વરાહપુરાણમ્

ભગવાને કહ્યું: “જે કોઈ મારા વિધિ અનુસાર શ્રદ્ધાપૂર્વક આ કર્મો કરે છે, તે મહાન ફળ પામે છે. હવે, હે ધરા, હું તને બ્રાહ્મણના કર્તવ્ય કહેવા જઈ રહ્યો છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. બ્રાહ્મણને છ પ્રકારના કર્મોમાં નિરત રહેવું જોઈએ અને તેને અહંકારથી મુક્ત રહેવું જોઈએ. તે મારા નિર્ધારિત કર્તવ્યોનું પાલન કરે, કદી નિંદા ન કરે—આજ્ઞાપાલક, એકાગ્ર અને આત્મસંયમિત રહેવું એ જ બ્રાહ્મણનું સત્ય કર્તવ્ય છે. હવે, હું ક્ષત્રિયના કર્તવ્યો જણાવું છું, જે મારા આદેશમાં રહે છે. ક્ષત્રિય દાનશીલ, શૂરવીર, કર્મકુશળ, યજ્ઞપ્રવણ અને શુદ્ધ હોવો જોઈએ. તે ઓછું બોલે, ગુણોને ઓળખે અને હંમેશા ભગવતભક્તિમાં તત્પર રહે. તેને સંકલ્પ અને સંબંધિત કાર્યોમાં કુશળતા હોવી જોઈએ અને કદી પણ નિંદા ન કરવી જોઈએ. જે આ રીતે હંમેશા મારી ઉપાસના કરે છે, તે અંતે મારા લોકને પામે છે. જે કોઈ ભક્તિમાર્ગ પર અડગ રહીને જે કર્મ કરે છે, જે યોગ્ય સમયે પત્ની પાસે જાય છે, મનથી શાંત છે અને મોહમય નથી, જે ગુરુનું હંમેશા સન્માન કરે છે, ધીરજથી યુક્ત છે અને ભક્તજનો પર સ્નેહ ધરાવે છે—તે મને કદી ગુમાવતો નથી, ન તો હું તેને ગુમાવું છું. હવે, હે માધવી, હું શૂદ્રના કર્તવ્યો કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ. જે કર્મો શૂદ્રે કરી મને અર્પણ કરે છે—તે પણ મારા ભક્ત ગણાય છે, પોતાના કર્તવ્યમાં સ્થિર અને મને સમર્પિત. શુદ્ધ મન, અહંકારરહિત, આથિથ્યપ્રેમી અને વિનમ્ર રહેવું એ પણ ગુણ છે. જે હંમેશા નમસ્કાર કરવા ઇચ્છે છે, મનથી મારી સ્મૃતિમાં તત્પર રહે છે—એવા શૂદ્રને હું હજારો ઋષિઓ કરતાં વધુ પૂજું છું. આ રીતે, જે કોઈ પણ જાતિના કર્મો અને ગુણોથી ભક્તિમાં સ્થિર રહે છે, તે મારા સાથે એકરૂપ થાઈ જાય છે—હે વસુંધરા, એ સાંભળ. તે ઠંડી-ગરમી કે લાભ-હાનિ વિશે ચિંતા કરતો નથી. જે કોઈ કડવાશથી રહિત છે, તે પરમ સિદ્ધિ પામે છે. જે હંમેશા મારા કર્મોમાં તત્પર રહે છે, બીજાં કાર્યોમાં રસ રાખતો નથી, દયાળુ છે, સૌનું માન રાખે છે, ક્ષમાશીલ છે—અને ત્રણેય કાળમાં, સર્વ દિશામાં કર્મમાર્ગે અડગ રહે છે, નિયમપાલક છે અને મનથી હંમેશા મારામાં લીન છે—એવો ભક્ત ફૂલ, સુગંધ અને ધૂપથી મારી ઉપાસના કરે છે. ક્યારેક તે માત્ર દૂધ, ક્યારેક યવનું પેય, તો ક્યારેક માત્ર વાયુ પર જીવિત રહે છે; ક્યારેક ચોથા દિવસે જ ભોજન કરે છે, ક્યારેક ફળમાત્ર લે છે; આ રીતે જે સાત જન્મ સુધી મારા કર્મો કરે છે—તે મહાન ફળ પામે છે. આ રીતે, વિવિધ કર્મોના ઉત્પત્તિ વિષયક અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. હવે સુખ-દુઃખના નિર્ધારણ વિષે: જે કોઈ મારા ઉપદેશ મુજબ કર્મ કરાવે છે, એકાગ્રતાથી, દંભથી રહિત થઈ, અને દ્વાદશી કે અન્ય દિવસોમાં ફળ, કંદમૂળ અને શાકાહાર કરે છે—છઠ્ઠ, અષ્ટમી, અમાવસ્યા અને પક્ષના ચૌદસે દિવસે પણ નિયમપાલન કરે છે—એમ યોગશિસ્તથી નિશ્ચયપૂર્વક કર્મ કરે છે, તેને કદી થાક, વૃદ્ધાવસ્થા, મોહ કે રોગ સ્પર્શતા નથી. હવે, હે ધરા, હું એના માટે મારા કર્મોના ફળ શું મળે તે જણાવું છું.