વરાહપુરાણમ્

હે રાજા, ચારે કાંધે સફેદ વસ્ત્રો પહેરાવેલા, ગળામાં માળાઓથી શોભિત એવા પાત્રો તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પાત્રો તાંબાના હોય, અને તેમાં તલ તથા સોનુ ભરવામાં આવે છે. આ ચારે પાત્રો ચાર મહાસાગરોનું પ્રતિક છે. તેમના મધ્યમાં, શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે, યોગનિદ્રામાં સ્થિત, પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરેલા યોગેશ્વર હરિનું સોનાનું પ્રતિમૂર્તિ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આ રીતે ભગવાન હરિનું પૂજન કર્યા પછી, રાતભર જાગરણ કરવામાં આવે છે અને વૈષ્ણવ યજ્ઞ દ્વારા યોગેશ્વર હરિનું પૂજન થાય છે. આ વિધિ અનેક રાજાઓએ સુોળ કાંટાવાળા ચક્ર પર પૂર્ણ કરી છે; સવારે આ વિધિ બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવામાં આવે છે. ચાર મહાસાગરોના સ્વરૂપ પાત્રો ચાર અલગ વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે અને પૂર્ણ ભગવાન યોગેશ્વર હરિનું પ્રતિમૂર્તિ શ્રદ્ધા અને પવિત્રતાથી અર્પણ કરવામાં આવે છે. જો આ બધું એક જ વૈદિક પંડિતને આપવામાં આવે તો પુણ્ય બમણું થાય છે; અને જો પંચરાત્રના આચાર્યને આપવામાં આવે, તો તેનું પુણ્ય હજારો ગણું વધી જાય છે. પણ જે આ ગુપ્ત વિધિ અને તેના મંત્રોનું જ્ઞાન આપે છે, તેનું પુણ્ય કરોડો ગણું વધી જાય છે. જો ગુરુ હાજર હોય ત્યારે કોઈ અજ્ઞાની વ્યક્તિ બીજા બ્રાહ્મણને દાન આપે અથવા પૂજન કરે, તો તેનું દાન વ્યર્થ જાય છે અને દુઃખદ અંત પામે છે. તેથી શ્રમપૂર્વક પહેલા ગુરુને જ આપવું જોઈએ. ભલે ગુરુ વિદ્વાન હોય કે ન હોય, માર્ગ પર હોય કે ન હોય, તે જ જનાર્દન છે અને તે જ પરમ લક્ષ્ય છે. જે શિષ્ય ગુરુ સ્વીકારીને પણ મોઢું ફેરવી લે છે, તે પાપી લાખો યોનિમાં નરક ભોગવે છે. આ રીતે વિધિપૂર્વક દાન આપી અને દ્વાદશી તિથિએ વિષ્ણુનું પૂજન કર્યા પછી, શ્રેષ્ઠ રીતે બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દાન આપવું જોઈએ. આ ધરણી વ્રત પ્રાચીન સમયમાં પ્રજાપતિએ કર્યો હતો અને તેનાથી તેઓ પ્રજાપતિપદ, મુક્તિ અને શાશ્વત બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યા હતા. એ જ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં રાજા યુવનાશ્વએ આ વિધિથી પોતાના પુત્ર માંધાતૃ અને શાશ્વત પરમ બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યા હતા. હેહય વંશના રાજા કૃતવીર્યએ પણ આ વિધિથી કાર્તવીર્ય પુત્ર અને પરમ બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યા હતા. એ જ રીતે, શકુંતલાએ તપસ્યા કરીને દુષ્યંતપુત્ર સર્વજીત સમ્રાટ શાકુંતલ્યને પ્રાપ્ત કર્યો હતો. વેદોમાં ઉલ્લેખિત અનેક પ્રાચીન રાજાઓએ પણ આ વિધિથી સર્વાધિપત્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું. ભૂમિ એક વખત પાતાળમાં વિલીન થઈ હતી ત્યારે આ ધારણી વ્રતનું અનુષ્ઠાન થયું હતું, તેથી તેને પરમ ધરણી વ્રત કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ વ્રત પૂર્ણ થયું, ત્યારે ભગવાન હરિએ વરાહ રૂપે ધરતીને ઉપાડી, પ્રસન્ન થઈને તેને જળ પર નાવની જેમ સ્થાપિત કરી હતી. હે મુનિ, મેં તમને આ ધરણી વ્રતનું વર્ણન કર્યું છે; જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે અથવા શ્રેષ્ઠ પુરુષ જે આનું