વરાહપુરાણમ્

પ્રભુ કહે છે: જ્યારે કોઈ જીવ જન્મ લે છે ત્યારે તે પોતે ભૂલી જાય છે—આ મારી પરમ માયા છે. કર્મો દ્વારા પણ જીવને બીજા સ્થાનોએ લઈ જવામાં આવે છે—આ પણ મારી મહાન માયા જ છે. મનુષ્યના આંગળીઓ, પગ, હાથ, માથું અને કમર, કાન, આંખ, ખોપરી, કપાળ અને જીભ—આ બધું મારી માયાની રચના છે. જે ખાય છે તે અગ્નિથી પચાવવામાં આવે છે, અને જે પીવામાં આવે છે તે પણ અગ્નિથી પચાય છે. ધ્વનિ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને સુગંધ—આ પાંચે ઇન્દ્રિયોના વિષય છે. દરેક ઋતુમાં, સ્થાવર અને જંગમ પ્રાણીઓમાં પોતપોતાની સ્વરૂપે આ બધું રહેલું છે. આકાશીય જળ અને ભૂમિ પરનાં જળ બંનેમાં સર્વ વસ્તુઓ સ્થિત છે. જ્યારે વરસાદ પડે છે ત્યારે સર્વ તળાવો અને સરોવરો જળથી ભરાઈ જાય છે. હિમાલયના શિખરો પરથી મન્દાકિની નદી વહે છે. મેઘો ખારા સમુદ્રમાંથી જળ ખેંચી લે છે અને તેને દૂર લઈ જાય છે. કેટલાક જીવ રોગગ્રસ્ત થાય છે અને મહાન ઔષધિઓ સેવે છે. છતાં, ક્યારેક ઔષધ આપ્યા છતાં પણ, જીવ મૃત્યુ પામે છે. પ્રથમ તો ગર્ભની રચના થાય છે, પછી મનુષ્ય જન્મે છે. પછી ઇન્દ્રિયોની ક્ષતિ થાય છે—આ પણ મારી માયાની શક્તિ છે. ફરી, પાંદડા અને અન્ય રૂપોથી યુક્ત મારી માયા ફરીથી કાર્ય કરે છે. ત્યાં, માયા દ્વારા, હું વારંવાર અમૃતનું વિસર્જન કરું છું. ગતિશીલ ગરુડ બનીને, હું પોતે પોતાને લઈ જાઉં છું. મારી માયા દ્વારા, હું સ્વર્ગવાસીઓ માટે યજ્ઞો કરું છું. અંગિરસ માયા ધારણ કરીને, હું દેવતાઓને યજ્ઞ કરાવું છું. વરુણ માયા ધારણ કરીને, હું મહાસાગરનું રક્ષણ કરું છું. કુબેરની માયા ધારણ કરીને, હું ધનનું રક્ષણ કરું છું. શાક્ર માયા ધારણ કરીને, મેં વૃત્રાસુરનો સંહાર કર્યો હતો. માયાથી જ મેં મેરુ પર્વત રચ્યો અને હું સૂર્યને પણ ધારણ કરું છું. સમુદ્રાગ્નિ રૂપ ધારણ કરીને, હું તે જળને પી જઈ છું. જો લોકો પૂછે—'એ જળ ક્યાં રહે છે?'—તો મારી માયાની શક્તિથી, તે જંગલમાં ઔષધિ રૂપે રહે છે. રાજસિક માયા કરીને, હું પૃથ્વીનું રક્ષણ કરું છું. હે પૃથ્વી, તેમાં પ્રવેશ કરીને, હું જગતમાં માયા રચું છું. તેજસ્વી માયિક રૂપ ધારણ કરીને, હું આખા બ્રહ્માંડને વ્યાપી લઉં છું. વિલયકર્તા માયા લઈને, હું આખા બ્રહ્માંડને ભરું છું. અનંત માયાથી, હું સર્વનું પાલન કરું છું અને નિદ્રા પણ લઉં છું. જ્યાં દેવતાઓ આશ્રય લે છે—તે મારી માયા કહેવાય છે. હે સુન્દરી, તું સત્તર પ્રલયો સુધી ધરી રાખવામાં આવી છે—આ પણ મારી માયાની શક્તિ છે, જેના દ્વારા હું જળમાં નિવાસ કરું છું. દેવતાઓ પણ મારી માયાથી મોહિત થઈને તેને ઓળખી શકતા નથી. હું પિતૃમય માયા પણ ધારણ કરું છું. ઋષિએ પણ માયાનું અનુસરણ કરીને સ્ત્રીના ગર્ભમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. તેણે હાથ જોડીને પ્રણામપૂર્વક વચન કહ્યું. પછી, તેને ફરીથી સ્ત્રીત્વ પ્રાપ્ત થયું અને તે સ્ત્રીના ગર્ભમાં સ્થાન પામ્યો.