વરાહપુરાણમ્

બ્રાહ્મણને સંબોધન છતાં, તેણે શિકારીને કોઈ ઉત્તર આપ્યો નહીં, કેમ કે તેને તે બ્રાહ્મણહંતક અને દુષ્કર્મી લાગ્યો. છતાં, શિકારી ધર્મની ઇચ્છા રાખતો ત્યાં જ ઊભો રહ્યો. બ્રાહ્મણે નદીમાં સ્નાન કર્યું અને પછી એક વૃક્ષની છાયામાં આશ્રય લીધો. થોડા સમય પછી, એક ભૂખ્યો વાઘ ત્યાં આવ્યો અને શાંતિથી બેઠેલા બ્રાહ્મણને મારી નાખવાની તાકમાં રહ્યો. જ્યારે બ્રાહ્મણ પાણીમાં હતો, ત્યારે વાઘ તેને પકડવા દોડ્યો, પણ એ જ ક્ષણે શિકારીએ તીર મારીને વાઘને મૃત્યુ પામાડ્યો. કહેવાય છે કે, વાઘના શરીરમાંથી એક પુરુષ ઊભો થયો. બ્રાહ્મણ, જે પાણીમાં હતો, એ અવાજ સાંભળી ઉંચે બોલી ઊઠ્યો: "નારાયણને નમસ્કાર!" એ મંત્ર વાઘના જીવ જતાં ગળામાં અટકી રહ્યો હતો; માત્ર એ મંત્ર સાંભળતાં જ વાઘે પાપ છોડ્યું અને શુભ અવસ્થામાં ગયો. એ પુરુષ બોલ્યો: "હું હવે ત્યાં જઈ રહ્યો છું, જ્યાં શાશ્વત વિષ્ણુ નિવાસ કરે છે; તમારી કૃપાથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું પાપ અને દુઃખથી મુક્ત થયો છું." બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: "તમે કોણ છો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?" એણે ઉત્તર આપ્યો: "પહેલાં જન્મે હું દિર્ઘબાહુ નામે પ્રસિદ્ધ મહારાજ હતો, જે સર્વ ધર્મમાં પારંગત હતો." "હું વેદ જાણું છું, શુભ-અશુભ જાણું છું. મને બ્રાહ્મણો સાથે કોઈ કામ નથી—મારે બ્રાહ્મણો પાસેથી શું મેળવવું છે?" એમ બોલતાં, બધા બ્રાહ્મણોએ ક્રોધથી ભયાનક શાપ આપ્યો: "તમે ભયાનક વાઘ બની જશો!" "તમે બ્રાહ્મણોને અપમાન આપ્યું છે, તેથી મૃત્યુ સમયે તમારો સ્મરણ ખોટું થઈ જશે, અને તમે કેશવની ઇચ્છાથી વાઘ રૂપે જન્મશો." એમ વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણોએ મને શાપ આપ્યો હતો. પછી બધા બ્રાહ્મણોએ મહર્ષિનું વંદન કરીને મને કહેલું: "છઠ્ઠા ભોજન સમયે જે પણ તારી સામે આવશે, એ તારો ભોજન બનશે." "જ્યારે તું તીર વાગવાથી મરતા મરતા, બ્રાહ્મણના મુખેથી 'નારાયણને નમસ્કાર' સાંભળશે, ત્યારે તું સ્વર્ગ પામશે—આમાં કોઈ શંકા નથી." "અન્યના મુખેથી પણ વિષ્ણુનું નામ સાંભળે તો—even Brahmin-દ્વેષી માટે—તેનું ફળ મળે છે." "જે બ્રાહ્મણોને સન્માન આપે છે અને પોતાના મુખથી 'હરીને નમસ્કાર' બોલી જીવ ત્યજી દે છે, તે પાપથી મુક્ત થઈ મુક્તિ પામે છે." "આ સત્ય છે, વારંવાર સત્ય છે—હું હાથ ઊંચો કરીને કહું છું: ભ્રમણ કરતા બ્રાહ્મણો દેવ છે, પરમાત્મા અવિચલ છે." આ પ્રમાણે વાત કરી, તે દોષમુક્ત રાજા સ્વર્ગે ગયો. બ્રાહ્મણ, જે હંમેશાં સ્થિર હતો, એ પછી શિકારીને સંબોધન કર્યો: "જ્યારે વાઘે મને પકડવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે તું મને બચાવ્યું, તેથી હું તારી ઉપર પ્રસન્ન