પાલન કરે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુમાં એકરૂપ થાય છે. શ્રી વરાહ કહે છે: જ્યારે સત્યતપસે દુર્વાસાના મુખેથી ધરણી વ્રત વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે તે તરત જ હિમાલયના ઉત્તમ તટ પર ગયા. જ્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે, જ્યાં શિલાઓ અને અદ્ભુત પર્વતો છે, જ્યાં પાવન વડવૃક્ષ છે, ત્યાં સત્યતપસનું આશ્રમ તેજસ્વી બની ઊભું રહ્યું; અને ત્યાં જ એક મહાન ઘટના ઘટે છે. ભૂમિદેવી કહે છે: હે પ્રભુ, મેં હજારો યુગોથી આ પ્રાચીન વ્રત અને તપસ્યા કરી છે, પણ હું તેને ભૂલી ગઈ હતી. હવે તમારી કૃપાથી મને ભૂતકાળ યાદ આવી ગયો છે, હું પુનઃ સ્મૃતિવંત બની અને દુઃખથી મુક્ત થઈ છું. હે મહાદેવ, જો તમારે હજી પણ જિજ્ઞાસા હોય, તો કહો, હે પર્વત, જ્યારે અગસ્ત્ય ફરી ભદ્રાશ્વના ગૃહે પરત ફર્યા, ત્યારે તેમણે શું કર્યું અને એ રાજાએ શું કર્યું? શ્રી વરાહ કહે છે: જ્યારે ઋષિ પરત ફર્યા, ત્યારે ભદ્રાશ્વ રાજાએ, જેમનું ધ્વજ ધોળું હતું, તેમને ઉત્તમ આસન પર બેસાડ્યા, વિશેષ પૂજા કરી અને મુક્તિના ધર્મ વિષે પ્રશ્ન કર્યો. ભદ્રાશ્વએ પૂછ્યું: હે મહાત્મા, કયા કર્મથી સંસારના બંધન તૂટી જાય છે? અને શું કરવું જોઈએ જેથી દેહધારી કે દેહવિહિન અવસ્થામાં દુઃખ ન થાય? અગસ્ત્ય કહે છે: હે રાજા, એક દિવ્ય કથા સાંભળો, જે દૃશ્ય અને અદૃશ્યના ભેદમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. તે સમયે ન દિવસ હતો, ન રાત, ન દિશાઓ કે ઉપદિશાઓ, ન સ્વર્ગ કે દેવતાઓ, ન દિવસ કે સૂર્ય; એ સમયે પશુપાલ નામે એક રાજા અનેક પશુઓનું રક્ષણ કરતો હતો. એક દિવસ પશુપાલ પશુઓની રક્ષા કરતાં પૂર્વ મહાસાગર જોવા ઇચ્છા રાખી ત્યાં ઝડપથી ગયા; મહાસાગર કિનારે એક સર્પોવાળું અરણ્ય હતું. ત્યાં આઠ કલ્પવૃક્ષો અને એક નદી હતી; ઉપર પક્ષીઓ વિહરતાં અને બીજા પણ ઘણા હતા; ત્યાં પાંચ મુખ્ય પુરુષો હતા, અને તેઓ એક તેજસ્વી સ્ત્રીને લઈ જતા હતા. તે સ્ત્રીના ઉર પર હજારો સૂર્ય જેટલું વિશાળ રૂપ હતું; નીચે ત્રણ પ્રકારના પરિવર્તન અને ત્રણ રંગો હતા—એ રાજા ત્યાં ફરી રહ્યા હતા. તેઓ બધાએ મૌન ધારણ કર્યું, જાણે નિર્જીવ થઈ ગયા; અને રાજા અરણ્યમાં પ્રવેશ્યા; તેઓ પ્રવેશ્યા ત્યારે બધા અંદર ગયા અને ભયથી એકમેકમાં એક થઈ ગયા. તે રાજા આસપાસના અસાંયમી સર્પો અને દુષ્ટો વચ્ચે વિચારી રહ્યા: 'આ બધું શું બનશે? અને આ જીવો કઈ રીતે ફસાયા?' એ સમયે એક પરમ પુરુષ પ્રગટ થયા, જેમના ત્રણ રંગ—ધોળો, લાલ અને કાળો—હતા. તેમણે મને સંકેત આપ્યો અને કહ્યું, 'તમે ક્યાં જશો?' એમ કહેતાં એક મહાન નામ ઉત્પન્ન થયું. રાજા તેમના દ્વારા ઘેરાયા હતા, જેમણે કહ્યું, 'જાગો!' એ કહેતાં સ્ત્રીએ રાજાને રોકી દીધા. મોહમાં બંધાયેલા રાજાને બીજાએ કહ્યું, 'ભય ન રાખો.' ત્યારપછી એક પરાક્રમી પુરુષ રાજાને ઘેરીને સ્થિર ઊભા રહ્યા—જે સર્વના સ્વામી છે. પછી બીજા પાંચ પુરુષો એ શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે આવ્યા; બધાએ તેને ઘેરીને ઊભા રહ્યા, અને આ રીતે રાજાને રોકી નાખ્યો. રાજા રોકાઈ ગયા ત્યારે બધા દુષ્ટો એક થયા; હથિયારો લઈને હુમલો કરવા તૈયાર થયા અને ભયથી એકબીજાથી છુપાયા. તેમણે છુપાઈ ગયા ત્યારે રાજાનું મહેલ અદ્ભુત તેજથી ઝગમગી ઉઠ્યું; અને ત્યાં લાખો કરતાં વધુ દુષ્ટો પણ હતા, હે રાજા.