Varaha Purana

दक्ष उवाच । गृह्यन्तां द्रुतमस्त्राणि संग्रामोऽत्र विधीयताम् । एवमुक्ते तदा देवैर्विविधायुधधारिभिः । रुद्रस्यानुचरैः सार्धं महद्युद्धं प्रवर्तितम् ।। २१.

Daksha said: 'Let weapons be quickly taken up, let battle be arranged here.' When this was said, the gods, bearing various weapons, began a great battle together with Rudra’s followers.

तत्र वेतालभूतानि कूष्माण्डा ग्रहपूतनाः । युयुधुर्लोकपालैश्च नानाशस्त्रधराणि च ।। २१.

There, ghouls, spirits, goblins, planets, and witches, all bearing various weapons, fought with the guardians of the worlds.

देवा रौद्राणि भूतानि निरसन्तो यमालयम् । चिक्षिपुः सायकान् घोरानसींश्च सपरश्वधान् ।। २१.

The gods, driving away the fierce spirits toward the abode of Yama, hurled dreadful arrows, swords, and axes.

भूतान्यपि मृधे धोराण्युल्मुकैरस्थिभिः शरैः । जग्मुर्देवान् मृधे रोषाद् रुद्रस्य पुरतो बलात् ।। २१.

The spirits too, in the battle, out of anger, forcefully attacked the gods before Rudra, with blazing brands, bones, and arrows.

ततस्तस्मिन् महारौद्रे संग्रामे भीमरूपिणि । रुद्रो भगस्य नेत्रे तु बिभेदैकेषुणा मृधे ।। २१.

Then, in that exceedingly fierce and terrifying battle, Rudra, in the conflict, pierced Bhaga’s eyes with a single arrow.

रुद्रस्य शरपातेन नष्टनेत्रं भगं तदा । दृष्ट्वाऽस्य क्रोधात् तेजस्वी पूषा रुद्रमयोधयत् ।। २१.

When Bhaga’s eyes were destroyed by Rudra’s shower of arrows, the radiant Pushan, enraged, fought with Rudra.

सृजन्तमिषुजालानि पूषणं तु महामृधे । दृष्ट्वा रुद्रोऽस्य दन्तांस्तु चकर्षं परवीरहा ।। २१.

When Rudra saw Pushan releasing volleys of arrows in the great battle, the destroyer of enemies pulled out his teeth.

तस्य दन्तांस्तदा दृष्ट्वा पूष्णो रुद्रेण पातितान् । दुद्रुवुः वसवो दिक्षु रुद्रास्त्वेकादश द्रुतम् ।। २१.

Seeing Pushan’s teeth struck down by Rudra, the Vasus fled in all directions, and the eleven Rudras quickly departed.

तान् भग्नान् सहसा दिक्षु दृष्ट्वा विष्णुः प्रतापवान् । आदित्यावरजो वाक्यमुवाच स्वबलं तदा ।। २१.

Seeing them suddenly defeated and fleeing in all directions, the glorious Vishnu, the younger brother of the Sun, then spoke these words to his own army.

क्व यात पौरुषं त्यक्त्वा दर्पं माहात्म्यमेव च । व्यवसायं कुलं भूतिं कथं न स्मर्यते द्रुतम् ।। २१.

'Where has your manliness gone, abandoning pride and greatness? How is it that you do not quickly remember your resolve, your lineage, and your glory?'

परमेष्ठिगुणैर्युक्तो लघुवद्भीतितः पुरा । नमस्कं कुरुते मोघं पृथिव्यां पद्मजः स्वयम् ।। २१.

'Though endowed with the virtues of the Supreme Lord, formerly, out of fear, even the self-born Lotus-born one offered futile salutations on earth.'

एवमुक्त्वा गरुत्मन्तमारुरोह हरिस्तदा । शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः ।। २१.

Having spoken thus, Hari, clad in yellow garments, holding conch, discus, and mace in his hands, the sustainer of the people, then mounted Garuda.

ततो हरिहरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । रुद्रः पाशुपतास्त्रेण विव्याध हरिमोजसा । हरिर्नारायणास्त्रेण रुद्रं विव्याध कोपवान् ।। २१.

Then there arose a hair-raising battle between Hari and Hara; Rudra struck Hari with the Pashupata weapon with great force, and Hari, enraged, struck Rudra with the Narayana weapon.

नारायणं पाशुपतमुभेऽस्त्रे व्योम्नि रोषिते । युयुधाते भृशं दिव्यं परस्परजिघांसया । दिव्यं वर्षसहस्त्रं तु तयोर्युद्धमभूत् तदा ।। २१.

Both the Narayana and Pashupata weapons, released in anger, clashed in the sky; the two fought fiercely, each intent on destroying the other, and their divine battle lasted a thousand years.

तत्रैकं मुकुटोद्बद्धं मूर्द्धन्यं जटजालकम् । एकं प्रध्मापयच्छङ्खमन्यडुमरुकं शुभम् ।। २१.

