વરાહપુરાણમ્

પવિત્ર વારાહ પુરાણમાં વર્ણવાયેલી આ કથા શ્રદ્ધા અને ધર્મની મહિમા દર્શાવે છે. જે ભક્તિપૂર્વક કપિલા ગાયને સ્પર્શ કરે છે અને કન્યાને કદી અપવિત્ર કરતો નથી, જે પાણીનું દાન આપે છે, ગુરુની ભક્તિ કરે છે અને વધારે બોલતો નથી—તો એવો પુરુષ પુનર્જન્મમાં પ્રવેશતો નથી; એ ભગવાનના લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. આ રીતે જન્મના અભાવ વિષયક અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. હવે, ભગવાન વારાહ સ્વરૂપે વસુંધરાને કહેશે—'હે વસુંધરા, હવે હું તને કોકામુખ ક્ષેત્રની મહિમા કહું છું, જે રહસ્યમાં પણ સર્વોચ્ચ છે. જે વ્યક્તિ અષ્ટમી કે ચતુર્દશી તિથિને શારીરિક સંબંધ ન કરે, બાળપણ કે યુવાનીમાં પણ હંમેશા મારી ભક્તિમાં સ્થિર રહે, જે dù:ખમાં પણ વિભાજન ન કરે અને ગુણોથી યુક્ત હોય, જે યુવાનીના વ્રતને પાળે અને ક્યારેય પાપકર્મ ન કરે, જે સર્વે ઇચ્છાઓથી મુક્ત છે, બીજાની વસ્તુની લાલસા કદી નથી—હે સુન્દરી, આવું રહસ્ય તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. હે નિર્દોષે, જે પ્રાણીઓનું હાનિ કરતા નથી, હૃદયથી પવિત્ર અને દયાળુ છે, તેમના મન કદી ચંચળ થતું નથી; તેઓ મારા પ્રિય સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે.' પછી વસુંધરાએ ભગવાન વારાહ સ્વરૂપે પ્રશ્ન કર્યો: 'હે ભગવાન, તમારી ભક્તિથી હું આ શ્રેષ્ઠ રહસ્ય સાંભળવા યોગ્ય બની છું. તમે ભદ્રકર્ણ તળાવ છોડીને કોકામુખની સ્તુતિ કરો છો. કેદાર, મહાન કિલ્લો અને એકલિંગને છોડી તમે કોકામુખને કેમ મહિમાવંત કહો છો?' ત્યારે ભગવાન વારાહે ઉત્તર આપ્યો: 'હે મહાને, તું જે પૂછે છે તે યોગ્ય છે. હવે હું તને કોકામુખનું રહસ્ય કહું છું. અહીં પાશુપત વિધિઓ છે, પણ કોકા તો ભાગવત ક્ષેત્ર છે. મારા પવિત્ર ક્ષેત્ર, કોકા પ્રવેશદ્વારે એક વિધિ સંપન્ન થઈ હતી. ત્યાં ઓછા પાણીવાળાં તળાવમાં એક માછલી હતી; એના મોઢામાંથી એક શક્તિશાળી માછલી ઝડપથી બહાર આવી. નીચે પડતાં જ, એક શિકારી એ માછલીને ઝડપી તાત્કાલિક દોડી ગયો. એ ક્ષેત્રની શક્તિથી એ શિકારી રાજકુમાર બની ગયો. સમય પસાર થયો. પછી એ શિકારીની પત્ની—એક ચોક્કસ છુછંદી, જે માંસ માટે લાલાયિત હતી—એ શિકારી તેની પાસેનું માંસ લેવા જતો હતો. એ છુછંદી, માંસની ઇચ્છા રાખતી, આકાશમાંથી મારા સમક્ષ કોકામાં પડી. ત્યાં એ એક સુંદર, યુવાન, ગુણવતી કન્યા બની ઉછરી. બીજી બાજુ, એ રાજકુમાર રૂપાળો, ગુણવાન, પરાક્રમી અને યુદ્ધમાં નિષ્ઠાવાન હતો. સમય જતાં, આનંદથી ભરેલા યુગમાં, એ બંનેનું પરસ્પર મિલન થયું. એ હંમેશા સાથે રહ્યા; એ કન્યા પણ સદાય પવિત્ર રહી. સમય પસાર થતો ગયો, એ કન્યા નિર્દોષ અને ભક્તિપૂર્ણ રહી, ખાસ કરીને વિનમ્ર અને પ્રેમાળ. ત્યાં એ શાક વંશની યશ વધારનાર રાજકુમાર પણ હાજર રહ્યો. સાથે જ, ત્યાં અનેક કુશળ વૈદ્યો પણ હાજર રહ્યા, જે વિવિધ રોગોનું સારવાર જાણતા હતા. આ રીતે વારાહ પુરાણના આ અધ્યાયમાં ધર્મ, ક્ષેત્ર મહિમા અને ભક્તિનું રહસ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે.