વરાહપુરાણમ્

એક વિશાળ આકાર ધરાવતી સ્ત્રી, જેનું રૂપ હજાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું, પોતાના સ્તન પર તેને ધારણ કરતી હતી. તેના નીચે ત્રણ પ્રકાર અને ત્રણ રંગો દેખાતા હતા—અને એ રાજા ત્યાં ફરતો હતો. એ દૃશ્ય જોઈને બધા જાણે નિર્જીવ થઈ ગયા, મૌન થઈ ગયા. ત્યારબાદ એ રાજા જંગલમાં પ્રવેશ્યો; અને એના પાછળ બધા પણ જંગલમાં પ્રવેશ્યા, ભયથી એકઠા થઈ ગયા. એ રાજા આસપાસ ઉગ્ર સાપો અને લૂંટારુઓથી ઘેરાયેલો હતો. રાજા વિચારતો રહ્યો: “આ બધું શું થશે? અને આ જીવાતો કેમ આવી રીતે ફસાઈ ગયા છે?” એના મનમાં આવા વિચારો આવી રહ્યા હતા ત્યારે, અચાનક એક પરમ પુરુષ પ્રગટ થયા, જેમણે પોતાનામાં ત્રણ રંગો—સફેદ, લાલ અને કાળા—ધારણ કર્યા હતા. એ પુરુષે મને સંકેત આપ્યો અને પુછ્યું: “તમે ક્યાં જશો?” એમ કહી રહેલા એ પુરુષના મોઢેથી એક મહાન નામ ઉચ્ચારાયું. ત્યારબાદ એ પુરુષે રાજાને ઘેરી લીધો અને કહ્યું: “જાગો!” એ વાત સાંભળતાં જ સ્ત્રીએ રાજાને રોકી લીધો. મોહથી ઘેરાયેલા રાજાને બીજા એક પુરુષે આશ્વાસન આપ્યું: “ભય ન રાખશો.” પછી એક પરાક્રમી પુરુષ, જે સર્વ સ્વામીઓમાં સ્વામી છે, રાજાને ઘેરીને સ્થિર ઊભા રહ્યા. પછી પાંચ અન્ય પુરુષો પણ એ શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે આવ્યા, અને બધાએ રાજાને ઘેરીને રોકી લીધો. રાજા અટકાઈ ગયા, ત્યારે બધા લૂંટારુઓ ભેગા થઈ ગયા; તેઓએ હથિયારો લઈને હુમલો કરવા તૈયાર થયા, પણ ભયથી એકબીજાથી છુપાઈ ગયા. જ્યારે એ પુરુષો છુપાઈ ગયા, ત્યારે રાજાનું મહેલ અદભુત સૌંદર્યથી ઝગમગતું લાગ્યું. ત્યાં કરોડો કરતાં વધુ દુષ્ટ પ્રાણીઓ હતા. એ ઘર અંદર ધરતી, પાણી, અગ્નિ અને શીતળ પવન હતો; જગ્યા શુદ્ધ હતી અને પાંચ ગુણો, દરેકમાં એક લક્ષણ હતું. એમાં એક જ સ્ત્રી લાંબા સમય સુધી રહી, રાજાને ઘેરીને બંધાઈ ગઈ—એ ગૌવાલીએ સરળતાથી આવું કર્યું. પછી, રાજાની યુદ્ધકુશળતા અને સ્વરૂપ જોઈને, એ ત્રણ રંગવાળા પુરુષે શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું: “હું તમારો પુત્ર છું, મહારાજ. કહો, હું તમારા માટે શું કરું? અમે સંબંધની ઇચ્છાથી તમને પસંદ કર્યા છીએ.” “હું ભગવાન, ભલે આપણે બધા પરાજિત થઈ ગયા હોઈએ, છતાં આપણે આ શરીરમાં જોડાયેલા રહીએ છીએ, રાજા.” “તમારા પુત્રોમાંથી એક બચ્યો છે; જ્યારે બધા વિદાય લઈ જાય છે, ત્યારે પણ અસ્તિત્વ રહે છે.” આવું સાંભળીને રાજાએ એ પુરુષને ઉત્તર આપ્યો: “તમે મારા પુત્ર બનો, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, અને બીજાઓના પણ. હું કદી પણ તમે જેવા પુરુષોની ભોગવટા કે સ્વભાવથી દૂષિત થતો નથી.” આ રીતે રાજાએ તેને પોતાનો પુત્ર જાહેર કર્યો; અને ત્યારબાદ તે બધા રાજાને મુક્ત કરી, રાજા તેમના વચ્ચે આરામથી રહ્યા. અગસ્ત્યે કહ્યું: એ ત્રણ રંગવાળો, રાજાથી મુક્ત થઇને સ્વતંત્ર બની ગયો અને તેણે ‘અહમ્’ નામનો ત્રણ રંગો