વરાહપુરાણમ્

વિધિવત્ દાન આપી, દ્વાદશી ના દિવસે વિષ્ણુની પૂજા કર્યા પછી, શ્રદ્ધા અને શક્તિ અનુસાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું તથા યોગ્ય દાન આપવું જોઈએ. પ્રાચીનકાળમાં, પ્રજાપતિએ આ ધરણી વ્રતનું પાલન કરીને પ્રજાપતિપદ, મુક્તિ અને શાશ્વત બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યું. એ જ રીતે, રાજા યુવનાશ્વે આ વિધિથી પોતાના પુત્ર માન્ધાતૃ અને શાશ્વત પરમબ્રહ્મ મેળવ્યા. હૈહય વંશના રાજા કૃતવીર્યએ પણ આ વિધિથી પોતાના પુત્ર કાર્તવીર્ય અને પરમબ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યા. શકુંતલાએ પણ તપ કરીને દુષ્યંતપુત્ર વિશ્વવિજયી શાકુંતલ્યને પ્રાપ્ત કર્યો. એ જ પ્રમાણે, જે રાજા અને સમ્રાટ વેદોમાં વર્ણવાયા છે, તેમણે પણ આ વિધિથી સર્વોચ્ચ સામ્રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું. એક સમયે જ્યારે પૃથ્વી પાતાળમાં ડૂબી ગઈ હતી, ત્યારે આ વ્રતનું આયોજન થયું હતું, એટલે તેને સર્વોચ્ચ પૃથ્વી વ્રત કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ વ્રત પૂર્ણ થયું, ત્યારે હરિએ વરાહરૂપે પૃથ્વીને ઉપાડી અને પ્રસન્ન થઈને તેને પાણી પર નાવની જેમ સ્થિર રાખી. હે મુનિ, મેં તમને આ પૃથ્વી વ્રતનું વર્ણન કર્યું છે; જે કોઈ શ્રદ્ધાથી આ સાંભળે અથવા શ્રેષ્ઠ પુરુષ જે આ વ્રત કરે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુમાં લીન થાય છે. શ્રીવરુહદેવે કહ્યું: જ્યારે સત્યતપસે દુર્વાસાના મુખેથી પૃથ્વી વ્રત વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે તે તરત જ ઉત્તમ હિમાલયની બાજુએ ગયો. ત્યાં, જ્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે, શિલાઓ અને અદ્ભુત પથ્થરો છે અને શુભ વટવૃક્ષ છે, ત્યાં તેની આશ્રમ ઝળહળતો હતો; અહિં એક વિશેષ ઘટના ઘટશે. પૃથ્વીદેવી કહે છે: હે પ્રભુ, હું હજારો યુગોથી આ પ્રાચીન વ્રત અને તપ કરું છું, પણ ભૂલી ગઈ હતી. હવે, તમારી કૃપાથી, મને ભૂતકાળની સ્મૃતિ મળી છે; હું જન્મજન્માંતરની યાદ ધરાવું છું અને દુઃખથી મુક્ત થઈ ગઈ છું, હે પરમેશ્વર. જો હજી પણ તમારી અંતરમાં જિજ્ઞાસા છે, તો કહો, હે પર્વત, જ્યારે અગસ્ત્ય ફરીથી ભદ્રાશ્વના ગૃહે આવ્યા, ત્યારે તેમણે શું કર્યું અને એ રાજાએ શું કર્યું? શ્રીવરુહદેવે કહ્યું: જ્યારે ઋષિ પાછા ફર્યા, ત્યારે ભદ્રાશ્વ, જેમનો ધ્વજ સફેદ છે, તેમને ઉત્તમ આસન પર બેસેલા જોઈ, વિશેષ પૂજા કરી અને મોક્ષધર્મ વિશે પ્રશ્ન કર્યો. ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: હે પુનિત, કયા કર્મથી સંસારચક્ર છૂટી જાય છે? અને એવું શું કરવું જોઈએ કે શરીર ધરાવતાં કે વિયોગી અવસ્થામાં દુઃખ ન થાય? અગસ્ત્યે કહ્યું: હે રાજન, એક દિવ્ય કથા સાંભળો, જે દૃશ્ય અને અદૃશ્યના ભેદમાંથી ઉદ્ભવે છે; ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. કોઈ દિવસ કે રાત નહોતી, દિશાઓ કે અંતર્દિશાઓ નહોતી, સ્વર્ગ કે દેવતા નહોતા, દિવસ કે સૂર્ય પણ નહોતો; એ સમયે