વરાહપુરાણમ્

ભગવાન કહે છે: "હું જ્યારે વરુણની માયા ધારણ કરું છું ત્યારે મહાસમુદ્રનું રક્ષણ કરું છું. જ્યારે હું કુબેરની માયા લઉં છું ત્યારે ધનની પણ રક્ષા કરું છું. શાક્ર (ઇન્દ્ર) ની માયા ધારણ કરીને મેં વૃત્રાસુરનો સંહાર કર્યો હતો. મારા માયાના પ્રભાવથી મેં મેરુ પર્વતની રચના કરી અને તે પર્વત પર સૂર્યને પણ ધારણ કરું છું. જ્યારે હું જળમગ્ન અગ્નિરૂપે અવતરી છું ત્યારે સમગ્ર જળપૃથ્વીને પી જાઉં છું. લોકો પૂછે છે, ‘પછી એ જળ ક્યાં રહે છે?’ તો હું કહેું છું કે, એ જળ મારી માયાના પ્રભાવથી જંગલમાં વિવિધ ઔષધિરૂપે રહેલું છે. રાજમાયાથી હું પૃથ્વીનું પણ રક્ષણ કરું છું. હે પૃથ્વી, હું સર્વત્ર પ્રવેશી આ જગતમાં માયા પેદા કરું છું. મારી તેજસ્વી અને દિવ્ય માયારૂપે હું આખા બ્રહ્માંડને વ્યાપી જાઉં છું. વિલયકાળની માયા ધારણ કરીને પણ હું સમગ્ર બ્રહ્માંડને વ્યાપું છું. મારી અનંત માયાથી હું જગતને ધરી રાખું છું અને સુશુપ્તિમાં પણ રહું છું. દેવતાઓ પણ જ્યાં આશ્રય લે છે, એ મારી માયા જ કહેવાય છે. હે સુંદર કટિવાળી પૃથ્વી, તું સત્તર મહાપ્રલય સુધી મારી માયાથી જ આધારિત રહી છે. એ મારી માયાની શક્તિ છે, જેના દ્વારા હું જળમાં રહું છું. દેવતાઓ પણ મારી માયાથી મોહિત થઈને તેને જાણી શકતા નથી. હું પિતૃમય માયા ધારણ કરું છું. એક ઋષિએ પણ માયા અનુસરી સ્ત્રીગર્ભમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. એ ઋષિએ ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને વચન કહ્યાં. ફરીથી તેને સ્ત્રીભાવ પ્રાપ્ત થયો અને તે સ્ત્રીના ગર્ભમાં સ્થિત થયો. એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે સ્ત્રીભાવે જે પાપ કર્યું હતું, એ પછી તેણે મધુર વચનથી પૃથ્વીને ઉત્તર આપ્યો. હે વિશાળનેત્રવાળી રોહિણી, મારી માયા અદ્ભુત અને રોમાંચક છે. એ અનેક રૂપો અને માર્ગો ધરાવે છે—શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નીચ. જેમ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ દ્વારા સ્ત્રીપ્રપંચનો આરંભ થયો, એમ. એ બ્રાહ્મણ મારા ઉપાસક અને મારા કાર્યોમાં નિષ્ઠાવાન હતો. લાંબા સમય સુધી તેની ભક્તિથી હું પ્રસન્ન થયો. પછી, હે દેવી, મેં તેને પરમ દૃષ્ટિ આપી. 'શુભે, તારા હૃદયમાં જે વર રહે છે, એ માગ,' એમ મેં કહ્યું. 'કે જો તને એ સ્વર્ગ પણ ઇચ્છિત હોય, જ્યાં સુખ અને સુંદર સ્ત્રીઓ વસે છે—' એમ મેં કહ્યું. જ્યાં સર્વ અપ્સરાઓ દિવ્ય રૂપ ધરાવે છે—એમ મારા વચન સાંભળીને એ મહાન બ્રાહ્મણે ઉત્તર આપ્યો: 'હે દેવ, જો તમે રીસાતા નથી તો હું એક વર માગું છું. મને ન તો સોનાની, ન ગાયોની, ન સ્ત્રીઓની, ન રાજ્યની ઇચ્છા છે. હજારો સ્વર્ગો પણ મને રોચતા નથી.' એમના વચનો સાંભળીને ત્યાં એક સંમતિ થયેલી. દેવતાઓ પણ વિષ્ણુની માયાથી મોહિત થઈને તેને જાણી શકતા નથી. માયાના પ્રેરણા થી એ બ્રાહ્મણે મધુર વચન કહ્યાં: 'હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી એ વર મને પ્રાપ્ત થાય.' પછી મેં કહ્યું: 'કુબજામ્ર ખાતે જઈને ગંગામાં સ્નાન કર, તને માયા પ્રાપ્ત થશે.' હે દેવી, કુબજામ્ર ખાતે એ બ્રાહ્મણે મારી માયાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. તેણે યથાવિધિ તીર્થની સ્થાપના કરી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરી.