વરાહપુરાણમ્

એક ઉત્તમ રાજા અને તેની રાણી, જ્યારે દ્વાદશીનું વર્તન કર્યું, ત્યારે તેમને આ જીવનમાં જ પુત્રો અને પૌત્રો પ્રાપ્ત થયા. પછી, કાર્તિક મહિનામાં, મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય પુષ્કર તીર્થ જઈ, ભદ્રાશ્વના ઘરમાં પાછા ફર્યા. ઋષિને આવતાં જોઈને, સર્વોત્તમ ધર્મવાળાં રાજાએ તેમને પાણી અને આસનથી સન્માન આપ્યો અને આનંદપૂર્વક ધીરજવાળાં ઋષિનો સંબોધન કર્યો. રાજાએ વિનમ્રતાથી પુછ્યું: “ભગવન, તમે અગાઉ આશ્વયુજ મહિનાની દ્વાદશીનું વર્ણન કર્યું હતું, જે મેં કર્યું છે. હવે કૃપા કરીને કહો કે કાર્તિક મહિનાની દ્વાદશીનું પાલન કરવાથી શું ફળ મળે?” અગસ્ત્યે કહ્યું: “રાજન, હવે સાંભળો કાર્તિક મહિનાની દ્વાદશી કેવી રીતે કરવી અને તેનાથી શું ફળ મળે છે. જેમ પહેલાં સંકલ્પ કર્યો હોય તેમ સ્નાન કરીને, નિર્દોષ ભગવાન નારાયણનું સર્વવ્યાપી સ્વરૂપે પૂજન કરવું. હજાર માથાવાળા ભગવાનને નમવું અને તેમના શિરોનું પૂજન કરવું; પુરુષ સ્વરૂપે તેમના ભુજાઓનું, સર્વરૂપે તેમના કંટનું, જ્ઞાનાયુધ ધારક તરીકે તેમના શસ્ત્રોનું અને શ્રીવત્સ તરીકે તેમના વક્ષસ્થળનું પૂજન કરવું. વિશ્વભક્ષક સ્વરૂપે તેમના પેટનું, દિવ્ય સ્વરૂપે કમરનું, અને હજારો પગ વાળા દેવ તરીકે તેમના પગનું પૂજન કરવું. ભગવાનનું યોગ્ય ક્રમથી પૂજન કર્યા પછી, ‘દામોદરાય નમઃ’ કહીને હરિના સમગ્ર અંગનું પૂજન કરવું. પછી, વિધિ પ્રમાણે, ચાર કળશો મૂકી, તેમાં રત્નો ભરી અને સફેદ ચંદનથી સુગંધિત કરવું. કળશો પર હાર પહેરાવવું, સફેદ વસ્ત્રથી ઢાંકી, કાંસ્યના પાત્રમાં તિલ અને સોનાથી ભરેલા પાત્રમાં ગોઠવવા. આ ચાર કળશો ચાર મહાસાગરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમની વચ્ચે, વિધિ અનુસાર, યોગનિદ્રામાં વિરાજમાન, પીળાં વસ્ત્રધારી, યોગેશ્વર હરિની સોનાની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવી. પછી ભગવાનનું પૂજન કરીને, રાત્રિ જાગરણ કરવું અને વૈષ્ણવ યજ્ઞ કરીને યોગેશ્વર હરિનું પૂજન કરવું. આ વિધિ અનેક રાજાઓએ સોળ આરાની ચક્ર પર પૂર્ણ કરી છે; સવારે તેને બ્રાહ્મણને દાન આપવું. ચાર મહાસાગરરૂપ કળશો ચાર વ્યક્તિઓને આપવું અને સંપૂર્ણ યોગેશ્વર ભગવાનની પ્રતિમા શ્રદ્ધા અને પવિત્રતાથી દાનમાં આપવી. જે વ્યક્તિ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને સમાન રૂપે આપે છે, તેને દ્વિગુણ ફળ મળે છે; અને પંચરાત્ર શાસ્ત્રના આચાર્યને આપે તો હજારો ગણું ફળ મળે છે. જે વ્યક્તિ આ ગુપ્ત વિધિ અને મંત્રો સહીત અન્યને કહે છે, તેના દાનનું ફળ લાખો ગણું વધે છે. જો ગુરુ હાજર હોય ત્યારે કોઈ અન્યને પૂજન કરે તો તેનું કાર્ય નિષ્ફળ જાય છે; પ્રથમ ગુરુને જ આપવું જોઈએ. ભલે ગુરુ શાસ્ત્રજ્ઞ હોય કે ન હોય, ગુરુ જ જનાર્દન છે; માર્ગ પર હોય કે ન હોય, ગુરુ જ પરમ લક્ષ્ય છે. જે વ્યક્તિ ગુરુ સ્વીકારીને પણ ભ્રમથી પરાવૃત થઈ જાય છે, તે દુષ્ટ માનવ લાખો જન્મ સુધી નરકમાં પીડાય છે. આ રીતે વિધિપૂર્વક દાન કરીને અને દ્વાદશી દિવસે વિષ્ણુનું પૂજન