વરાહપુરાણમ્

જ્યારે ભગવાને આ સંસારોને શૂન્ય દેખ્યો, અને સર્વોચ્ચ રૂપ સર્જવાની ઈચ્છા જગી, ત્યારે તેમણે મનના ક્ષેત્રને ઉલેરા કર્યો અને પોતાની માપમાંથી એક સ્વરૂપ રચ્યું. આ ઉલેરા અવસ્થામાં ભગવાન ઊભા રહ્યા, ત્યારે બ્રહ્માંડનું અંડ સર્જાયું; અને જ્યારે તે અંડ વિભાજિત થયું, ત્યારે ભૂલોકની સ્થાપના થઈ. મધ્યમાં એક બીજું લોક પ્રગટ થયું, જે સૂર્યની જેમ તેજસ્વી હતું; પ્રાચીન પુરુષ એ લોકમાં સર્વત્ર વ્યાપી રહ્યા અને કમળના આવરણમાં સ્થિર થયા. તે દેવ નારાયણ, જે સર્વના પિતા છે, તેમના નાભિમાંથી પ્રથમ સ્વર 'અ' અને સાથે જ 'હ' વ્યંજન ઉત્પન્ન કર્યું. આ રીતે, જ્યારે નિરુરૂપ સર્જન થયું, તેમણે શાસ્ત્રોનું ગાન દિશાઓમાં કર્યું; અને તેમને સર્જીને, અપરિમિત સ્વરૂપે ફરીથી આધાર વિશે મનન કર્યું. જ્યારે ભગવાન મનન કરતા હતા, ત્યારે તેમની આંખોમાંથી મહાન તેજ પ્રગટ થયું—જમણી આંખમાંથી અગ્નિ જેવું, અને ડાબીમાંથી ચંદ્ર જેવો શીતળ પ્રકાશ. આ તેજને જોઈને, સર્વોચ્ચ ભગવાને ચંદ્ર અને સૂર્યની રચના કરી; પછી શ્વાસ ઉત્પન્ન થયો, અને ભગવાનમાંથી પવન જન્મ્યો. એ પવન, જે આ પૃથ્વી પર હૃદયમાં સતત પ્રવાહિત છે, તે સર્વત્ર વ્યાપી રહ્યો; અને પવનમાંથી અગ્નિ, અને અગ્નિમાંથી મહાન જળ ઉત્પન્ન થયું. એ અગ્નિ જ દિવ્ય તેજ છે, બ્રાહ્મણોનો પરમ કારણ; અને ભગવાને પોતાના ભુજાઓમાંથી ક્ષત્રિયોના તેજની પણ રચના કરી. તેમના જાંઘમાંથી વૈશ્ય, અને પગમાંથી શૂદ્ર ઉત્પન્ન કર્યા; પછી યક્ષ અને રાક્ષસોની પણ સર્જના કરી. આ ચાર જાતિના જીવોથી ભગવાને પૃથ્વી લોક, આકાશ લોકમાં વિમાનવાળા જીવ, અને સ્વર્ગ લોકમાં અન્ય દેવતાઓથી ભરપૂર કરી દીધા. તેમ જ, મહર્લોકમાં સંનકાદિ મુનિઓ અને અન્ય જીવોથી, જનલોકમાં વૈરાજો અને તપોલોકમાં તપસ્વી લોકો, અને સત્યલોકમાં અમર દેવતાઓથી લોકોને ભરી દીધા. આ રીતે સર્જન કર્યા પછી, ભગવાન, સર્વ જીવોના સર્જક, પોતાની જ કાલચક્રમાં સર્વોચ્ચ સ્વરૂપે જાગ્રત રહ્યા. એ જ જગતમાં ભૂલોક, આકાશલોક અને સ્વર્ગલોક જન્મે છે; આ ત્રણેય લોક નિશ્ચયથી સર્જાય છે. પરંતુ, જ્યારે ભગવાન કાલ્પના અંતે નિદ્રામાં જાય છે, ત્યારે તેને તેમની રાત ગણવામાં આવે છે; ત્યારે આ ત્રણેય લોક શાંત, લયમાં સમાઈ જાય છે. જ્યારે રાત પસાર થાય છે, કમળનેત્ર ભગવાન ઉઠે છે અને ચારેય વેદો અને તેમના સ્ત્રોતો વિશે ધ્યાન કરે છે; છતાં, ભગવાને વેદો શોધ્યા નહીં. લોકોના માર્ગ અને ક્રમ સ્થાપિત કરવાની ઈચ્છા સાથે, અને અજ્ઞાનની નિદ્રાથી ગૂંચવાયા, ભગવાને વિચાર્યું: "અહીં વેદો હાજર નથી." પછી, ભગવાને જોયું કે વેદો તેમના જ 'જળ' સ્વરૂપમાં વિલય પામ્યા છે; તેમને પાછા મેળવવાની ઈચ્છા સાથે, ભગવાને મચ્છનું સ્વરૂપ ધારણ કરવાનો વિચાર કર્યો અને જળમાં પ્રવેશ કર્યો. આ રીતે ધ્યાન કરતાં, એક મહાન માછલી તરત જ પ્રગટ થઈ; અને ભગવાને જળમાં પ્રવેશ કર્યો, જાણે બધું જળ ઉલેરું થઈ ગયું. જ્યારે ભગવાને પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે જળ મહાન પૃથ્વીધારીના રૂપથી તેજસ્વી થઈ ગયું; શ્રેષ્ઠ દેવ ભગવાને માછલીનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને મહાસાગરમાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે દેવોએ હરીનું સ્તુતિથી વંદન કર્યું. "હે, તમે વેદ અને તર્કથી અગ્રાહ્ય છો, તમને વંદન; માછલી સ્વરૂપે નારાયણને