વરાહપુરાણમ્

શંભુ, જે સમગ્ર જગતના દુઃખને દૂર કરે છે, જેમનું તેજ હજારો સૂર્ય અને પવન કરતાં વધુ છે, અને જે ચક્રધારી છે, સર્વજ્ઞ છે, પાપરહિત છે અને દેવતાઓ દ્વારા સદા સ્તુત છે—તેવા ભગવાનને repeatedly વંદન કરાય છે. આ અનાદિ, અચ્યૂત, શેષમુકુટધારી, સર્વવ્યાપી, ભૂતાધિપતિ, મહાદેવ, પવનના સ્વામી, સર્વના સ્વામી, વિશ્વના, પૃથ્વીના, બ્રહ્માંડના સ્વામી—એવા ભગવાનને પણ વારંવાર વંદન કરાય છે. પાણીના સ્વામી, નારાયણ, જગતના કલ્યાણકર્તા, પૃથ્વીના અને સર્વના સ્વામી, સર્વદ્રષ્ટા, ચંદ્ર, સૂર્ય, અચ્યૂત, વીર, સર્વવ્યાપી, અદભુત સ્વરૂપ, અમર, અવિનાશી—એવા ભગવાનને પણ repeatedly વંદન કરાય છે. નારાયણ, જેનો અગ્નિના જ્વાળાઓ સામે તેજવર્તુળ છે, રક્ષક છે, અનેક મુખ ધરાવે છે—તેવા દેવ distress દૂર કરે છે, અમર અને અવિનાશી છે; હું refugesearch કરીને અચ્યૂતને રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરું છું. હું અનેક મુખો જોઈ રહ્યો છું, મધ્યમાં પ્રાચીન બ્રહ્મા, જગતના સ્ત્રોત—તેમને પણ, પિતામહને, repeatedly વંદન કરાય છે. અનંત wheel of existenceમાં, દેવોના દેવ, તમે જ્ઞાનથી શુદ્ધ મન ધરાવતા સત્યમાર્ગી સાધકોને revealed થાઓ છો—તો પછી હું કેમ તમારો address કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું? જે તમને પ્રકૃતિથી પર છે, તે સર્વજ્ઞ છે, જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ છે; તમારાં ગુણો જ્ઞાનીમાં અલગથી સ્પષ્ટ નથી, કેમ કે તમારું વિશાળ સ્વરૂપ અત્યંત સૂક્ષ્મ પણ છે. તમે વાણી, મન, ઇન્દ્રિયોથી પર છો; કર્મથી બંધાયેલા નથી, એક જ કાર્યમાં સીમિત નથી, સંસારના બંધનથી મુક્ત છો—તો, દેવોના દેવ, તમને કેવી રીતે જાણવામાં આવે? તમારું સ્વરૂપ, પ્રગટ અને અપ્રગટ, અનન્ય, શુદ્ધમનવાળાને પ્રાપ્ત થાય છે, યજ્ઞ દ્વારા સંસારબંધન તોડીને, ત્યારે ચારભૂજાવાળાં રૂપે તમે realized થાઓ છો. તમારું પરમ સ્વરૂપ, આશ્ચર્યજનક, દેવો પણ જાણતા નથી; તેથી બ્રહ્મા અને અન્ય દેવો તમારી પ્રાચીન રૂપને પૂજે છે, જેમ વિભિન્ન અવતારોમાં વર્ણવાયું છે. મહાન દેવ, બ્રહ્મા પણ તમારું સ્વરૂપ સંપૂર્ણ જાણતા નથી; પણ હું, તપથી શુદ્ધ, તમને પ્રાચીન ઋષિ, પ્રથમ સત્તા તરીકે જાણું છું. કમળાસન બ્રહ્મા મારા પિતા છે, અને પ્રાચીનોના સ્ત્રોત કહેવાય છે; છતાં, ભગવાન, મારા જેવા તપહીન પણ તમને comprehend કરી શકતા નથી. દેવ, બ્રહ્મા અને શ્રેષ્ઠ જ્ઞાની પણ તમને જાણતા નથી; અજ્ઞાની, તમારી ભક્તિ વગર, સમજી લેવાનો ઇચ્છે છે, પણ જ્ઞાન ઉદભવતું નથી, અને તેઓ પાસે વેદ પણ નથી, ભલે પ્રસિદ્ધ હોય. ભગવાન, discernment વેદજ્ઞોને અનેક જન્મોથી, તમારી