પશુપાલ નામનો રાજા અનેક ઝુંડની રક્ષા કરતો હતો. એક વખત પશુપાલે પૂર્વના મહાસાગર દર્શન કરવાની ઈચ્છા કરી અને ઝડપથી ત્યાં ગયો. અનંત મહાસાગરના કિનારે, સાપોથી ભરેલું એક વન હતું. ત્યાં આઠ કામના પુરા કરનાર વૃક્ષો અને એક નદી હતી; ઉપર પક્ષીઓ વિહરતા હતા, પાંચ મુખ્ય પુરુષો હતાં, અને તેઓ એક તેજસ્વી સ્ત્રીને લઈ જતા હતા. એ સ્ત્રીના ઉર પર હજાર સૂર્ય જેટલું વિશાળ સ્વરૂપ હતું; નીચે ત્રણ પ્રકાર અને ત્રણ રંગો હતાં—એ રાજા ત્યાં ફરતો હતો. તેઓ બધા એકદમ શાંત, જાણે નિર્જીવ થઈ ગયા; અને એ રાજા જંગલમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે બધા જંગલમાં ગયા અને ભયથી એક થઈ ગયા. સાપો અને દુષ્ટો વચ્ચે ઘેરાયેલો રાજા વિચારવા લાગ્યો: “આ બધું શું થશે? અને આ જીવતો કેવી રીતે ફસાયા?” એ રીતે વિચારતા રાજા સામે એક શ્રેષ્ઠ પુરુષ પ્રગટ થયા, જેમના ત્રણ રંગ—સફેદ, લાલ અને કાળા—હતા. એણે સંકેત આપ્યો અને કહ્યું, “તમે ક્યાં જશો?” એમ કહેતા એક મહાન નામ ઉદ્ભવ્યું. એ પુરુષે રાજાને ઘેરી લીધો અને કહ્યું, “જાગો!” એમ કહેતા, સ્ત્રીએ રાજાને રોકી લીધો. માયામાં ફસાયેલા રાજાને બીજાં પુરુષે કહ્યું, “ભય ન રાખો.” પછી એક પરાક્રમી પુરુષે રાજાને ઘેરીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો—એ સર્વ સ્વામીઓના સ્વામી હતા. પછી પાંચ બીજા પુરુષો એ શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે આવ્યા; બધાએ રાજાને ઘેરી લીધો અને રાજા રોકાઈ ગયા. રાજા રોકાતા, બધા દુષ્ટો એક થઈ ગયા; હથિયાર લઈને હુમલો કરવા છુપાઈ ગયા. એ પુરુષો છુપાઈ ગયા ત્યારે રાજાનું મહેલ દિવ્ય તેજથી ઝળહળ્યું; અને ત્યાં કરોડો કરતાં વધુ દુષ્ટો હતા, હે રાજન. મહેલમાં પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ અને ઠંડો પવન હતો; જગ્યા શુદ્ધ હતી, અને પાંચ ગુણો, દરેકમાં એક ગુણધર્મ હતો. એમાં એક સ્ત્રી લાંબા સમય સુધી રહી, રાજાને ઘેરીને બંધાઈ ગઈ; એ રીતે એ ગોપાળે સરળતાથી કર્યું, હે રાજન. રાજાની ચપલતા અને રૂપ જોઈને, ત્રણ રંગવાળા પુરુષે શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું: “હું તમારો પુત્ર છું, હે મહારાજ! કહો, હું તમારી માટે શું કરું? અમે સંબંધની ઈચ્છા રાખી, તમને આપણી મનમાં રાખ્યા છે.” “હે સ્વામી, જો અમે બધા હાર્યા હોઈએ, તો પણ અમે એ શરીરમાં લીન છીએ, હે રાજા.” “તમારા પુત્રોમાં એક રહે છે; બધા વિલિન થયા પછી પણ અસ્તિત્વ છે.” એમ કહીને, રાજાએ એ પુરુષને ફરી કહ્યું: “તમે મારા પુત્ર બનો, અને બીજાઓના પણ. હું ક્યારેય પુરુષોના ભોગ કે સ્વભાવથી લિપ્ત થતો નથી.” આ રીતે કહ્યું પછી, રાજાએ તેને પોતાનો પુત્ર બનાવ્યો; તેઓએ મુક્ત કર્યા પછી, રાજા તેમના વચ્ચે આરામથી રહ્યો. અગસ્ત્યે કહ્યું: એ ત્રણ રંગવાળાએ, રાજા દ્વારા મુક્ત થઈને, સ્વતંત્ર બની, ‘અહં’ નામનો ત્રણ રંગવાળો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. એ પુત્રે પણ સમજદાની એક પુત્રી પેદા કરી, જેણે ‘મનોહ્વ’ નામના જ્ઞાનદાતા પુત્રને જન્મ આપ્યો.