ધરાવતો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. એ પુત્રને પણ એક પુત્રી હતી, જે બુદ્ધિનું સ્વરૂપ હતી; તેણે ‘મનોહ્વ’ નામનો પુત્ર આપ્યો, જે જ્ઞાન આપનાર છે. મનોહ્વના પાંચ પુત્રો થયા, જે વિવિધ સ્વરૂપોના અને ભોગવટા કરનાર હતા; તેમના પુત્રોને સંખ્યાનુસાર ‘અક્ષ’ કહેવામાં આવ્યા. આ બધા, પહેલાં લૂંટારુઓ હતા, પછી રાજાએ તેમને વિજય કરી શાંત કર્યા; અને એમણે જાણે સ્વરૂપ વિનાના થઈને સુંદર આવાસ બનાવ્યો. એ શહેરને નવ દ્વાર, એક સ્તંભ અને ચાર રસ્તા હતા; તે હજારો નદીઓ વચ્ચે સ્થપાયેલું હતું અને પાણીની વ્યવસ્થા સર્વત્ર હતી. એ નવ જણ એક થઈને શહેરમાં પ્રવેશ્યા; અને તરત જ એક વ્યક્તિ, રાજા અને ગોપાળકના સ્વરૂપમાં, ત્યાં પ્રગટ થયા. એ શહેરમાં વસતા રાજા અને ગોપાળકએ ત્યાં વેદોનું સ્મરણ કર્યું અને પઠન કરનારના શબ્દો દર્શાવ્યા. રાજાએ સર્વ વ્રતો, નિયમો અને યજ્ઞો કર્યા, જે આત્મસ્વરૂપ અને શાશ્વત કહેવાય છે. એક વખત, રાજા કર્મોમાં પ્રોત્સાહન આપતાં થાકી ગયા; સર્વજ્ઞ બની, તેમણે યોગ નિદ્રામાં પ્રવેશ કર્યો અને એક પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. એ પુત્રને ચાર ચહેરા, ચાર હાથ, ચાર વેદ અને ચાર રસ્તા હતા; એ રાજાથી સર્વ પ્રાણી, ગૌથી લઈને બધાએ, તેમના અધિકાર હેઠળ રહ્યા. એ મહાસાગર, જંગલ અને ઘાસમાં પણ રાજા પોતે હાજર હતા; હાથી અને અન્ય પ્રાણીઓમાં પણ સમાન રીતે રહ્યા, અને યજ્ઞ કર્મો કરવાની છૂટ આપી. ભદ્રાશ્વએ પુછ્યું: “હે બ્રાહ્મણ, તમે જે વાર્તા કહી, એ કોની મહિમા હતી અને કોણે કેવી રીતે એ સિદ્ધિ પામી?” અગસ્ત્યએ ઉત્તર આપ્યો: “આ અદ્ભુત કથા સર્વને લાગુ પડે છે; તે તમારા શરીરમાં, મારા અને સર્વ જીવોમાં સમાન રીતે છે. જે કોઈ તેના મૂળને જાણવા ઈચ્છે, તેને પોતે પરમ ઉપાય શોધવો જોઈએ; ગોપાળકથી ચતુષ્પાદ (પશુ) ઉત્પન્ન થયા, અને તેમાંથી ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા) પ્રગટ થયા. એ જ આ કથાનો આચાર્ય અને દિક્ષક છે; એનો પુત્ર ‘સ્વર’ નામે સાતમો સ્વરૂપ કહેવાય છે. એ જે ચતુર્વિધ પુરુષાર્થ માટે ઉપાય કહ્યા, તેને ઋગ્વેદના અર્થમાં નિષ્ઠાવાન લોકોએ આરાધ્યા અને પ્રાપ્ત કર્યા. એ ચારમાં પહેલું, ચાર શૃંગ ધરાવતો વૃષભ છે; બીજું એના પથ પર ચાલે છે, ત્રીજું પણ એ જ રીતે; ચોથું એના માર્ગદર્શન હેઠળ પુત્રની ભક્તિથી પૂજા કરે છે. સાતમા સ્વરૂપના કાર્યો પહેલા સાંભળવામાં આવ્યા, બીજું, શાશ્વત સ્વરૂપ, બ્રહ્મચર્યથી જીવંત છે. પછી, સેવકોની સંભાળ, ત્રણમાં વૃષભ પર આરોહણ, અને જંગલમાં નિવાસનો નિયમ થયો, જ્યારે વૃષભ આત્મામાં સ્થિર થાય છે. બીજો કહે છે: ‘હું છું’, ચાર પ્રકાર, એકલ અને દ્વૈત સ્વરૂપે; એના વંશજો વિવિધતાઓ અને ભેદોથી જન્મ્યા. ચતુર્મુખે શાશ્વત અને અશાશ્વત સ્વરૂપ જોઈને વિચાર્યું: ‘હું મારા પિતા (ઉત્પત્તિકારક)ને કેવી રીતે જોઈ શકું?’ મારા પિતાની જે મહિમા હતી, મહાત્મા, તે હવે સ્વરનાં કેટલાક વંશજોમાં દેખાતી નથી.