કૃપાથી મળે છે; જે તમને પ્રાપ્ત કરે છે, તે માટે માનવ, દેવ, ગંધર્વપથ કે મોક્ષ નથી. તમે વિષ્ણુ રૂપે, અતિસૂક્ષ્મ છો; અને સ્થૂળ પણ, સર્વકર્મસંપૂર્ણ; ભગવાન, તમે સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ, સરળતાથી પ્રાપ્ત, પણ વિરુદ્ધ વર્તન કરનાર પાતાળમાં જાય છે. શું કહું, તમે આ બ્રહ્માંડમાં, આકાશ, આત્મા, ચંદ્ર, અગ્નિ, સૂર્ય, પૃથ્વી, પવનમાં, તત્વરૂપે, તમારી સ્વભાવથી સર્વત્ર વ્યાપી છો. ભગવાન, thus, મારી સ્તુતિ સ્વીકારો, તમારા ભક્ત તરફથી; જેમ તમે આજ્ઞા આપી, સૃષ્ટિ રચો અને મને સર્વજ્ઞતા આપો; વિષ્ણુને repeatedly વંદન કરાય છે. જો માનવ પાસે ચાર મુખ, દસ મિલિયન મુખ હોય, અને શુદ્ધ મન હોય, તો પણ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી અસંખ્ય ગુણો સંપૂર્ણ કહી શકતા નથી; કૃપા કરો. ધ્યાનમાં તત્પર, શુદ્ધબુદ્ધિ, મનમાત્ર તમામાં તત્પર હોય, ત્યારે તમે હૃદયમાં સદા વિરાજો છો; repeatedly વંદન કરાય છે; તમાથી પર કંઈ exists નથી. thus, ભગવાન, હું સર્વવ્યાપી તરીકે તમને જાણીને openly સ્તુતિ રચી છે; worldly existenceના ચક્ર દ્વારા, મને શુદ્ધ કરો, અચ્યૂત, અને absolute liberation દો. શ્રી વરાહ કહે છે: આવા અવિમેય શક્તિવાળા રુદ્રે ભગવાનની સ્તુતિ કરી, ત્યારે pleased ભગવાને ગુર્જર ગર્જન જેવી અવાજે બોલ્યા. વિષ્ણુએ કહ્યું: 'વરસ દો, દેવોના દેવ, ઉમાના પતિ, તમારું કલ્યાણ થાય; અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી, અમે એક જ છીએ.' રુદ્રે કહ્યું: 'મને બ્રહ્માએ સૃષ્ટિ રચનામાં નિયુક્ત કર્યું છે, ભગવાન; તેથી, મને જીવોની ઉત્પત્તિ માટે ત્રણ પ્રકારનું જ્ઞાન આપો.' વિષ્ણુએ કહ્યું: 'તમે સર્વજ્ઞ છો, શંકા વિનાના, શાશ્વત જ્ઞાનના ખજાના; દેવોમાં તમે સદા શ્રેષ્ઠ પૂજ્ય રહેશો.' પછી, ઉમાપતિએ આનંદથી ફરી કહ્યું: 'મને બીજું વર દો, ભગવાન, જે સર્વ જીવોમાં પ્રસિદ્ધ છે.' 'કેશવ, સ્વરૂપ ધારણ કરીને, મારી પૂજા કરો; મને ધારણ કરો, દેવોના દેવ, અને મારે વર આપો, જેથી હું દેવોમાં સર્વથી વધુ પૂજ્ય બની શકું.' વિષ્ણુએ કહ્યું: 'દેવોના કલ્યાણ માટે, જ્યારે હું મનુષ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરું, ત્યારે હું ખરેખર તમારી પૂજા કરીશ, અને તમે પણ મને વર આપશો.' 'જેમ તમે કહ્યું, "મને ધારણ કરો," દેવોના દેવ, ઉમાના પતિ, હું વાદળ બનીને, તમને એક સો વર્ષ માટે ધારણ કરીશ.' આ રીતે બોલીને, હરિ પોતે વાદળ બની, મહેશ્વરને પાણીમાંથી ઉઠાવ્યા અને કહ્યું: 'ભગવાન, આ દસ અને એક પ્રાથમિક જીવો, વૈરાજપતિ, પૃથ્વી પર ગયા છે અને આદિત્ય તરીકે ઓળખાય છે.' 