Varaha Purana

चिन्तामणिमिमं चास्य हरामीति विचिन्त्य सः । प्रयाणं नोदयामास स राजाश्रमबाह्यतः । आश्रमस्य बहिर्गत्वा नातिदूरे सवाहनः ।। ११.

Thinking, 'I will take this wish-fulfilling gem from him,' that king set out from outside the hermitage; having gone just a little distance with his retinue.

ततो विरोचनाख्यं वै प्रेषयामास मन्त्रिणम् । ऋषेर्गौरमुखस्यापि मणेर्याचनकर्मणि ।। ११.

Then he sent his minister named Virocana to request the gem from the sage Gauramukha.

ऋषिं तं च समागत्य मणिं याचितुमुद्यतः । रत्नानां भाजनं राजा मणिं तस्मै प्रदीयताम् ।। ११.

Approaching the sage, he prepared to ask for the gem: 'O king, vessel of jewels, let the gem be given to him.'

अमात्येनैवमुक्तस्तु क्रुद्धो गौरमुखोऽब्रवीत् । प्रतिगृह्णाति विप्रस्तु राजा चैव ददाति च । त्वं च राजा पुनर्भूत्वा याचसे दीनवत् कथम् ।। ११.

Thus addressed by the minister, Gauramukha, angered, said: 'The Brahmin receives, the king gives, and you, having become king again, how do you beg so pitiably?'

एवं ब्रूहि दुराचारं राजानं दुर्जयं स्वयम् । गच्छ द्रुतं दुराचार मा त्वां लोकोऽत्यगादिति ।। ११.

Say this to the wicked king Durjaya yourself: 'Go quickly, O evildoer, lest the world abandon you.'

(एवमुक्त्वा मुनिः प्रागात् कुशेध्माहरणाय वै । चिन्तयन् मनसा तं च मणिं शत्रुविनाशनम् ) ।। ११.

(Having spoken thus, the sage went eastward to gather sacred grass and firewood, all the while reflecting in his mind on that gem, the destroyer of enemies.)

एवमुक्तस्तदा दूतो जगाम च नृपान्तिकम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं ब्राह्मणेन च ।। ११.

Thus addressed, the messenger then went to the king and reported everything that the Brahmin had said.

ततः क्रोधपरीतात्मा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् । दुर्जयः प्राह नीलाख्यं सामन्तं गच्छ माचिरम् । ब्राह्मणस्य मणिं गृह्य तूर्णमेहि यदृच्छया ।। ११.

Then, filled with anger upon hearing the Brahmin's words, Durjaya said to the vassal named Nila: 'Go at once, seize the Brahmin's gem, and return quickly, by any means.'

एवमुक्तस्तदा नीलो बहुसेनापरिच्छदः । जगाम स च विप्रस्य वन्यमाश्रममण्डलम् ।। ११.

Thus ordered, Nila, accompanied by a great army, went to the sage's forest hermitage.

तत्राग्निहोत्रशालायां दृष्ट्वा तं मणिमाहितम् । उत्तीर्य स्यन्दनान्नीलः सोऽवरोहत भूतले ।। ११.

There, seeing the gem placed in the fire-sacrifice hall, Nila descended from his chariot to the ground.

अवतीर्णे ततस्तस्मिन् नीले परमदारुणे । क्रूरबुद्ध्या मणेस्तस्मान्निर्जग्मुः शस्त्रपाणयः ।। ११.

As the fierce Nila alighted, warriors with cruel intent emerged, weapons in hand, from that gem.

सरथाः सध्वजाः साश्वाः सबाणाः सासिचर्मिणः । सधनुष्काः सतूणीरा योधाः परमदुर्जयाः । निश्चेरुस्तं मणिं भित्वा असंख्येया महाबलाः ।। ११.

With chariots, banners, horses, arrows, swords, shields, bows, and quivers, countless mighty warriors, unconquerable in battle, burst forth, breaking through to the gem.

तत्र सज्जा महाशूरा दश पञ्च च संख्यया । नामभिस्तान् महाभागे कथयामि श्रृणुष्व तान् ।। ११.

There, ten and five, great and valiant, stood ready; I shall tell you their names, listen to them, O noble one.

सुप्रभो दीप्ततेजाश्च सुरश्मिः शुभदर्शनः । सुकान्तिः सुन्दरः सुन्दः प्रद्युम्नः सुमनाः शुभः ।। ११.

Suprabha, Diptatejas, Surashmi, Shubhadarshana, Sukanti, Sundara, Sunda, Pradyumna, Sumana, Shubha,

सुशीलः सुखदः शम्भुः सुदान्तः सोम एव च । एते पञ्चदश प्रोक्ता नायका मणितोत्थिताः ।। ११.

