વરાહપુરાણમ્

ભગવાન શ્રી વરાહે કહ્યું: જે વ્યક્તિ આ ગુહ્ય જ્ઞાનને જાણે છે, તે ત્રણેય લોકના સર્વ જીવો અને અજીવો પર અધિકાર પ્રાપ્ત કરે છે. તેના માટે રત્નો, ઘોડા, ગાયો અને દાસ-દાસીઓ સર્વે પ્રાપ્ત થાય છે. હવે મેં રુદ્રજીની મહિમાનું સંપૂર્ણ વર્ણન કર્યું છે. આ જગતમાં ચામુંડા દેવીના નવ કરોડ રૂપ સ્થાપિત છે અને વૈષ્ણવી દેવીના અઢીશ કરોડ રૂપ કહેવાય છે. જે દેવી સત્ત્વગુણમાં સ્થિત છે, જે બ્રહ્મ અને શક્તિ બંને સ્વરૂપ છે, તેઓ અનંત કહેવાય છે. ભગવાન સર્વેમાં વ્યાપક છે—રુદ્રજીએ સર્વનું સ્વામીપદ ધરાવ્યું છે. આ રીતે ‘ત્રિશક્તિ મહાત્મ્ય’ના ‘ત્રણ શક્તિઓના રહસ્ય’ નામના છન્નોયાંનુ ચોપન્નુ અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી શ્રી વરાહે કહ્યું: જે આ મહિમાને જાણે છે, તે નિઃસંદેહ પાપોથી મુક્ત થાય છે. જ્યારે બ્રહ્માજીએ શરૂઆતમાં રુદ્રજીની સૃષ્ટિ કરી, ત્યારે, સુન્દરી, બ્રહ્માજીએ જિજ્ઞાસાવશાત રુદ્રજીને પોતાના ખભા પર બેસાડ્યા. ત્યારે જન્મ સમયે તેમના પાંચમા મસ્તકે આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા: ‘કપાલિન, રુદ્ર, બભ્રુ, ભવ, કૈરાત, સુવ્રત’—આ નામોથી રુદ્રજી ઓળખાતા થયા. પછી રુદ્રજીએ પોતાના ડાબા અંગૂઠાના નખથી પ્રજાપતિના મસ્તકને પ્રહાર કર્યો. જ્યારે તે પ્રજાપતિ મસ્તક કપાઈ ગયું, ત્યારે ત્રિનેત્રધારી રુદ્ર ત્યાં ઊભા રહ્યા. રુદ્રજીએ પુછ્યું: ‘મારા આ પાપનો નાશ કેવી રીતે થશે? કહો, ધર્મનિષ્ઠ!’ બ્રહ્માજીએ ઉત્તર આપ્યો: ‘યોગ્ય નિયમ અને તપ દ્વારા, તું પોતે જ તેના પ્રાયશ્ચિત્તે પાપને નાશ કરી શકીશ.’ ત્યાં મહાદેવએ ઊભા રહીને તે મસ્તકને ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત કર્યું. તેમણે પોતાના વાળમાંથી જજ્જા બનાવી અને વિશાળ હાડકાંઓમાંથી રુદ્રાક્ષમાલા બનાવી. બીજું ટુકડું તેમણે પોતાની જટામાં રાખ્યું. ત્યારબાદ, તેઓ પવિત્ર ભૂમિમાં, સાત દ્વીપયુક્ત ધરતી પરના પવિત્ર તીર્થોમાં સતત સ્નાન કરતા રહ્યા. પછી તેઓ સરસ્વતી નદી પર ગયા, ત્યાંથી યમુના સાથેના સંગમ પર પહોંચ્યા. ત્યારબાદ વિતસ્થા, ચંદ્રભાગા, ગોમતી અને સિંધુ નદીઓ પર ગયા. પછી તેઓ નેપાળ ગયા અને ત્યાંથી રુદ્રજીના મહાશ્રય પર પહોંચ્યા. પછી મહેશ્વર ક્ષેત્ર અને ત્યાંથી પવિત્ર ગયામાં ગયા. આ રીતે, પ્રાણીધારી, તેમણે સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં તીર્થયાત્રા કરી. તેમનો એકમાત્ર વસ્ત્ર કૌપીન હતો—અર્થાત્, તેઓ નગ્ન અને કપાલધારી તપસ્વી બની ગયા. જ્યારે કપાલ (મસ્તક) પડી ગયું, ત્યારે પણ તેઓ નગ્ન કપાલધારી રહ્યા. હરા સ્વયં બીજા બે વર્ષ સુધી તીર્થયાત્રા કરતા ફર્યા, કપાલ છોડવાની ઇચ્છા રાખી, પણ તે હાથમાંથી પડતું નહોતું. ફરી, બે વર્ષ સુધી તેઓ તીર્થો માટે બ્રહ્માંડમાં ફર્યા, છતાં કપાલ હાથમાંથી પડતું નહોતું. પછી એક વર્ષ સુધી તેઓ હિમાલય પર રહ્યા. ત્યારબાદ, બે વર્ષ સુધી સર્વોપરી ભગવાન વૃષાકપિ ફરી ફર્યા. આમ, બારમા વર્ષના અંતે, પર્વત પર, દેવાધિદેવ ગંગામાં સ્નાન કરતા હતા, ત્યારે તે તીર્થ ‘કપાલમોચન’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું—અતિપવિત્ર તીર્થ. પછી તેમણે હરી અને હરાના પવિત્ર સ્થાન પર જઈ, દૈવી તીર્થમાં સ્નાન કર્યુ. ત્યાં, ત્રિજલેશ્વર નામના સ્થાન પર સ્નાન અને વંદન કર્યા.