'મારો દ્વાદશ અંશ, વિષ્ણુ નામે, પૃથ્વી પર આવી, શંકર, તમારી પૂજા કરે છે.' આ કહીને, નારાયણે પોતાના અંશમાંથી સૂર્યની રચના કરી, અને અવાજ જેવું, અમે જાણતા નથી, ક્યાં ગાયબ થઈ ગયા. રુદ્રે કહ્યું: 'હરિ, સર્વવ્યાપી અને સર્વના સર્જનહાર, મને વર આપ્યા હતા; તેથી, દેવોમાં હું foremost છું.' 'નારાયણથી શ્રેષ્ઠ કોઈ દેવ નથી, ન હતો, ન હશે. આ વેદ અને પુરાણોના રહસ્ય છે, મહાન ઋષિ, જે મેં તમને જણાવ્યું છે, કેમ કે અહીં વિષ્ણુ પૂજાય છે.' શ્રી વરાહ કહે છે: ફરીથી, બધા ઋષિઓએ એ શાશ્વત, પ્રાચીન, અવિનાશી, સર્વરૂપ, જન્મરહિત, શુભ, ત્રિનેત્ર, ત્રિશૂળધારી રુદ્રને પ્રશ્ન કર્યો. ઋષિઓએ કહ્યું: 'તમે અમારાં માટે અને દેવોમાં સર્વથી શ્રેષ્ઠ છો, ભગવાન; તેથી, અમે એક પ્રશ્ન પૂછીએ છીએ, તમે જવાબ આપવા યોગ્ય છો.' 'કૃપા કરીને, ઉમાના પતિ, પૃથ્વીનું માપ, પર્વતની પહોળાઈ, સમુદ્ર અને નદીઓનું વિસ્તરણ, બ્રહ્માંડના અંડાનું પરિમાણ જણાવો.' રુદ્રે કહ્યું: 'બધા પુરાણોમાં પૃથ્વીનું વર્ણન છે, ખાસ કરીને ઉત્તરપશ્ચિમમાં, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ભવ અને અન્ય દેવોના ક્ષેત્ર તરીકે.' 'હવે હું પૃથ્વીનું વિસ્તરણ સંક્ષેપમાં કહું છું; ધર્મજ્ઞો, શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો, સાંભળો.' 'એ પરમાત્મા, જે સર્વજ્ઞ છે, પાપરહિત, વિચારથી પણ સૂક્ષ્મ, નારાયણ, જે સર્વ જગત અને તેજમાં વ્યાપી છે, વિશાળ છાતી પર પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરે છે, પૃથ્વી ધારણ કરે છે, અને નાના, મોટા, લાંબા, ટૂંકા, પાતળા, લાલ, વગેરે ગુણોથી યુક્ત છે—જેનું સ્વરૂપ ચિત્તમાત્ર છે, એ ભગવાન, ત્રણ રીતે—સત્વ, રજ, તમ—પ્રગટ થયા, અને પાણીની રચના કરી.' 'પાણીની રચના પછી, પરમ પુરુષ, પરમ ભગવાન નારાયણ, જે સર્વ જગત, દેવ, યજ્ઞ અને પાણીના તત્વ છે, જેઓનું સ્વરૂપ જ પાણી છે, યોગનિદ્રામાં પથરાયા, અને પોતાના નાભિમાંથી કમળ ઉત્પન્ન કર્યું. એ કમળમાં, સર્વ વેદોના ખજાના, અદભુત પરમ ભગવાન, બ્રહ્મા, પ્રજાપતિ પ્રગટ થયા.' 'બ્રહ્માએ સૌપ્રથમ જ્ઞાનમાં તત્પર સનક, સનંદન, સનતકુમાર અને અન્ય રચ્યા, અને પછી મનુ સ્વાયંભુ, મરીચિ અને દક્ષ સુધીના અન્ય રચ્યા. સ્વાયંભુ મનુ, ભગવાન દ્વારા રચાયા, અને તેમના દ્વારા જગતનું વિસ્તરણ વર્ણવાયું.' 'મનુના બે પુત્રો હતા: પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ. પ્રિયવ્રતના દસ પુત્રો: અગ્નીધ્ર, અગ્નિબાહુ, મેદ, મેદાતિથિ, ધ્રુવ, જ્યોતિસ્માન, દ્યુતિમાન, હવ્યવપુ, મત્સ્ય, સવનાંત.' 'પ્રિયવ્રતે પોતાના સાત પુત્રોને સાત દ્વીપોના શાસક બનાવ્યા. અગ્નીધ્રને જંબૂદ્વીપ, મેદાતિથિને શાકદ્વીપ, જ્યોતિસ્માનને કુશદ્વીપ, દ્યુતિમાનને ક્રૌંચદ્વીપ, વપુષ્માનને શાલમલદ્વીપ, હવ્યને ગોમેદ, અને સવનાંતને પુષ્કરદ્વીપ.' 'પુષ્કરના શાસક સવનાંતના બે પુત્રો: મહાવીત અને ધાતકી, જેમના ક્ષેત્રો ગોમેદ અને ધાતકી કહેવાય છે. ધાતકીના ક્ષેત્ર ધાતકીખંડ, અને કુમુદનું કૌમુદ છે.' 'શાલમલદ્વીપના શાસક વપુષ્માનના ત્રણ પુત્રો: સકુશ, વૈદ્યુત અને જીમૂત. સકુશનું ક્ષેત્ર સકુશ, વૈદ્યુતનું વૈદ્યુત, જીમૂતનું જીમૂત—આ શાલમલદ્વીપના ક્ષેત્રો.' 'એ જ રીતે, દ્યુતિમાનના સાત પુત્રો: કુશલ, મનુગુ, ગોષ્ઠ, ઉષ્ણ, પીવર, ઉદ્યાંદ, મુનિદુંદુભિ—આ ક્રૌંચદ્વીપના સાત મોટા ક્ષેત્રો.' 'કુશદ્વીપના શાસક જ્યોતિસ્માનના સાત પુત્રો: ઉદ્ભિદ, વેણુમાન, રથોપલ, અંબન, ધૃતિ, પ્રભાકર, કપિલ—આ ક્ષેત્રો છે.' 'શાકદ્વીપના શાસક મેદાતિથિના સાત પુત્રો: શાંતા, ભય, શિશિર, સુખ, ઉદય, આનંદ, શિવક્ષેમ—આ ક્ષેત્રો છે.' 'હવે, જંબૂદ્વીપના શાસક અગ્નીધ્રના નવ પુત્રો: નાભિ, કિમ્પુરુષ, હરિવર્ષ, ઇલાવૃત, રામ્યક, હિરણ્મય, કુરુ, ભદ્રાશ્વ, અને કેતુમાલ—આ ક્ષેત્રો છે.' 'નાભિનું ક્ષેત્ર હેમવંત અને હેમકૂટ; કિમ્પુરુષનું નૈષધ; હરિવર્ષનું મેરુમધ્ય; ઇલાવૃતનું નીલ; રામ્યકનું શ્વેત; હિરણ્મયનું ઉત્તર; કુરુનું શ્રિંગવત; ભદ્રાશ્વનું માલ્યવંત; કેતુમાલનું ગંધમાદન—આ રીતે, સ્વાયંભુવ મન્વંતરામાં જગતનું સ્થાપન થયું.' 'દરેક ચક્રમાં, પૃથ્વી સાત શાસકો દ્વારા શાસિત અને સંરક્ષિત થાય છે; આ કલ્પની સદા સ્થિતિ છે.' 'હવે, નાભિની વંશકથાને કહું છું. નાભિએ મેરુદેવીથી ṛષભ નામે પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો, જેના પુત્ર ભરત, મોટો હતો. ṛષભે હિમાલયના દક્ષિણ ભાગ, ભારત, ભરતને આપ્યો.' 'ભરતના પુત્ર સુમતિ; ભરતે રાજપદ પુત્રને આપીને વનમાં ગયા. સુમતિના પુત્ર તેજસ; તેજસના પુત્ર સત્સુર; સત્સુરના પુત્ર ઇન્દ્રદ્યુમ્ન; ઇન્દ્રદ્યુમ્નના પુત્ર પરમેષ્ઠી; પરમેષ્ઠીના પુત્ર પ્રતિહર્તૃ; પ્રતિહર્તૃના પુત્ર નિખાતા; નિખાતાના પુત્ર ઉન્નેત; ઉન્નેતના પુત્ર અભાવ; અભાવના પુત્ર ઉદગાતા; ઉદગાતાના પુત્ર પ્રસ્તોતૃ; પ્રસ્તોતૃના પુત્ર વિભુ; વિભુના પુત્ર પૃથુ; પૃથુના પુત્ર અનંત; અનંતના પુત્ર ગય; ગયના પુત્ર નય; નયના પુત્ર વિરાટ; વિરાટના પુત્ર મહાવીર્ય; મહાવીર્યના પુત્ર સુધીમન; સુધીમનના પુત્ર ધીમત; ધીમતના પુત્ર મહાન; મહાનના પુત્ર ભૌમન; ભૌમનના પુત્ર ત્વષ્ટૃ; ત્વષ્ટૃના પુત્ર વિરજા; વિરજાના પુત્ર રાજા; રાજાના પુત્ર શતજિત.' 'શતજિતના સો પુત્રો હતા, જેના દ્વારા પ્રજાનો વિકાસ થયો. તેમના દ્વારા, આ ભારત પ્રદેશ, સાત દ્વીપોથી ચિહ્નિત, સ્થાપિત થયો.' આ રીતે, ભગવાન, દેવો, ઋષિઓ અને પૃથ્વીના વિસ્તરણ, વંશકથાનું વર્ણન થયું.