વરાહપુરાણમ્

પવિત્ર સ્મિતવાળી ધર્તિ, હું તને હવે આ તીર્થના લક્ષણો કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. ત્યાં એક કાચબો છે, જે રથના ચક્ર જેટલો મોટો છે અને સતત ચાલે છે. એ પવિત્ર સ્થળે સ્નાન કરવાથી, સુન્દર કટિવાળી, મહાન અને ઉત્તમ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. એ સ્થળે, હે ધર્તિ, કોઈ સંશય નથી કે મનુષ્યને વિશિષ્ટ ફળ મળે છે—ત્યાં દસ કમળના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે હંમેશાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે અને અંતે મારા લોકને પામે છે. આ પવિત્ર તીર્થ ‘અગ્નિતીર્થ’ તરીકે ઓળખાય છે અને તે કુબજામ્રમાં સ્થાપિત થયેલું છે. ખાસ કરીને કૌમુદા અને માર્ગશીર્ષ માસમાં અને માધવ માસમાં યોગ્ય સમયે જે ત્યાં ઉપસ્થિત થાય છે, તેને વિશિષ્ટ ફળ મળે છે. હવે, હે ધર્તિ, હું તને ફરીથી તેના લક્ષણો સમજાવું છું—મનને એકાગ્ર કરીને સાંભળ. સાચે કહું તો, મારા શાસ્ત્રને કોઈ જાણતું નથી, કોઈ બીજું પણ નહીં. તું મનને એકત્રિત કરીને સાંભળ. અગ્નિતીર્થ, હે મહાન, તેજસ્વી છે અને સંપૂર્ણપણે વૈષ્ણવ તત્વ ધરાવે છે. માત્ર ત્યાં સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્યને ફળ મળે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. જે ત્યાં વીસ દિવસ અને રાત રોકાય છે, એ મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. વિદ્વાન લોકો મારી ભક્તિને એથી ઓળખે છે, જે સુખ આપે છે. ઉનાળાની ઋતુમાં પણ એ સ્થાન શીતળ રહે છે—આ એનું ચિહ્ન છે. એ તીર્થ દ્વારા લોકો સંસારના ભયાનક મહાસાગરથી પાર ઉતરી જાય છે. વાયવ્ય નામનું તીર્થ, જે ધર્મથી પ્રગટ થયું છે—જે ત્યાં સ્નાન કરે છે અને નિયમિત જળક્રિયા કરે છે, તેને વાજપેય યજ્ઞ જેટલું પૂર્ણ ફળ મળે છે. દસ કે પાંચ દિવસ સુધી આ નિયમ માન્ય છે. એ પછી મનુષ્ય ચાર હાથવાળો બની, મારા લોકમાં સ્થિર થાય છે. એ તીર્થનું ચિહ્ન—જે મહાન છે—તે હું તને કહું છું. દ્વાદશી, એટલે કે બારમો દિવસ, એ તીર્થની ઓળખ છે. આ તીર્થ ‘શક્રતીર્થ’ તરીકે ઓળખાય છે, જે સર્વ સંસારથી મુક્તિ આપનાર છે. એ લોકમાં શક્ર, વજ્રધારી, નિવાસ કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. જે ત્યાં દસ રાતો ઉપવાસ કરે છે, એ મારા લોકને જાય છે. હવે, મનને એકાગ્ર કરીને, હે સુંદર, સત્યને સાંભળ. શક્રના પવિત્ર તીર્થનું ચિહ્ન મેં તને કહી દીધું છે, હે ધર્તિ. વરુણ દેવએ ત્યાં પાંચ હજાર સાત વર્ષ સુધી તપ કર્યું હતું. ત્યાં, જે મનુષ્ય દૃઢ વ્રત રાખે છે, એ જીવતા કે મૃત્યુ પામ્યા પછી જે ફળ પામે છે—તે નિશ્ચિતપણે ઇચ્છ્યા પ્રમાણે વિહાર કરે છે. બધાં આસક્તિઓ ત્યજી, એ મારા લોકને પામે છે. ત્યાં એક જ ધારા સતત પડે છે અને એ એકરૂપ રહે છે. એ કુબજામ્રવનમાં ‘સપ્તસમુદ્રક’ નામનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે. ત્યાં ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. પછી, સ્વર્ગમાંથી પતન થયેલો દ્વિજ કુળમાં જન્મે છે. અથવા, અહીં જે આસક્તિથી મુક્ત અને ઇન્દ્રિયજિત છે, તે શરીર ત્યાગે છે. હવે, હે સુંદર, હું તને એ પવિત્ર તીર્થનું ચિહ્ન કહું છું—સાવધાનપણે સાંભળ.