Sushila, Sukhada, Shambhu, Sudanta, and Soma—these fifteen are named as the leaders who arose from the gem.

ततो विरोचनं दृष्ट्वा बहुसैन्यपरिष्कृतम् । योधयामासुरव्यग्रा विविधायुधपाणयः ।। ११.

Then, seeing Virocana surrounded by a great army, those eager warriors, armed with various weapons, began to fight.

धनूंषि तेषां कनकप्रभाणि शरान् सुजाम्बूनदपुङ्खनद्धान् । पतन्ति खङ्गानि विभीषणानि भुशुण्डिशूलाः परमप्रधानाः ।। ११.

Their bows shone with golden brilliance; their arrows were tipped with fine jambunada gold; dreadful swords fell, as did foremost maces and spears.

रथो रथं संपरिवार्य तस्थौ गजो गजस्यापि हयो हरस्य । पदातिरत्युग्रपराक्रमश्च पदातिमेव प्रससार चाग्र्यम् ।। ११.

A chariot surrounded another chariot and stood still; an elephant confronted another elephant, and a horse faced a horse; a foot-soldier of fierce valor advanced against another foot-soldier, striving for supremacy.

द्वन्द्वन्यनेकानि तथैव युद्धे द्रवन्ति शूराः परिभर्त्सयन्तः । विभीषणं निर्गतचापमार्गं बभूव बाहुप्रभवं सुघोरम् ।। ११.

Many duels likewise took place in battle, as heroes charged, challenging each other; the conflict became terrifying, with arrows flying and arms wielded fiercely.

तथा प्रवृत्ते तुमुलेऽथ युद्धे हतः स राज्ञः सचिवो विसंज्ञः । सहानुगः सर्वबलैरुपेतो जगाम वैवस्वतमन्दिराय ।। ११.

As the tumultuous battle raged, the king's minister was slain and lost consciousness; accompanied by his followers and all his forces, he departed for the abode of Yama.

तस्मिन् हते दुर्जयराजमन्त्रिणि उपाययौ स्वेन बलेन राजा । स दुर्जयः साश्वरथोऽतितीव्रः प्रतापवांस्तैर्मणिजैर्युयोध ।। ११.

With the death of the unconquerable royal minister, the king advanced with his own army; that Durjaya, fierce and splendid with horses and chariots, fought valiantly with those adorned with jewels.

ततस्तस्मिंस्तदा राज्ञो महत्कदनमाबभौ । ततो हेतुप्रहेतृभ्यां श्रुत्वा जामातरं रणे ।। ११.

Then, at that time, a great slaughter befell the king's army; hearing from the cause and the agent about his son-in-law in battle—

युध्यमानं महाबाहुं ततस्त्वाययतुश्चमूः । तस्मिन् बले तु दैत्या ये तान् श्रृणुष्व धरेरितान् ।। ११.

Seeing the mighty-armed son-in-law fighting, the troops advanced; among those forces, hear now of the Daityas who were arrayed for battle.

प्रघसो विघसश्चैव सङ्घसोऽशनिसप्रभः । विद्युत्प्रभः सुघोषश्च उन्मत्ताक्षो भयंकरः ।। ११.

Praghasa, Vighasa, Sanghasa, Ashaniprabha, Vidyutprabha, Sughosha, Unmattaksha, and Bhayankara—

अग्निदन्तोऽग्नितेजाश्च बाहुशक्रः प्रतर्दनः । विराधो भीमकर्मा च विप्रचित्तिस्तथैव च ।। ११.

Agnidanta, Agnitejas, Bahushakra, Pratardana, Viradha, Bhimakarma, and Viprachitti likewise—

एते पञ्चदश श्रेष्ठा असुराः परमायुधाः । अक्षौहिणीपरीवार एकैकोऽत्र पृथक्पृथक् ।। ११.

These fifteen foremost Asuras, armed with supreme weapons, each were accompanied by an Akshauhini, separately arrayed.

महामायास्तु समरे दुर्ज्जयस्य महात्मनः । युयुधुर्मणिजैः सार्द्धं महासैन्यपरिच्छदाः ।। ११.

The great magicians in the army of Durjaya, the mighty soul, fought together with those adorned with jewels, accompanied by vast military divisions.

(सुप्रभः प्रघसं त्वाजौ ताडयामास पञ्चभिः । शरैराशीविषाकारैः प्रतप्तैः पतगैरिव ११.

Suprabha struck Praghasa in battle with five arrows, sharp as venomous serpents, like heated birds.

तप्ततेजास्त्रिभिर्बाणैर्विघसं संप्रविध्यत । संघसं दशभिर्बाणैः सुरश्मिः प्रत्यविध्यत ।। ११.

With three blazing arrows, he pierced Vighasa; with ten arrows, Surashmi struck Sanghasa.