વંદન; સર્વરૂપ, મધુર સ્વર ધરાવનારને વંદન; જ્ઞાન અને નિર્ભયતા સ્વરૂપ ધરાવનારને વંદન. ચંદ્ર, સૂર્ય અને પવન સ્વરૂપે, સર્વ જળમાં નિવાસી, સુંદર આંખવાળા, વિષ્ણુને વંદન; અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ, માછલી સ્વરૂપ છોડીને અમને રક્ષો." "હે અનંત સ્વરૂપ, તમારીથી જ વિશ્વ વ્યાપી છે; અહીં તમારી સિવાય બીજું શું છે? તમે આથી જુદા નથી; અમે તમારી શરણમાં છીએ. આકાશ, ચંદ્ર, અગ્નિ અને મન તમારા પ્રાચીન શરીરના રૂપ છે, હે કમળનેત્ર; હે શુભ, અમને ક્ષમા કરજો—even જો અમારું ભક્તિ ન હોય—કારણ કે, હે દેવાધિદેવ, વિશ્વ તમાથી જ પ્રકાશિત છે." "તમારું દિવ્ય સ્વરૂપ વિલક્ષણ છે—અતિ ભયાનક, છતાં મધુર સ્વર ધરાવનાર, પર્વત જેવું; હે પ્રાચીન દેવ, વિશ્વના આશ્રય, અમને શાંતિ આપો, હે નિરંતર તેજસ્વી." "અમને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ; ભયથી અમે તમારું સ્વરૂપ નિહાળીએ છીએ. દુનિયામાં, તમારી સિવાય બીજું કોઈ પ્રાચીન સ્વરૂપ નથી." તે સમયે, દેવો દ્વારા સ્તુતિ થયેલા ભગવાને, જળમાં નિવાસ કરતાં, પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને વેદો, ઉપનિષદો અને શાસ્ત્રો સાથે લઈ લીધા. જયારે સુધી ભગવાન પોતાનાં સ્વરૂપમાં રહે છે, તયાં સુધી વિશ્વ અસ્તિત્વમાં રહે છે; જ્યારે અવિનાશી સ્વરૂપમાં હોય, ત્યારે સર્વ લય પામે છે, અને પરિવર્તનશીલ સ્વરૂપમાં વિશ્વ વૃદ્ધિ પામે છે. શ્રી વરાહ દેવ કહે છે: આ રીતે, સર્વ લોકોની સર્જના કરીને, ભગવાન, સર્વ જીવોના પોષક, સ્થિર થયા; પછી પૃથ્વી પર સર્જન ફૂલી ઉછળી. ત્યાર પછી, સર્જન વધ્યું, ત્યારે સર્વ પ્રાચીન દેવોએ નારાયણ સ્વરૂપ પુરુષની વિવિધ યજ્ઞો દ્વારા પૂજા કરી. દ્વીપો અને પ્રાંતોમાં, દેવોએ વિશાળ યજ્ઞો, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી, હરીની પૂજા કરી, તેમને પ્રસન્ન કરીને પોતાનું આરાધ્ય બનાવવા ઈચ્છ્યા. આ રીતે, હજારો વર્ષ સુધી દેવોએ ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો; ત્યારે ભગવાન, પ્રસન્ન થઈ, તેમના સમક્ષ પ્રગટ થયા. અनेक હાથ, પેટ, મોઢા અને આંખો ધરાવતા, મહા પર્વતની ચોટી જેવું ઊંચા, દેવોના ભગવાને કહ્યું: "કહો, શું કરવું છે? તમારી ઈચ્છા કહો, શ્રેષ્ઠ દેવો, તમારો વર માંગો." દેવોએ કહ્યું: "હે ગોવિંદ, મહા શક્તિશાળી, વિજય કરો! તમારા વરથી જ અમે દેવો અસ્તિત્વમાં છીએ. મનુષ્યલોકમાં પણ, તમારી સિવાય બીજું કોઈ નથી." "રુદ્ર, આદિત્ય, વસુ, સાધ્ય, વિશ્વેદેવ, અશ્વિન, મારુત અને પિતૃ—all તમારી શરણમાં આવ્યા છે, હે સર્વરૂપ; અમને અહીં આરાધ્ય બનાવો." તેમ સાંભળીને, હરી, મહા યોગેશ્વર, કહ્યું: "હું તમને સર્વને આરાધ્ય બનાવું," અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા. દેવો પણ પોતાના નિત્ય લોકમાં પાછા ગયા; અને ભગવાન, તેમની સ્તુતિથી, ત્રિરૂપ ધારણ કર્યા. આ રીતે, ત્રિરૂપે વિશ્વના પોષક બની, મહેશ્વરએ સાત્વિક, રાજસ અને તામસ સ્વરૂપની ત્રણ રીતે પૂજા કરી. સાત્વિક સ્વરૂપથી વેદોનું પઠન અને દેવતાઓની યજ્ઞથી આરાધના કરવી જોઈએ; અને કેશવ, પોતાનો ભાગ બની, રાજસ સ્વરૂપથી પણ કાર્ય કરે છે. આ રીતે, ભગવાનની સર્વોચ્ચ સર્જન, દેવોની આરાધના, અને તેમની ત્રિરૂપે સ્થાપિત કરેલી વિશ્વની રચના, વેદો, ઉપનિષદો અને શાસ્ત્રો સાથે, આ સંસારમાં શાશ્વત રીતે ચાલતી રહે છે.