પ્રખ્યાત છે અને મને અત્યંત પ્રિય છે. ત્યાં એક રાત રોકાઈ સ્નાન કરનાર પુરુષ, જો જ્ઞાનવાન અને શુદ્ધ હોય અને મારા કર્મોને અનુસરે, તો કિમ્પુરુષ વિસ્તાર છોડીને મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. અહીં એક પ્રવાહ કૌશિકી નદી સાથે જોડાઈ વહે છે. ત્યાં મારા કર્મ અનુસાર મનુષ્ય ઇન્દ્રલોકમાં જન્મે છે. એ સ્થાન પર સ્નાન કરવાના ફળથી મનુષ્યનો જન્મ નિશ્ચિત છે. અને ઇન્દ્રલોકને પણ ઓળંગીને, અંતે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. કોકાશિલાના પથ્થર પર, જે શક્ર-રુદ્ર તરીકે ઓળખાય છે, એ સ્થાન પર એક વિશિષ્ટ ગુપ્ત ક્ષેત્ર છે, જેને દંષ્ટ્રાંકુર કહે છે, જ્યાં કોકા નદી ઉદ્ભવે છે. જો કોઈ ધન્ય મનુષ્ય ત્યાં એક દિવસ-રાત રોકાઈ જળ અર્પિત કરે, અને મારા કર્મોમાં સ્થિર રહી ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે, તો એ મહાન ગુપ્ત ક્ષેત્રમાં સર્વોચ્ચ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, પર્વતના મધ્યમાંથી પાણી કોકા નદીમાં પડે છે. ત્યાં, જો કોઈ ધરતી પર જળ અર્પણ કરે, તો એ સંસારના બંધનને કપાઈ જાય છે. આ રીતે, પર્વત, નદીઓ અને તીર્થસ્થાનોની પવિત્રતા અને મારા માર્ગના અનુયાયીઓના ઉદ્ધારની મહિમા અહીં વર્ણવાઈ છે.