કરીને, શ્રેષ્ઠ રીતે બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દાન કરવું. પ્રાચીનકાળે, પ્રજાપતિએ આ ધરણીવ્રત કરીને પ્રજાપતિપદ, મોક્ષ અને શાશ્વત બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યું. એ જ રીતે યુવનાશ્વ રાજાએ આ વિધિથી પુત્ર માંધાતૃ અને પરમ બ્રહ્મ પ્રાપ્ત કર્યું. કૃતવીર્ય રાજાએ પણ પુત્ર કાર્તવીર્ય અને પરમ બ્રહ્મ મેળવ્યું. શકુંતલાએ પણ તપ કરીને પુત્ર દુષ્યંતપુત્ર શાકુંતલ મહારાજ પ્રાપ્ત કર્યો. અન્ય અનેક રાજાઓએ પણ આ વિધિથી સર્વાધિક રાજસિંહાસન પ્રાપ્ત કર્યું. પૃથ્વી એક વખત પાતાળમાં ડૂબી ગઈ ત્યારે આ વ્રત કરવામાં આવ્યું હતું, તેથી તેને પરમ ધરણીવ્રત કહે છે. જ્યારે આ વ્રત પૂર્ણ થયું, ત્યારે હરિએ વારાહ રૂપે પૃથ્વીને ઉઠાવી અને પાણી પર નાવની જેમ સ્થાપિત કરી. હું (અગસ્ત્ય) એ રીતે તને ધરણીવ્રતનું વર્ણન કર્યું. જે શ્રદ્ધાથી સાંભળે અથવા શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય જે આ વિધિ કરે, તે સર્વ પાપથી મુક્ત થઈ, વિષ્ણુમાં એકરૂપ થઈ જાય છે. શ્રીવરાહદેવ કહે છે: “દુર્વાસાના મુખેથી પરમ ધરણીવ્રતના વચન સાંભળીને, સત્યતપસ તરત જ હિમાલયના ઉત્તમ ભાગે ગયા. ત્યાં, જ્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે, શિલાઓ અને અદ્ભુત પર્વતો છે અને શુભ વટવૃક્ષ છે, ત્યાં તેમનું આશ્રમ તેજસ્વી બન્યું. ત્યાં એક મહાન ઘટના ઘટશે.” પૃથ્વી બોલી: “હે પ્રભુ, મેં હજારો યુગો સુધી આ પ્રાચીન વ્રત અને તપ કર્યું છે, પણ હું તેને ભૂલી ગઈ હતી. હવે તમારી કૃપાથી મને ભૂતકાળની સ્મૃતિ મળી છે; હું પૂર્વજન્મો યાદ કરતી અને દુઃખમુક્ત થઈ ગઈ છું, હે પરમેશ્વર.” પછી પૃથ્વીએ કહ્યું: “જો, હે મહાદેવ, તમારા હૃદયમાં હજુ પણ કૌતૂહલ હોય, તો કહો, અગસ્ત્યે ભદ્રાશ્વના ઘરે પાછા આવીને શું કર્યું અને તે રાજાએ શું કર્યું?” શ્રીવરાહદેવે કહ્યું: “અગસ્ત્યને પાછા આવતાં જોઈને, ભદ્રાશ્વ રાજાએ તેમને ઉત્તમ આસન પર બેસાડ્યા, વિશેષ પૂજન કર્યું અને પછી મુક્તિના ધર્મ વિશે પ્રશ્ન પૂછ્યો.” ભદ્રાશ્વે પુછ્યું: “હે મહાત્મા, કયા ક્રિયાથી સંસારચક્ર છિદાય છે? અને શું કરવું જેથી દેહી કે અદેહી અવસ્થામાં દુઃખ ન થાય?” અગસ્ત્યે કહ્યું: “રાજન, એક દૈવી કથા સાંભળો, જે દૃશ્ય અને અદૃશ્યના ભેદમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે. ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. કોઈ દિવસ કે રાત ન હતી, દિશાઓ કે અંતરદિશાઓ ન હતી, સ્વર્ગ કે દેવો ન હતા, દિવસ કે સૂર્ય પણ ન હતો. એ સમયે, પશુપાલા નામે એક રાજા અનેક પશુઓને ચરાવતો હતો. એક દિવસ, પશ્ચિમ મહાસાગર જોવા ઇચ્છી, તે ઝડપથી ત્યાં ગયો. મહાસાગર કિનારે, સાપો રહેતા એક વિશાળ વન હતું. ત્યાં આઠ કલ્પવૃક્ષો અને એક નદી હતી. ઉપર પક્ષીઓ વિહરતા, અને અન્ય પણ હતા. ત્યાં પાંચ મુખ્ય પુરુષો હતાં, જેઓ એક તેજસ્વી સ્ત્રીને લઈ જઈ રહ્યા હતા.” આ રીતે, શાસ્ત્રોક્ત ક્રમ અને મહાત્મ્ય અનુસાર, અગસ્ત્યે રાજાને ધર્મ અને મુક્તિના માર્ગે માર્ગદર્શન આપ્યું.