વરાહપુરાણમ્

અગ્નિની જીભ પર ત્વષ્ટ્ર દ્વારા વર્ણવાયેલા બધા શુભ ચિહ્નો તે કન્યામાં એકત્રિત જોવા મળ્યા. પછી, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરે તે કન્યાને જોયા અને પુછ્યું: “હે શુભે! તમે કોણ છો? હે વિદુષી, તમારો ઉદ્દેશ શું છે? અમને કહો.” તે કન્યા ત્રણ રંગની હતી—કાળી, સફેદ અને પીળી. તે બોલી: “હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, હું આપના સંયુક્ત દર્શનથી પ્રગટ થઈ છું. શું તમે મને ઓળખતા નથી? હું, સુંદર કટિવાળી, આપની જ પરમ શક્તિ છું.” બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ તે પર પ્રસન્ન થયા અને કહ્યું: “હે દેવી, તું ત્રિકાળેશ્વરી તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે અને હંમેશા વિશ્વની રક્ષા કરશે.” તેમણે ઉમેર્યું: “હે પાવન મુખવાળી, તને ગુણો અનુસાર અન્ય અનેક નામો પણ મળશે, જે સર્વે સિદ્ધિદાયિ રહેશે.” પછી તેમણે કહ્યું: “તારો ત્રણ રંગો ધરાવવાનો બીજો એક અર્થ છે. તું તારી ત્રણ રૂપે અને ત્રણ રંગે ત્વરિત પ્રગટ થા.” દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળીને તે કન્યાએ ત્રિરૂપી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું—સફેદ, લાલ અને કાળું. તેમાં સફેદ રંગનું બ્રાહ્મી રૂપ હતું, જે સૌમ્ય અને સુંદર કટિવાળી હતી, અને બ્રહ્માના આદેશ પ્રમાણે સૃષ્ટિ સર્જતી હતી. લાલ રંગનું રૂપ, સુંદર અને પાતળી કટિવાળું, શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનારી, વૈષ્ણવી રૂપ તરીકે ઓળખાતી અને સમગ્ર જગતની રક્ષા કરતી, જેને વિષ્ણુમાયા કહેવામાં આવે છે. કાળાં રંગનું રૂપ, ભયાનક, ત્રિશૂલધારી, દાંત બહાર, રૌદ્રી દેવી કહેવાય છે, જે જગતનો સંહાર કરે છે. સફેદ, તેજસ્વી, કમળની જેમ વિશાળ આંખો ધરાવતી તે દેવીએ બ્રહ્માને સંબોધી અને પછી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. તે દેવીએ, જે વરદાન આપનારી છે, સર્વવ્યાપી થવાનો ઇચ્છા રાખી, મહાન તપ કરવા માટે સફેદ પર્વત પર ગઈ. વૈષ્ણવી કન્યા, કેશવની અનુમતિથી, મન્દ્ર પર્વત પર કઠિન તપ કરવા ગઈ. કાળી, વિશાળ આંખોવાળી, ભયાનક અને દાંત બહાર ધરાવતી રૌદ્રી દેવી શુભ તપ કરવા માટે ઉત્તમ નીલ પર્વત પર ગઈ. લાંબા સમય પછી, પ્રજાપતિએ જીવોની સર્જના શરૂ કરી; સર્જન થતું રહ્યું અને તેની શક્તિ વધતી ગઈ. પરંતુ જ્યારે બ્રહ્માની માનસપુત્ર સર્જના વધતી નહોતી, ત્યારે તેણે વિચાર્યું: “મારી સર્જના યોગ્ય રીતે કેમ નથી વધી રહી?” પછી બ્રહ્માએ પોતાના મનમાં યોગબળથી ચિંતન કર્યું અને સફેદ પર્વત પર તે કન્યાને મહાન તપ કરતાં જોઈ, જેમના પાપો તપથી દગ્ધ થઈ ગયા હતા. બ્રહ્મા ત્યાં ગયા, જ્યાં કમળને જેવી આંખોવાળી તે કન્યા તપસ્યા કરી રહી હતી અને કહ્યું: “હે સૌમ્યે, તું આ તપશ્ચર્યાનું