વરાહપુરાણમ્

રાજા અને ઋષિ અગસ્ત્ય વચ્ચે સંવાદ ચાલતો હતો. અગસ્ત્યએ રાજાને ઉપદેશ આપ્યો કે, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના શક્તિનુસારે સોનાથી, વસ્ત્રો, અને અન્ય આભૂષણોથી બ્રાહ્મણોનું શૃંગાર કરે, અને પછી વિનમ્રતાપૂર્વક ક્ષમા માગે—‘માતાજી મારે પર પ્રસન્ન થાઓ’—તો એથી દેવી પ્રસન્ન થાય છે. આ રીતે કરવાથી, જે રાજાએ પોતાનું રાજ્ય ગુમાવ્યું છે, એ ફરીથી પોતાનું રાજ્ય મેળવી શકે છે; અજ્ઞાન વ્યક્તિ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે; અને ભયગ્રસ્ત વ્યક્તિ વીરતા માટે પ્રસિદ્ધ થાય છે. પછી અગસ્ત્યએ એક સર્વત્ર માન્ય વ્રતનું વર્ણન કર્યું, જે યોગ્ય રીતે કરવા પર રાજા ઝડપથી સર્વત્ર વિજય પ્રાપ્ત કરે છે. અગસ્ત્યએ કહ્યું: કાર્તિક મહિનાની શુક્લપક્ષની દશમીના દિવસે, વ્યક્તિએ માત્ર રાત્રે જ ભોજન કરવું જોઈએ અને દરરોજ સર્વ દિશામાં શુદ્ધ હવન અર્પણ કરવું જોઈએ. વિવિધ ફૂલોથી અને ભક્તિભાવથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરવું, અને પછી આ મંત્રથી દિશાઓને પ્રાર્થના કરવી: ‘સર્વ દેવીઓ દરેક જન્મમાં મને સફળતા આપે.’ આ રીતે બોલી, શુદ્ધ મનથી હવન અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રે ભાત અને દહીંનું ભોજન કરવું જોઈએ. આ વ્રત, પ્રથમ અને અંતે, એક વર્ષ સુધી મનના ઇચ્છા મુજબ, રોજ કરવાથી દિશાઓ પર વિજય પ્રાપ્ત થાય છે. માર્ગશીર્ષ મહિનાની શુક્લપક્ષ એકાદશીથી, એક વર્ષ સુધી નિયમપૂર્વક આ વિધિ કરવી જોઈએ; આ વ્રત ધનના દેવતા માટે અત્યંત પ્રિય છે અને કરવાથી ધન પ્રાપ્ત થાય છે. જે વ્યક્તિ એકાદશી પર ઉપવાસ કરે અને દ્વાદશી પર ભોજન કરે—શુક્લ કે કૃષ્ણપક્ષ—એ વૈષ્ણવ મહાવ્રત કરે છે. આવા દૃઢ વ્રતો પાપોનો નાશ કરે છે; ત્રયોદશી પર ધર્મવ્રત રાત્રે ભોજન કરીને કરવામાં આવે છે. ફાગણ મહિનાની શુક્લપક્ષથી જ્ઞાની વ્યક્તિએ આ વ્રત શરૂ કરવું; આ ઉગ્ર વ્રત વિશેષ રૂપે માઘ મહિનાની કૃષ્ણપક્ષ ચતુર્દશીથી એક વર્ષ સુધી કરવું જોઈએ. પૌર્ણિમાને ચંદ્રવ્રત રાત્રે ભોજન કરીને કરવું, અને અમાવાસ્યાએ પિતૃવ્રત કરવું—આ રીતે prescribe થયેલું છે. રાજા, જે વ્યક્તિ દશ કે પાંચ વર્ષ સુધી આ ચંદ્રવ્રતો કરે છે, તેને વ્રત પ્રમાણે શું ફળ મળે? thousands of અશ્વમેધ યજ્ઞો અને hundreds of રાજસૂય યજ્ઞો તથા અન્ય શાસ્ત્રોક્ત વિધિઓ એ વ્યક્તિએ કરી છે, એવું માનવું જોઈએ. એક પણ ઉલ્લંઘનથી વ્રત નષ્ટ થાય છે અને સતત પાપ લાગે છે; પણ જે મનુષ્ય આ બધું પૂર્ણપણે કરે છે, એ નિર્મળ, નિષ્પાપ બની, સર્વ લોક પ્રાપ્ત કરે છે. પછી ભદ્રાશ્વે અગસ્ત્યને પૂછ્યું: “હે ધર્મજ્ઞ, જો તમે કોઈ અદભુત કથા જાણો છો કે જોઈ છે, તો મને કહો; મારી જિજ્ઞાસા બહુ છે.” અગસ્ત્યએ કહ્યું: “ભગવાન જનાર્દન સ્વયં અદભુતનો સ્ત્રોત છે; તેમના અનેક અદભુત કિસ્સાઓ જોયા છે.” એકવાર નારદ શ્વેતદ્વીપ ગયા અને ત્યાં તેમણે એવા પુરુષોને જોયા, જેમના હાથમાં શંખ, ચક્ર અને કમળ હતો, અને જે તેજથી ઝળહળતા હતા. નારદએ વિચાર્યું: “આ વિષ્ણુ છે, આ વિષ્ણુ છે, આ શાશ્વત વિષ્ણુ છે,” પણ તેઓ વિચારતા રહ્યા—“આમાંથી સાચા ભગવાન કોણ છે?” એ રીતે મનમાં ચિંતન કરતાં, તેઓ કૃષ્ણનું સ્મરણ કરવા લાગ્યા: “શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાનની કેવી રીતે પૂજા કરું?” “કેવી રીતે ઓળખી શકું કે એમાં સર્વોચ્ચ નારાયણ કોણ છે?” એવું વિચારીને, નારદે પરમ ભગવાનનું ધ્યાન કર્યું. બ્રહ્માના પુત્ર નારદે એક હજાર દૈવી વર્ષ સુધી ધ્યાન કર્યું, અને ભગવાન pleased થયા. ભગવાન પ્રગટ થયા અને કહ્યું: “હે બ્રહ્માના પુત્ર, વર માંગો; શું આપું?” નારદે કહ્યું: “હે જગતના સ્વામી, મેં એક હજાર વર્ષ સુધી તમારું ધ્યાન કર્યું છે; જો તમે pleased છો, અચ્યુત, તો કહો કે કેવી રીતે તમારી પ્રાપ્તિ થાય?” ભગવાને કહ્યું: “જે દ્વિજગણ પુરુષસૂક્તથી અથવા મૂળ સંહિતાના અનુસરણથી મારી પૂજા કરે છે, એ મને પ્રાપ્ત કરે છે, હે નારદ. જો વેદ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પાંચારાત્ર માર્ગથી પણ મને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.” પાંચારાત્ર બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે prescribe છે; શૂદ્ર અને અન્ય લોકો માટે એ અપ્રાપ્ય છે. ભગવાને કહ્યું: “હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પ્રાચીન કલ્પમાં મેં这样 કહ્યું છે: હજારોમાં કોઈ પાંચારાત્ર સ્વીકારે, તો તેમના કર્મના અંતે, જો એ મારા ભક્ત બને, તો પાંચારાત્ર હંમેશા તેમના હૃદયમાં સ્થિર રહેશે. અન્ય લોકો, રાજસ અને તામસ ગુણમાં લિપ્ત, મારા આજ્ઞા પરથી વિમુખ થાય છે. કૃતા, ત્રેતા અને દ્વાપર યુગમાં, હે નારદ, સત્ત્વગુણમાં સ્થિત લોકો મને પ્રાપ્ત કરે છે; પણ કલીયુગમાં રાજસ અને તામસ ગુણ વધારે છે.” પછી ભગવાને નારદને બીજો વર આપ્યો: “મારી કૃપાથી, પાંચારાત્રના તમામ રહસ્યો તું જાણશે; એ મારી દુર્લભ શાસ્ત્ર છે—કોઈ સંશય નથી. હે દ્ધિજ, મને વેદ, પાંચારાત્ર, ભક્તિ અને યજ્ઞથી જ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે; અન્યથા, દસ મિલિયન વર્ષમાં પણ નહીં.” આ રીતે કહીને, પરમ ભગવાન અદૃશ્ય થઇ ગયા; અને નારદ સ્વર્ગમાં ગયા. પછી ભદ્રાશ્વે પુછ્યું: “હે ભગવાન, બે સ્ત્રીઓ—એક સફેદ અને એક કાળી—વિશ્વમાં અલગ છે, એમ કહેવાય છે; એ કોણ છે? અને એ સફેદ-કાળી શુભ સ્ત્રી કોણ છે?” “અને એ પુરુષ કોણ છે, જે એકથી સાત રૂપે થાય છે? બે શરીર, છ મસ્તક, બાર રૂપે જે ભગવાન છે, એ કોણ છે?” “પતિ-પત્નીનું મિલન શું છે? સૂર્યોદય પછી ભોજન શું છે? વિશ્વ કેમ这么广阔?” અગસ્ત્યએ કહ્યું: “સફેદ અને કાળી બે બહેનો છે; રાત્રિ બે રંગોની સ્ત્રી છે, જે સત્ય અને અસત્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એ પુરુષ, જે એક હોવા છતાં સાત રૂપે જન્મે છે, એ સમુદ્ર છે—એક હોવા છતાં સાત સ્વરૂપે વર્તે છે. એ ભગવાન, જે બાર રૂપે, બે શરીર અને છ મસ્તક ધરાવે છે, એ વર્ષ છે; બે શરીર એટલે બે દિશાઓ, અને છ મસ્તક એટલે છ ઋતુઓ—વર્ષને આવું સ્મરણ કરવામાં આવે છે.” આ રીતે, અગસ્ત્યએ રાજાને ધર્મ અને બ્રહ્મવિદ્યાના રહસ્યો, વ્રતો અને ભગવાનના અદભુત દર્શન વિશે સમજાવ્યો.