વરાહપુરાણમ્

સમયના વિભાગો—કલાઓ, કાષ્ઠાઓ અને મુહૂર્તો—તારાઓ અને ગ્રહો સાથે, સર્વે તારી જ ગતિથી બંધાયેલા છે. મહિનો, પક્ષ, દિવસ-રાત, ઋતુઓ અને વર્ષો, આ બધું પણ તારી જ નિયંત્રણમાં છે. છ મહિના અને છ ઋતુઓ, કલાઓ તથા કાષ્ઠાઓ, બધું તું જ સંયમિત કરે છે. તું જ મેરુ, મન્દર, વિંધ્ય, મલય અને દાર્દુરા જેવા મહાન પર્વતોરૂપ છે. ધનુષ્યોમાં તું પિનાકા છે; તું સર્વોચ્ચ સાંખ્ય અને યોગ છે. તું સંકોચ અને વિસ્ફોટ, રક્ષક અને સનાતન યજ્ઞ પણ છે. તું વેદોમાં સામવેદ રૂપે, તેના અંગો અને ઉપાંગો સાથે, મહાવ્રત સ્વરૂપે વિરાજે છે. હે વિષ્ણુ! તું અમૃત ઉત્પન્ન કરે છે, જેના દ્વારા તું સમગ્ર વિશ્વને ધારે છે. આ જગત—ધ્યાન માટે યોગ્ય અને અયોગ્ય, તથા જે કશું પણ ચાલે છે—બધું તું જ છે. તું સૂર્ય છે, યુગોનું પરિભ્રમણ કરનાર છે, તપસ્વી અને મહાતપસ્વી છે. સર્પોમાં તું અનંત છે, અને સાપોમાં તક્ષક છે. ઘરગથ્થુ જીવનમાં રમતો આનંદ અને ગૃહદેવતાઓમાં તું જ છે. વીજળીના શરીરરૂપે તું છે, અને વીજરૂપમાં સર્વોથી તેજસ્વી છે. તું શ્રદ્ધા છે, દોષો દૂર કરનાર છે, હે માધવ! તું ગરુડ છે, મહાત્માઓને ધારણ કરનાર છે, અને સર્વોત્તમ આશ્રય છે. તું વિજય અને જય છે, અને ઘરમાં વસતા દેવતાઓ પણ તું જ છે. તું ભાગ્ય સ્વરૂપ છે, ઝેરનું ચિહ્ન છે, અને પરમાત્મા સ્વરૂપે સર્વોચ્ચ છે. હે જગતના સ્વામી! હું ડૂબેલો છું, તું મને ઉદ્ધાર કરવા યોગ્ય છે. જે કોઈ પણ પ્રતિજ્ઞાપૂર્વક કેશવના આ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે—પુત્રહીનને પુત્ર મળે છે, ગરીબને ધન પ્રાપ્ત થાય છે. આ મહાત્મા માધવનું સ્તોત્ર પ્રભાત અને સંધ્યા સમયે પઠન કરવું જોઈએ. એક-એક અક્ષરથી પણ પઠન કરશો તો પણ ઈચ્છિત ફળ મળે છે. અહીં શ્રેષ્ઠ વર્ણનવાળી 'વિષ્ણુ સ્તુતિ' નામની એકસો તેરમી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, ભગવાને વરાહ અવતાર ધારણ કર્યો ત્યારે, મંત્રવિદ્વાન ઋષિઓએ તેમની સ્તુતિ કરી. ત્યારબાદ માધવે દિવ્ય અને યોગ્ય ધ્યાનમાં પ્રવેશ કર્યો. હે દેવી! તારી ભક્તિ અને પ્રેમથી તું સ્થિર રહી છે, તેથી હું તને, તારા પર્વતો, વનો અને વનરાજીઓ સાથે ધારણ કરીશ. માધવે પૃથ્વીને આશ્વાસન આપ્યું—તેની ઊંચાઈ છ હજાર અને પહોળાઈ ત્રણ હજાર હતી. ભગવાને ડાબા દાંતથી પૃથ્વીને પકડીને ઉપાડી લીધી. કેટલાક વૃક્ષો પૃથ્વી સાથે ચોંટી ગયા હતા, તો કેટલાક મૂળથી ટૂટી પડ્યા. ચંદ્રની જેમ શુદ્ધ પ્રકાશથી પૃથ્વી વરાહના મુખ પાસે શોભતી હતી. ભગવાને જ્યારે પૃથ્વી અને સાગરો સાથે એને ધારણ કરી, ત્યારે એમાં જ સમયનું માપ અને યુગોની વિભાજના રહેલી છે. પછી પૃથ્વીમાંથી અવિનાશી, કલ્યાણમય ભગવાન વિષ્ણુ પ્રગટ થયા. પૃથ્વી ગાયરૂપે, પ્રાચીન, સર્વોચ્ચ અને અવિનાશી ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગી. પૃથ્વી પુછે છે: "હે ભગવાન! આધારનું સ્વરૂપ શું છે અને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ શું છે? સાંજના સંધ્યાકાળનું સ્વરૂપ શું છે અને તે અર્ધપાર્થિવ હોય ત્યારે તેનું શું સ્વરૂપ છે? સ્થાપના, આવાહન અને વિસર્જન—આમાં શું કરવું જોઈએ?" આ રીતે વરાહ પુરાણની આ કથા વૈભવી અને ભક્તિસભર રીતે આગળ વધે છે.