There, one wore a crown adorned with matted locks upon his head; one blew a conch, while the other sounded a beautiful drum.

एकं खङ्गकरं तत्र तथाऽन्यं दण्डधारिणम् । एकं कौस्तुभदीप्ताङ्गमन्यं भूतिविभूषितम् ।। २१.

One held a sword in his hand, the other bore a staff; one’s body shone with the Kaustubha gem, the other was adorned with sacred ashes.

एकं गदां भ्रामयति द्वितीयं दण्डमेव च । एकं शोभति कण्ठस्थैर्मणिभिस्त्वस्थिभिः परम् । एकं पीताम्बरं तत्र द्वितीयं सर्पमेखलम् ।। २१.

One whirled a mace, the other a staff; one’s neck gleamed with jewels, the other with bones; one was clad in yellow garments, the other wore a serpent as a belt.

एवं तौ स्पर्द्धिनावस्त्रौ रौद्रनारायणात्मकौ । अन्योऽन्यातिशयोपेतौ तदालोक्य पितामहः ।। २१.

Thus, those two, fierce and rivalrous, embodying Rudra and Narayana, each surpassing the other, were beheld by the Grandfather (Brahma).

उवाच शाम्यतामस्त्रौ स्वस्वभावेन सुव्रतौ । एवं ते ब्रह्मणा चोक्तौ शान्तभावं प्रजग्मतुः ।। २१.

He said, 'Let the weapons be withdrawn, O virtuous ones, each according to his own nature.' Thus addressed by Brahma, they both became peaceful.

तथा विष्णुहरौ ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह । उभौ हरिहरौ देवौ लोके ख्यातिं गमिष्यथः ।। २१.

Then Brahma spoke these words to Vishnu and Hara: 'Both of you, Hari and Hara, will become renowned in the world as gods.'

अयं च यज्ञो विध्वस्तः संपूर्णत्वं गमिष्यति । दक्षस्य ख्यातिमाँल्लोकः संतत्याऽयं भविष्यति ।। २१.

'This sacrifice, though disrupted, will reach completion; the world will gain fame through Daksha and his lineage.'

एवमुक्त्वा हरिहरौ तदा लोकपितामहः । ब्रह्मा लोकानुवाचेदं रुद्रभागोऽस्य दीयताम् ।। २१.

Having spoken thus to Hari and Hara, the Grandfather of the worlds, Brahma, addressed the assembly: 'Let Rudra’s share be given to him.'

रुद्रभागो ज्येष्ठभाग इतीयं वैदिकी श्रुतिः । स्तुतिं च देवाः कुरुत रुद्रस्य परमेष्ठि नः ।। २१.

'Rudra’s share is the foremost portion—so declares the Vedic revelation. O gods, offer praise to Rudra, our supreme lord.'

भगनेत्रहरं देवं पूष्णो दन्तविनाशनम् । स्तुतिं कुरुतमा शीघ्रं गीतैरेतैस्तु नामभिः । येनायं वः प्रसन्नात्मा वरदत्वं भजेत ह ।। २१.

'Praise the god who destroyed Bhaga’s eye and Pūṣan’s teeth, quickly offer hymns with these names, so that, pleased in spirit, he may grant you boons.'

एवमुक्तास्तु ते देवाः स्तोत्रं शंभोर्महात्मनः । चक्रुः परमया भक्त्या नमस्कृत्य स्वयंभुवे ।। २१.

Thus addressed, the gods, with utmost devotion, offered hymns of praise to the great-souled Shambhu, bowing to the self-born one.

देवा ऊचुः । नमो विषमनेत्राय नमस्ते त्र्यम्बकाय च । नमः सहस्त्रनेत्राय नमस्ते शूलपाणये ।। २१.

The gods said: 'Salutations to the one with the fierce eye, salutations to you, Three-eyed One; salutations to the thousand-eyed, salutations to you who hold the trident.'

नमः खट्वाङ्गहस्ताय नमो दण्डभृते करे । त्वं देव हुतभुग्ज्वालाकोटिभानुसमप्रभः ।। २१.

Salutations to you who hold the skull-staff, salutations to you who bear the rod in your hand; O god, your brilliance equals the blaze of a million suns and fires.

अदर्शनेऽनयद् देव मूढविज्ञानतोऽधुना । कृतमस्माभिरेवेश तदत्र क्षम्यतां प्रभो ।। २१.

O god, through ignorance and lack of discernment, we have acted wrongly; forgive us, O lord, for this offense.

नमस्त्रिनेत्रार्त्तिहराय शंभो त्रिशूलपाणे विकृतास्यरूप । समस्तदेवेश्वर शुद्धभाव प्रसीद रुद्राच्युत सर्वभाव ।। २१.

Salutations to the three-eyed remover of suffering, O Shambhu, trident-bearer, of fearsome face and form; lord of all gods, of pure nature, be gracious, O Rudra, imperishable one, all-pervading.