Varaha Purana

अयं च यज्ञो विध्वस्तः संपूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः संतत्याऽयं भविष्यति ।। २१.

'This sacrifice, though disrupted, will reach completion; the world will gain fame through Daksha and his lineage.'

एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ।। २१.

Having spoken thus to Hari and Hara, the Grandfather of the worlds, Brahma, addressed the assembly: 'Let Rudra’s share be given to him.'

रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ।। २१.

'Rudra’s share is the foremost portion—so declares the Vedic revelation. O gods, offer praise to Rudra, our supreme lord.'

भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ।। २१.

'Praise the god who destroyed Bhaga’s eye and Pūṣan’s teeth, quickly offer hymns with these names, so that, pleased in spirit, he may grant you boons.'

एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शंभोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयंभुवे ।। २१.

Thus addressed, the gods, with utmost devotion, offered hymns of praise to the great-souled Shambhu, bowing to the self-born one.

देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्त्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ।। २१.

The gods said: 'Salutations to the one with the fierce eye, salutations to you, Three-eyed One; salutations to the thousand-eyed, salutations to you who hold the trident.'

नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोटिभानुसमप्रभः ।। २१.

Salutations to you who hold the skull-staff, salutations to you who bear the rod in your hand; O god, your brilliance equals the blaze of a million suns and fires.

अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ।। २१.

O god, through ignorance and lack of discernment, we have acted wrongly; forgive us, O lord, for this offense.

नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहराय शंभो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ।। २१.

Salutations to the three-eyed remover of suffering, O Shambhu, trident-bearer, of fearsome face and form; lord of all gods, of pure nature, be gracious, O Rudra, imperishable one, all-pervading.

पूष्णोऽस्य दन्तान्तक भीमरूप प्रलम्बभोगीन्द्रलुलन्तकण्ठ । विशालदेहाच्युत नीलकण्ठ प्रसीद विश्वेश्वर विश्वमूर्त्ते ।। २१.

O fierce-toothed Pūṣan, terrifying in form, whose neck is adorned by the serpent Pralamba, whose body is vast, O Achyuta, O blue-throated one, be gracious, Lord of all, embodiment of the universe.

भगाक्षिसंस्फोटनदक्षकर्मा गृहाण भागं मखतः प्रधानम् । प्रसीद देवेश्वर नीलकण्ठ प्रपाहि नः सर्वगुणोपपन्न ।। २१.

O performer of Daksha's sacrifice, whose eyes flash like Bhaga's, accept the principal share of the sacrifice; be gracious, Lord of the gods, O blue-throated one, protect us, endowed with all virtues.

सिताङ्गरागाप्रतिपन्नमूर्त्ते कपालधारिंस्त्रिपुरघ्न देव । प्रपाहि नः सर्वभयेषु चैव उमापते पुष्करनालजन्म ।। २१.

O deity whose form is adorned with white sandal paste, bearer of the skull, destroyer of the three cities, protect us from every danger, O consort of Uma, born from the lotus stalk.

पश्याम ते देहगतान् सुरेश सर्गादयो वेदवराननन्त । साङ्गान् सविद्यान् सपदक्रमांश्च सर्वान् निलीनांस्त्वयि देवदेव ।। २१.

O Lord of the gods, we see within your body the origins of creation and the Vedas, complete with their limbs, knowledge, and verses—all absorbed in you, O God of gods.

भव शर्व महादेव पिनाकिन् रुद्र ते हर । नताः स्म सर्वे विश्वेश त्राहि नः परमेश्वर ।। २१.

O Bhava, Śarva, Mahādeva, wielder of the bow, Rudra, Hara, we all bow to you, Lord of all; protect us, Supreme Lord.

इत्थं स्तुतस्तदा देवैर्देवदेवो महेश्वरः । तुतोष सर्वदेवानां वाक्यं चेदमुवाच ह ।। २१.

Thus praised by the gods, the great Lord of gods, Maheśvara, was pleased and spoke these words to all the gods.

रुद्र उवाच । भगस्य नेत्रं भवतु पूष्णो दन्तास्तथा मखः । दक्षस्याच्छिद्रतां यातु यज्ञश्चाप्यदितेः सुताः । पशुभावं तथा चापि अपनेष्यामि वो सुराः ।। २१.

