જંબૂદ્વીપની મહાન અને વિશાળ કથા છે. આ દ્વીપ સર્વ દિશાઓમાં સંપૂર્ણ ગોળાકાર છે, તેની આસપાસ નવ પ્રદેશો વિહરતા છે, અને તે સર્વ જીવોનું મૂળ સ્થાન છે. જંબૂદ્વીપને ચારેય બાજુથી લાવણ સાગર ઘેરી રહ્યો છે, જે જંબૂદ્વીપ જેટલો જ વિશાળ છે. આ દ્વીપમાંથી છ લાંબા પર્વતશ્રેણીઓ પૂર્વ દિશામાં વિસ્તરે છે, જેને વર્ષ પર્વતો કહેવામાં આવે છે. બંને બાજુએ, પૂર્વ અને પશ્ચિમ સાગરો આ દ્વીપમાં ઊંડે પ્રવેશ કરે છે. હિમવત પર્વત મોટાભાગે બરફથી ઢંકાયેલો છે, હેમકૂટા પર્વત સોનાથી ઝળહળતો છે, અને નિષધ પર્વત સર્વત્ર અતિ સુખદ અને મનોહર છે. મેરુ પર્વત ચાર રંગોનું છે—સોનાનો અને ક્રીસ્ટલથી બનેલો, ગોળ અને ચોરસ આકાર ધરાવતો, ઊંચો છે. તેના કિનારા વિવિધ રંગો ધરાવે છે અને પ્રજાપતિના ગુણોથી યુક્ત છે; તે બ્રહ્મા ભગવાનના નાભિચક્રમાંથી ઉગે છે. મેરુના પૂર્વ ભાગે સફેદ રંગ છે, જે બ્રાહ્મણત્વને દર્શાવે છે; દક્ષિણ ભાગે પીળો રંગ છે, જે વૈશ્ય વર્ગનું પ્રતીક છે. પશ્ચિમ ભાગે મધમાખીની પાંખ જેવો રંગ છે, જે શૂદ્ર વર્ગને દર્શાવે છે. ઉત્તર ભાગે લાલ રંગ દેખાય છે, જે ક્ષત્રિય વર્ગનું પ્રતીક છે. મેરુ પર્વત સ્વભાવિક રીતે ગોળ છે, રંગ અને કદમાં પણ; તે વેદુર્યમણી જેવો નীল, ઝળહળતો સફેદ, સોનાનો, મોરની પૂંછ જેવો રંગ ધરાવતો, અને સુવર્ણ શિખરો ધરાવે છે. આ પર્વતોને સિદ્ધ અને ચારણ લોકો સેવા આપે છે; તેમની વચ્ચેનું અંતર નવ હજાર યોજન છે. મેરુના મધ્યમાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે, જે મેરુથી ઉત્પન્ન થયેલ છે; તે દરેક દિશામાં નવ હજાર યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે. તેના કેન્દ્રમાં મહાન મેરુ ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો શોભે છે; મેરુનો અર્ધ ભાગ દક્ષિણ તરફ છે અને અર્ધ ભાગ ઉત્તર તરફ. અહીંના છ પ્રદેશો વર્ષ પર્વતો છે; દરેક પ્રદેશનું શિખર એક યોજન જેટલું ઉંચું છે. દરેક પ્રદેશ બે હજાર યોજન સુધી ઊંચે ઉગે છે; આ જંબૂદ્વીપની લંબાઈ કહેવાય છે. પર્વતોની લંબાઈ બે લાખ યોજન છે; નીલા અને નિષધ પર્વતો આથી થોડા નાના છે; શ્વેત, હેમકૂટા, હિમવત અને શિખરવાળા પર્વતો પણ સામેલ છે. નિષધ પર્વત જંબૂદ્વીપ જેટલો જ કદમાં છે; હેમકૂટા એક-બારમા ભાગથી ઓછો છે, અને હિમવત હેમકૂટા કરતા એક-વીસમા ભાગથી ઓછો છે. હેમકૂટા પર્વતની લંબાઈ અઠ્ઠાવન હજાર યોજન છે; હિમવત પર્વત પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી અશી હજાર યોજન લાંબો છે. દ્વીપના ગોળ આકારને કારણે, પ્રદેશો અને પર્વતોમાં વધારો અને ઘટાડો વર્ણવવામાં આવે છે, અને ઉત્તર તરફ પણ એ જ રીતે છે. આમાં