પાલન શા માટે કરે છે? કાર્યમાં નિશ્ચય હોવો જોઈએ. હું તારા પર પ્રસન્ન છું, કયું વરદાન ઇચ્છે છે?” શ્રષ્ટિ દેવી બોલી: “હે પ્રભુ, એક સ્થળે રહેવું મને સરળ નથી; તેથી સર્વવ્યાપક થવાનો વરદાન આપો, હું સર્વત્ર વ્યાપી થવા માગું છું.” બ્રહ્માએ કહ્યું: “તુ સર્વવ્યાપી બનશે.” પછી શ્રષ્ટિ, કમળને જેવી આંખોવાળી દેવી, બ્રહ્માના કૉલમાં પ્રવેશી ગઈ. ત્યારથી બ્રહ્માની સર્જના ફૂલવા લાગી. બ્રહ્માના સાત માનસપુત્રો, જેમા કેટલાક તપસ્વી હતા, અને પછી અન્ય, એમ ચાર ભાગે વિભાજિત થઈ, સર્વ જગતમાં સ્થાવર-જંગમ જીવોની રચના સ્થાપિત થઈ. જગતમાં જે કંઈ બોલાય છે, સ્થાવર કે જંગમ, તે સર્વ શ્રષ્ટિ દ્વારા સ્થાપિત થયું—ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને સદા માટે. શ્રી વરાહ દેવીએ કહ્યું: “હે સુંદરિ, હવે ત્રિ-શક્તિ રૂપે જે દેવીનું મહાન વિધિ શિવે જણાવ્યું છે, તે સાંભળો.” ત્યાં સર્જન પહેલા સફેદ રૂપમાં વર્ણવાયું—એક અક્ષરવાળી, શુભ અને સર્વ અક્ષરોથી બનેલી. કેટલાક સ્થળે તેણીને વાગીશા, ક્યારેક સરસ્વતી, જ્ઞાનની દેવી, અમિતાક્ષરા, વિધિ, વિભાવરી—આ બધા નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. જે પણ સૌમ્ય અને જ્ઞાનથી ઉદ્ભવેલા નામો છે, તે બધા તેના જ છે. વૈષ્ણવી રૂપે, લાલ રંગમાં, સુંદર અને વિશાળ આંખોવાળી, બીજી રૌદ્રી પણ કહેવાય છે—સર્વોચ્ચ અને અપર. આ ત્રણેય રૂપ, જે રુદ્રને યથાર્થ જાણે છે, તેને પ્રાપ્ત થાય છે; ગવાયેલી, સ્મરણીય, ત્રિરૂપી હોવા છતાં એક જ માનવામાં આવે છે. આ સર્જન પ્રાચીન છે; તે દેવી દ્વારા સમગ્ર જગત, સ્થાવર અને જંગમ, વ્યાપી ગયું છે. બ્રહ્માથી જે અજાત સર્જન ઉદ્ભવ્યું હતું, તે પણ તેણી દ્વારા વધ્યું; બ્રહ્માએ પણ તેને સમાન સ્તુતિ કરી. બ્રહ્માએ કહ્યું: “જય હો, હે સત્યની સ્ત્રોત, સ્થિર દેવી, શ્રેષ્ઠ અક્ષર, સર્વવ્યાપી, સર્વમાતા, સર્વજીવોની મહાદેવી! હે સર્વજ્ઞા, સિદ્ધિદાયિ, વિદ્યા અને સફળતાની દાત્રી, સર્વની ઉત્પત્તિ, પરમ દેવી! તું સ્વાહા, તું સ્વધા, તું મૂળ, તું ઓમમાં સ્થિત, તું વેદોની મૂળ.” “હે સુંદર મુખવાળી, તું દેવ, દાનવ, યક્ષ, ગંધર્વ, રાક્ષસ, પશુ, વનસ્પતિ—સૌની ઉત્પત્તિ છે. તું જ્ઞાન, જ્ઞાનની સ્વામિની, સિદ્ધ અને પ્રસિદ્ધ, દેવીઓની રાણી છે. તું સર્વજ્ઞા, સિદ્ધિદાયિ, સર્વત્ર વ્યાપક, નિર્વિકાર, શત્રુહંત્રી, સર્વજ્ઞાનની સ્વામિની, શુભદાયિ! હું તને નમું.” “જે પુરુષ સ્ત્રીના પવિત્ર દિવસમાં તારી સ્તુતિ કરીને તેની નજીક જાય છે, તેને તારી કૃપાથી અવશ્ય સંતાનપ્રાપ્તિ થાય છે, તે સ્ત્રી રૂપવતી, વિજયવતી, શુભદાયિ અને શત્રુઓને ચકિત કરનારી થાય છે.” શ્રી વરાહ કહે છે: “જે દેવી મન્દ્ર પર્વત પર તપ કરવા ગઈ, જે પરમ રાજશક્તિ અને કન્યાવ્રત ધારણ કરનારી હતી, તેનું વર્ણન હવે હું કરું છું.