Rudra said: Let Bhaga's eye be restored, Pūṣan's teeth as well, and the sacrifice of Daksha be made whole; let the sons of Aditi regain their status, and I will remove the animal nature from you, O gods.

मद्दर्शनेन यो जातः पशुभावो दिवौकसाम् । स मयाऽपहृतः सद्यः पतित्वं वो भविष्यति ।। २१.

The animal nature that arose among the gods from seeing me has been taken away by me; you shall be freed from it immediately.

अहं च सर्वविद्यानां पतिराद्यः सनातनः । अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ।। २१.

I am the eternal, original lord of all knowledge; I am established as the master among animals by virtue of lordship.

अतः पशुपतिर्नाम मम लोके भविष्यति । ये मां यजन्ति तेषां स्याद् दीक्षा पाशुपती भवेत् ।। २१.

Therefore, my name in the world shall be Paśupati; those who worship me shall have the Paśupati initiation.

एवमुक्तेऽथ रुद्रेण ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच रुद्रं सस्नेहं स्मितपूर्वमिदं वचः ।। २१.

When Rudra had spoken thus, Brahmā, the grandsire of the worlds, affectionately and with a smile, addressed Rudra with these words.

ध्रुवं पाशुपतिर्देव त्वं लोके ख्यातिमेस्यति । अयं च देवस्त्वन्नाम्ना लोके ख्यातिं गमिष्यति । आराध्यश्च समस्तानां देवादीनां गमिष्यसि ।। २१.

Certainly, O god, Paśupati will become renowned in the world; and this deity will be known by your name; you will be worshipped by all gods and others.

एवमुक्त्वा तदा ब्रह्मा दक्षं प्रोवाच बुद्धिमान् । गौरीं प्रयच्छ रुद्राय पूर्वमेवोपपादिताम् ।। २१.

Having spoken thus, Brahmā, wise, then addressed Daksha: Give Gaurī to Rudra, whom you had previously prepared.

एवमुक्त्वा तदा दक्षस्तां कन्यां ब्रह्मसन्निधौ । ददौ रुद्राय महते गौरीं परमशोभनाम् ।। २१.

Then Daksha, in the presence of Brahmā, gave that maiden, Gaurī, of supreme beauty, to the great Rudra.

स तां जग्राह विधिवद् रुद्रः परमशोभनाम् । दक्षस्य च प्रियं कुर्वन् बहुमानपुरःसरम् ।। २१.

Rudra accepted her according to the proper rites, with great respect, honoring Daksha's wishes.

गृहीतायां तु कन्यायां दाक्षायण्यां पितामहः । ददौ रुद्रस्य निलयं कैलासं सुरसन्निधौ ।। २१.

When the maiden, daughter of Daksha, had been accepted, the grandsire gave Rudra his abode, Kailāsa, in the presence of the gods.

रुद्रोऽपि प्रययौ भूतैः समं कैलासपर्वतम् । देवाश्चापि यथास्थानं स्वं स्वं जग्मुर्मुदान्विताः । ब्रह्माऽपि दक्षसहितः प्राजापत्यं पुरं ययौ ।। २१.

Rudra went with his attendants to Mount Kailāsa; the gods, joyful, returned to their own places; Brahmā, together with Daksha, went to the city of the progenitors.

महातपा उवाच । तस्मिन् निवसतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । चुकोप गौरी देवस्य पितुर्वैरमनुस्मरन् ।। २२.

Mahātapā said: While Rudra, the supreme lord, was residing there, Gaurī became angry, recalling her father's enmity against the god.

चिन्तयामास दक्षस्य अनेनापकृतं पुरा । यज्ञो विध्वंसितो यस्मात् तस्माच्चान्यां तनूमहम् ।। २२.

She reflected on how Daksha had previously wronged her, for he had destroyed the sacrifice; therefore, I shall assume another body.

आराध्य तपसा तस्य गृहे भूत्वा व्रजाम्यहम् । कथं गच्छामि पितरं दक्षं क्षपितबान्धवम् ।। २२.

Having performed austerities, I will be born in his house; but how can I go to my father Daksha, whose family has been ruined?