છું; માંગ, હું તને વર આપું છું." શિકારીએ કહ્યું: "મારે તો એટલું જ વર જોઈએ છે કે તમે મને બોલો છો—બીજું કોઈ વર જોઈએ નહીં, કૃપા કરીને મને ઉપદેશ આપો." બ્રાહ્મણે કહ્યું: "પહેલાં, હે પુત્ર, તું મને તપસ માટે શોધતો હતો, ભલે તું અનેક પાપોથી ગ્રસ્ત અને ભયાનક રૂપ ધરાવતો હતો, પણ હવે તારી પાપો દેવિકા નદીમાં સ્નાન, મારી સાથે લાંબા સમય સુધી રહેવું અને વિષ્ણુનું નામ સાંભળવાથી નષ્ટ થઈ ગયા છે; તું હવે શુદ્ધ થઈ ગયો છે—આમાં સંશય નથી." "હવે, મારા સમક્ષ એક વર સ્વીકાર: તું તપસ્યા કર, જેટલો સમય ઈચ્છે તેટલો." શિકારીએ પૂછ્યું: "વિષ્ણુ, નારાયણ, જે ભગવાનની તમે વાત કરો છો, તેને મનુષ્ય કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે? એ જ મારે વર છે." બ્રાહ્મણે કહ્યું: "જો કોઈ વ્યક્તિ અચ્યૂત માટે થોડું પણ વર્તન કરે, તો તે ભક્તિથી પરમ પદને પામે છે." "હે પુત્ર, આ જાણીને તું એ વર્તન પાળ: કદી પણ જૂથમાં ભોજન ન કર, અને ક્યાંય પણ અસત્ય બોલશો નહીં." "આ વર્તન મેં તને નિશ્ચિત રીતે કહ્યું છે; અહીં તું તપસ્યા કર, જેટલો સમય ઈચ્છે તેટલો." શ્રી વરાહે કહ્યું: "આ રીતે વિચાર કરીને, બ્રાહ્મણ વરદાતા બન્યા; શિકારીને મુક્તિની ઇચ્છા છે એ જાણી, ઋષિ ત્યાંથી વિદાય થયા." શ્રી વરાહે આગળ કહ્યું: "શ્રેષ્ઠ શિકારી શુભ અને સુંદર માર્ગ અપનાવી, ભોજન લીધા વિના તપસ્યા કરવા લાગ્યો અને મનમાં ગુરુનું સ્મરણ કરતો રહ્યો." ભિક્ષા માટે સમય આવ્યો ત્યારે તે સુકાં પાન ખાઈ લેતો; એક વખત, ભૂખ્યા અવસ્થામાં તે વૃક્ષની છાયામાં બેઠો. ભૂખ્યા, તેણે નજીકના વૃક્ષનું પાન ખાવાનું ઈચ્છ્યું; તે જ સમયે, આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: "વાંકડું પાન ન ખાવું!" એ અવાજ સાંભળીને તેણે એ પાન છોડી દીધું અને બીજું પાન લીધું. એ પણ એ જ રીતે મનાઈ થઈ; તેથી, પાન વાંકડું ગણીને, શિકારીએ કશું પણ ન ખાધું. ઉપવાસ કરતાં, તે ગુરુનું સ્મરણ કરતો તપસ્યા કરતો રહ્યો; લાંબો સમય વીતી ગયો, ત્યારે મહાન ઋષિ આવ્યા. દુર્વાસા, જેઓ મનથી નિયંત્રિત હતા, તેમણે શિકારીને જોયો—તેના શરીરમાં માત્ર થોડી જ પ્રાણશક્તિ હતી, પણ તપસ્યાથી તે તેજસ્વી જણાતો હતો, જાણે અગ્નિમાં હોમ. શિકારી પણ, મહાન ઋષિને નમન કરીને બોલ્યો: "હે સ્વામી, તમારા દર્શનથી હું પૂર્ણ થયો છું." "હવે મારા માટે શ્રાદ્ધનો સમય આવ્યો છે—કૃપા કરીને આ સમજજો. હું માત્ર સુકાં પાન ખાઈને જીવી રહ્યો છું, હે મહર્ષિ, અને એથી જ તમને પ્રસન્ન કરવા માગું છું," એમ શિકારીએ કહ્યું. દુર્વાસાએ, તેને શુદ્ધ, શુદ્ધ મનવાળા અને સંયમી જોઈ, તેની તપસ્યાની કસોટી લેવા માગીને ઉંચે અવાજે કહ્યું: "મને સારી રીતે તૈયાર કરેલું જૌ, ઘઉં અને ચોખા નું ભોજન આપો, કેમ કે હું ભૂખ્યો છું અને તને શોધી અહીં આવ્યો છું.