વરાહપુરાણમ્

વિશાળ નેત્રવાળી ધરા, પાવન ચક્ર તીર્થના મહિમા વિશે સાંભળે છે—કે જે ત્યાં મૃત્યુ પામે છે, તે જીવનનું પરમ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. એ સમયે, કોઈએ પોતાના હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને મધુર શબ્દોમાં આ રીતે પૂછ્યું: "મને સાચું કહો; મને આ અંગે ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે." પછી એ વ્યક્તિએ, જેનું વાણી મેષના ઢોલ જેવા ગુંજતું હતું, પૃથ્વી સાથે વાત કરી. પૃથ્વીએ કહ્યુ: "જે કારણથી મને પૂજવામાં આવી છે, તે એ વ્યક્તિના કારણે છે. મેં પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. પણ એ મારા તેજથી ચકિત થઈને, મને જોઈ શકતો નથી. તે બોલી શકતો નથી, તેની આંખોમાં ભયથી કંપન છે." પછી, મારા પ્રેરણા વડે, સુક્ષ્મ વાણી ધારણ કરીને, સોમદેવે કહ્યું: "હે પ્રભુ, કૃપા કરીને સત્ય કહો, મારા મનમાં જે કંઈ છે તે જણાવો." મારા શબ્દો સાંભળીને, ગ્રહોના અધિપતિ સોમદેવે વિનયપૂર્વક કહ્યું: "હે પ્રભુ, જો તમે પ્રસન્ન છો અને મારા માટે અહીં આવ્યા છો, તો જગત જેટલું ચાલે તેટલું સમય હું આપમાં સ્થિર રહું. તમે મને જે સ્વરૂપ આપ્યું છે, તે જ રહે. મારા બ્રાહ્મણો યજ્ઞમાં માત્ર સોમપાન કરે." "અને જ્યારે અમાવસ્યાએ તમે ક્ષીણ થાઓ છો, ત્યારે ત્યાં પિંડદાનાદિ પિતૃકર્મો થાય છે. હે વિષ્ણુ, કદી પણ મારું મન અધર્મ તરફ ન વળે; જો એવું થાય તો અમને વનસ્પતિ તરીકે જન્મ મળે—એવો સંકલ્પ છે. હે અનાદિ, મધ્ય અને અંતથી પર એવા મહાપ્રભુ, જો તમે પ્રસન્ન છો, તો..." પછી, સોમદેવના શબ્દો સાંભળીને, હું (વર્ષ્ણુ) તત્કાળ અદૃશ્ય થઈ ગયો. અને એ સોમ તીર્થે, જે પ્રાપ્ત કરવું અત્યંત દુર્લભ છે, પરમ પદ પ્રાપ્ત થયું. આ તીર્થમાં આઠમા ભક્તે, જે મારી આરાધનામાં સ્થિર રહ્યો, જ્યાં મહાત્મા સોમદેવે ઘોર તપ કર્યો—એ ત્યાં પાંચ હજાર વર્ષ સુધી ઊભા રહીને, ઉપર દૃષ્ટિ રાખી તપસ્યા કરી. મારા અપરાધથી મુક્ત થઈ, તે બ્રાહ્મણોના સ્વામી બન્યા. ત્રીસ હજાર વર્ષ અને ત્રીસ શતાબ્દીઓ સુધી, તે ધન, ગુણ અને દાનથી યુક્ત રહ્યા. બ્રાહ્મણ બનીને, તેઓ સંસાર બંધનથી મુક્ત થયા. એ તીર્થને મારા માર્ગ પર ચાલનારોએ જાણવું જોઈએ. જ્યારે ત્યાં અંધકાર છવાય છે અને કોઈ દેખાતું નથી, ત્યારે માત્ર પ્રકાશ જ દેખાય છે, સોમદેવ દેખાતા નથી—આ એક અદ્ભુત વાત છે. આ મારા પાવન સૌકર પ્રદેશનું ચિહ્ન છે. હવે, હે વસુંધરા, હું તને બીજું પણ કહું છું—સાંભળ. એ તીર્થે એક સ્ત્રીનું મૃત્યુ થયું, પોતાના ઇચ્છાથી નહીં, પણ પોતાના કર્મના ભાગ્યથી. એ એક રાજકુમારી હતી, વિશાળ નેત્રોવાળી, શ્યામવર્ણી અને અંગે અંગે સુંદર. નારાયણના વચનો સાંભળીને, શુભ લક્ષણોથી વિભૂષિત ધરા આશ્ચર્યથી બોલી: "આ પાવન તીર્થનું જે મહાત્મ્ય તમે વર્ણવ્યું, એથી તો ગિધ અને શિયાળે પણ માનવદેહ પ્રાપ્ત કર્યો!" "એ પવિત્ર સ્થળે સ્નાન કરીને કે મૃત્યુ પામી, હે જનાર્દન, તેમને કયું ચિહ્ન મળે છે, જેના કારણે તેઓ માનવદેહ પ્રાપ્ત કરે છે?" પછી, ધરાના આ પ્રશ્નો સાંભળીને, ધર્મના પરમ જ્ઞાતા વિષ્ણુએ કહ્યું: "હે ધરા, જે પૂછ્યું છે તે હું તને સાચું કહીશ—સાવધાન થઈને સાંભળ.