વસતિભૂમિ છે—એ પ્રદેશો છે—જે પર્વતો દ્વારા ઘેરાયેલા છે, જે ઢાળવાળા અને અસમતલ છે. આ પ્રદેશો નદીઓથી વિભાજિત છે અને એકબીજા સુધી પહોંચવું અઘરું છે; અહીં વિવિધ જાતિઓ અને અનેક પ્રકારના જીવો વસે છે. આ હિમવત પ્રદેશ છે, જ્યાં ભારત વંશ વસે છે; હેમકૂટા પછી કિમ્પુરુષ નામની ભૂમિ છે. હેમકૂટા પછી નિષધ છે, જેને હરિવર્ષ કહેવામાં આવે છે; હરિવર્ષ પછી ઇલાવૃત છે, જે મેરુની બાજુમાં સ્થિત છે. ઇલાવૃત પછી પ્રસિદ્ધ નીલા પ્રદેશ છે, પછી રામ્યક, અને રામ્યક પછી શ્વેત, જેને હિરણ્મય કહે છે; હિરણ્મય પછી શ્રૃંગવાન છે, જેને કુરુ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. ધનુષાકાર ભૂમિ પર બે પ્રદેશ છે—દક્ષિણ અને ઉત્તર; અને ખરેખર, ચાર દ્વીપ છે, ઇલાવૃત વચ્ચે છે, બધા ચોરસ આકારના છે. નિષધના દક્ષિણ ભાગને દક્ષિણ અર્ધ અતિપીઠ માનવામાં આવે છે, અને શ્રૃંગવાનના પરે ઉત્તર અર્ધ અતિપીઠ છે. અતિપીઠના દક્ષિણ ભાગમાં ત્રણ પ્રદેશો છે, અને ઉત્તર ભાગમાં પણ ત્રણ; તેમના વચ્ચે ઇલાવૃત છે, જ્યાં મેરુ પર્વત છે. નીલા ના દક્ષિણ અને નિષધ ના ઉત્તર તરફ મહાન માલ્યવત પર્વત ઉગે છે, જે ઉત્તર તરફ વિસ્તરે છે. માલ્યવત પર્વતની પહોળાઈ અને ઊંચાઈ દરેક બે હજાર યોજન છે, અને તેની લંબાઈ ચોત્રીસ હજાર યોજન છે. તેના પશ્ચિમમાં ગંધમાદન પર્વત છે, જે માલ્યવત જેટલો જ છે. આ બંને પર્વતો વચ્ચે મેરુ પર્વત છે—સોનાનો, ગોળ, ચાર રંગોનો, ચોરસ, અને ઊંચો. પ્રકૃતિના બધા તત્વો, અજ્ઞાત રૂપે, ઉદ્ભવ્યા—પાણી અને અન્ય તત્વો; અજ્ઞાતમાંથી પૃથ્વીનો કમળ દેખાયો, અને મેરુ તેનું કમળમુળ છે. પાંચ ગુણોથી યુક્ત, ચાર પાંદડાવાળું, મહાન, પ્રગટ કમળ ઉદ્ભવ્યું; તેમાંથી સર્વ સૃષ્ટિના વિવિધ પ્રવાહો વિસ્તર્યા. અગણિત કલ્પો સુધી અનેક જીવોએ, પુણ્ય કર્મો, આત્મસંયમ અને મહાન આત્માથી, પરમ પુરુષને પ્રાપ્ત કર્યો છે. મહાન યોગી, મહાદેવ, જનાર્દન, જેને સમગ્ર જગત ધ્યાન કરે છે, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, અનંત, અવિનાશી, દેહધારી છે. તેનું સ્વરૂપ ભૌતિક નથી—માંસ, ચરબી કે હાડકાંથી બનેલું નથી; યોગ અને ભગવાનપણેના કારણે, તે શુદ્ધ સત્ત્વરૂપ ધારણ કરે છે. તેની ઇચ્છાથી, શાશ્વત કમળ જગતમાં ઉદ્ભવ્યું; કલ્પના આરંભે, સમયની આવૃત્તિ એવી છે. તે કમળ ઉપર દેવોના દેવ, ચારમુખી બ્રહ્મા જન્મે છે, જે પ્રજાપતિઓના સ્વામી છે, ઈશાન ભગવાન, જગતના અધિપતિ છે. કમળના બીજની ઉત્પત્તિ અને સર્વ જીવોની સૃષ્ટિ વિગતે વર્ણવાય છે, જેમ તે સાચે બની હતી. પાણી, જે વિષ્ણુનું રત્નોથી શોભિત દેહ બની ગયું, તેમાંથી પૃથ્વી કમળાકાર, જંગલોથી ઢંકાયેલી, ઉદ્ભવેલી.