વરાહપુરાણમ્

પૃથ્વી એ પુછ્યું: “ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, મેં સાંભળ્યું કે રૈભ્યને ધન પ્રાપ્ત થયું, તો એ મહાન ઋષિએ પછી શું કર્યું? મને આમાં મોટી શંકા છે.” પુણ્યશાળી શ્રી વરાહદેવ કહે છે: “રૈભ્ય, ઋષિમાં વાઘ, જ્યારે તેણે ધન પ્રાપ્ત થવાનું સાંભળ્યું, ત્યારે તે પવિત્ર ગયા ખાતે, પિતૃઓના તીર્થ પર ગયો. ત્યાં પહોંચીને, તેણે ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન આપ્યું.” પછી, રૈભ્યે અત્યંત કઠિન તપ કરવાનું શરૂ કર્યું, જે કરવું અતિદુઃસાધ્ય હતું. એ કઠોર તપમાં તત્પર રહેતા, એક મહાન યોગી, તેજસ્વી, દિવ્ય રથમાં બેઠા, ત્યાં પહોંચ્યા. એ રથ શુદ્ધ અને ધૂળના કણ જેટલું સૂક્ષ્મ હતું, અને સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું હતું. એમાં એક તેજસ્વી, પરમ સૂક્ષ્મ પુરુષ દેખાયા. તે પુરુષે કહ્યું: “રૈભ્ય, સ્થિર ચિત્તવાળા, તપ કરીને તું કયા ઉદ્દેશે તત્પર છે?” એમ કહી, એ પુરુષે આકાશમાંથી પૃથ્વીનું માપન કર્યું. ત્યાં તેણે એક એવો રથ જોયો, જે પાંચ રથ જેવો હતો, સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતો, અને બ્રહ્મલોકમાં વ્યાપી રહ્યો હતો. રૈભ્ય આ દૃશ્ય જોઈ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા, અને એ મહાન યોગીને વંદન કરીને પૂછ્યું: “તમે કોણ છો? કૃપા કરીને મને કહો.” એ પુરુષે કહ્યું: “હું રુદ્રનો નાના ભાઈ છું, બ્રહ્માના મનથી જન્મેલો પુત્ર. મારું નામ છે સનત્કુમાર, અને હું જનસ્ લોકમાં નિવાસ કરું છું.” “હું તારી પાસે, તપસ્વી, પ્રેમથી આવ્યો છું. તું ખરેખર ધન્ય છે, બ્રહ્મા વંશ વધારનાર.” રૈભ્યે કહ્યું: “યોગીશ્રેષ્ઠ, તમને નમન. કૃપા કરો, દયાળુ રહો, સર્વવ્યાપી સ્વરૂપ, અહીં શું કરવું? કહો, યોગીશ્રેષ્ઠ. તમે જે ધન્યતા દર્શાવી, એ કેવી રીતે છે?” સનત્કુમારે કહ્યું: “તમે ખરેખર ધન્ય છો, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, કેમકે તમે વેદમાં નિષ્ઠાવાન છો, મંત્ર, વ્રત, પાઠ, અને પિંડદાન દ્વારા પિતૃઓને પ્રસન્ન કરો છો, ગયા ખાતે આવીને.” “સાંભળો: એક રાજા હતા, વિશાલા નામે, વિશાલા મહાનગરીમાં રહેતા. તે પુણ્યશાળી, સ્થિર, અને પુત્રવિહિન હતા. વિશાલાનાં સ્વામી, તેમણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે પુત્રની કામના કરી. એ બ્રાહ્મણો, જેઓ જરા નિરાશા ધરાવતા હતા, એમણે કહ્યું:” “ગયા જઈને વિવિધ રીતે અન્નદાન કરો, રાજા, તો તમારો પુત્ર જન્મે, અને સમગ્ર પૃથ્વીનો દયાળુ શાસક બનશે.” બ્રાહ્મણો દ્વારા έτσι કહેવામાં આવ્યા પછી, વિશાલાનાં સ્વામી આનંદિત થયા. તેમણે મહેનતપૂર્વક એ શ્રેષ્ઠ તીર્થ પર ગયા, અને માઘ માસમાં ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓ માટે વિધિ કર્યાં. એ રાજાએ યથાવિધિ, મહેનતપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન આપ્યું. ત્યાં રાજાએ સફેદ, પળળી અને કાળાં રંગના પુરુષોને જોયા, અને પૂછ્યું: “મહાનુભાવો, આ શું છે, તમે અવગણો છો? મને બધું કહો, કેમકે મારા મનમાં જિજ્ઞાસા છે.” સફેદ પુરુષે કહ્યું: “હું સીત, તારો પૂર્વજ છું, નામ, વર્તન અને કર્મથી. આ, મારા પૂર્વજ, લાલ રંગના છે, ક્રૂર, બ્રાહ્મણહંતાના પાપી, દુષ્કર્મ કરનાર.” “એના આગળ જે છે, એ અધિશ્વર છે, એના પિતા, વર્તન અને કર્મથી કાળા. આ કાળાએ અનેક પ્રાચીન ઋષિઓને પૂર્વ જન્મોમાં માર્યા.” “હું, મારા શુદ્ધ કર્મોથી, ઇન્દ્રનું દુષ્કર સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું, અને એ બંને, મારા પુત્ર, મૃત્યુ પછી રૌદ્ર અને અવિચિ નરકમાં ગયા, અને લાંબો સમય ત્યાં રહ્યા.” “પણ, તું, મંત્રજ્ઞ, ગયામાં પિંડદાન દ્વારા, એ બંને – બાલ અને બીજાને – પવિત્ર સ્થાનની શક્તિથી, નરકમાં હોવા છતાં, એકત્રિત કર્યા.” “શત્રુવિજયી, તું અહીં આપેલી જળથી પિતૃ, પિતામહ અને પ્રપિતામહોને તૃપ્ત કર્યા છે.” “તારા કાર્યથી, પુણ્યશાળી, અમારો એકત્રિત થવું તુરંત થયું; તીર્થની શક્તિથી, અમે પિતૃલોક જઈશું – એમાં શંકા નથી.” “ગયામાં પિંડદાનથી, એ બે તારા પિતામહ, દુષ્કર્મે પડ્યા હોવા છતાં, પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે છે.” “આ તીર્થની એવી શક્તિ છે કે બ્રાહ્મણહંતાના પુત્ર પણ પિંડદાનથી શુદ્ધ થાય છે અને ઉદ્ધર થાય છે.” “માટે, પુત્ર, મેં એ બંનેને અલગ કરીને તને જોવા આવ્યો છું; હવે હું વિદાય લઈશ. એ કારણથી, રૈભ્ય, હું તને ધન્ય કહું છું.” “એકવાર ગયા આવવું, એક પિંડદાન કરવું, દુષ્કર છે; પણ તું સતત એ કાર્યમાં તત્પર રહે છે.” “રૈભ્ય, તારા પુણ્ય વિશે શું વધુ કહું, જેના કારણે તું નારાયણ, ગદાધર, સ્વયમ્ દર્શન કર્યું છે.” “માટે, ગદાધર સ્વયમ્ આ તીર્થમાં હાજર છે; એથી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ તીર્થ અતિપ્રસિદ્ધ છે.” શ્રી વરાહદેવ કહે છે: “આ રીતે કહી, મહાન યોગી ત્યાં જ અદૃશ્ય થયા; અને રૈભ્યે પછી હરી, ગદાધર, માટે સ્તુતિ રચી.” રૈભ્યે કહ્યું: “ગદાધરને નમન, જેને દેવો અને ગંધર્વો સ્તુતિ કરે છે, જે ધીર છે, ભૂખ્યા લોકોની પીડા દૂર કરે છે, શુભ છે, દૈત્યોની વિશાળ સેના ને ચકનાચૂર કરે છે, અને સ્મરણથી સર્વ દુઃખ દૂર કરે છે.” “કેશ્વને ગુપ્ત રીતે નમન, જે પુરાતન પુરુષ છે, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મૂળ, શુદ્ધ, નિર્દોષ, લોકો માટે આશ્રય, ત્રિવિક્રમ, જે બલિ માટે પૃથ્વી ધારણ કરે છે, અને ગદા ધારણ કરે છે.” “જે શુદ્ધ મનવાળા, સંપત્તિથી ઘેરાયેલા, શ્રીથી શોભિત, નિર્દોષ, જ્ઞાની, પાપરહિત ભૂમિના સ્વામીઓ દ્વારા પ્રસિદ્ધ – ગદાધરને નમન કરનાર સુખમાં રહે છે.” “જેના કમળ જેવા પગ દેવો અને દૈત્યો પૂજે છે, જે કંકણ, માળા, આભૂષણ, મુકુટ પહેરે છે, સમુદ્ર પર શયન કરે છે, અને હાથમાં ચક્ર ધારણ કરે છે – ગદાધરને નમન કરનાર સુખમાં રહે છે.” “જે કૃત યુગમાં સફેદ, ત્રેતામાં લાલ, દ્વાપરમાં પીળા, અને કલીમાં મેઘ સમાન કાળા છે, મહાન સ્વામી – ગદાધરને નમન કરનાર સુખમાં રહે છે.” “જેમાંથી બ્રહ્મા, બીજથી જન્મેલો, નારાયણરૂપે જગત સર્જે છે, રુદ્રરૂપે રક્ષા કરે છે અને અંત લાવે છે – એ છરૂપધારી ગદાધર વિજયી રહે.” “સત્વ, રજસ, તમસ – આ ત્રણ ગુણો માત્ર એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; એ ત્રિગુણી ગદાધર મને ધર્મમાં સ્થિરતા અને મોક્ષ આપે.” “આ સંસારના દુઃખદાયી સાગરમાં, વિયોગના ભયાનક મગરો વચ્ચે, હું ડૂબી રહ્યો છું – ત્યારે એ ગદાધર મને મહાન નૌકા સમાન ઉદ્ધર કરે.” “ત્રિમૂર્તિ સ્વયમ્, પોતાની શક્તિથી, બ્રહ્માંડ સર્જે છે; તેમાં પૃથ્વી, જળમાંથી ઉત્પન્ન, તેજથી શોભિત – એને પૃથ્વીધારકને નમન.” “જે દેવાદિ રક્ષા માટે, મત્સ્ય વગેરે નામ ધારણ કરે છે, વૃષ-કપિ સ્વરૂપે, સર્વવ્યાપી, ગદાધર – એ મને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપે.” શ્રી વરાહદેવ કહે છે: “આ રીતે, રૈભ્યે બુદ્ધિપૂર્વક, ભક્તિથી, શ્રીવિષ્ણુ, જનાર્દન,ની સ્તુતિ કરી; ત્યારે વિષ્ણુ, પીળા વસ્ત્રોમાં, અચાનક પ્રગટ થયા.” તેમના હાથમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા હતી; તેઓ ગરુડ પર બેઠા, આકાશમાં વિહરતા, અને મેઘ સમાન ગંભીર અવાજે, મહાન ગૌરવભર્યા શબ્દો સાથે બોલ્યા.