Varaha Purana

यथा मन्त्रेण दातव्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे

Hear from me, O Vasundhara, how it should be given with the mantra.

अञ्जनं कङ्कतीं चैव शीघ्रमेव प्रसादयेत् 128.

He should quickly prepare the collyrium and the comb.

अञ्जलौ कङ्कतीं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत्

Taking the comb in his hands, he should recite this mantra.

मन्त्रः – एतां कङ्कतीमञ्जलिस्थां प्रगृह्य प्रसीद नारायण शिरः प्रसाधि हि

Mantra: Having taken this comb placed in the hands, be gracious, Narayana; adorn the head.

महानुभाव विश्वनेत्रे स्वनेत्रे याभ्यां पश्यसे त्वं त्रिलोकीम्

O great one, O lord of the universe, with your own eyes you see the three worlds.

ततः संस्नापयेद्देवं मन्त्रेणानेन सुव्रतम्

Then, with this mantra, he should bathe the virtuous deity.

मन्त्रः – देवदेव स्नानीयमिदं मम कल्पितं सुवर्णकलशं गृहाण प्रसीद एषोऽञ्जलिर्मया परिकल्पितः स्नाहि स्नाहीति

Mantra: O god of gods, this bathing rite prepared by me, accept the golden vessel; be gracious. This handful of water has been arranged by me; bathe, bathe.

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्

Having uttered 'Salutations to Nārāyaṇa,' one should recite this mantra.

य एतेन विधानेन मम कर्मणि दीक्षितः कुशिष्याय न दातव्या पिशुनाय शठाय च

He who, according to this procedure, is initiated into my rite—this is not to be given to an unworthy disciple, nor to a slanderer or a deceitful person.

एषा चैव वरारोहे गृहीत्वा गणनान्तिका

And this, O beautiful one, having taken it, is to be kept near the counting beads.

उत्तमाष्टाधिकशतं पंचाशत्तुर्यमध्यमा 128.

The best one consists of one hundred and eight, the middle one is fifty-four, and the lowest is thirty-two.

रुद्राक्षैरुत्तमा सा तु मध्यमा पुत्रजीवकैः

The best is made with rudrākṣa beads, the middle with putrajīva seeds.

एतत्कश्चिन्न जानाति जन्मान्तरशतैरपि

No one knows this even in hundreds of lifetimes.

नोच्छिष्टः संस्पृशेत्तां तु स्त्रीणां हस्ते न कारयेत्

One who is impure should not touch it, nor should it be placed in the hands of women.

न दर्शयेच्च कस्यापि चिन्तयित्वा तु पूजयेत्

Nor should it be shown to anyone; having reflected, one should worship it.

एवं हि विधिपूर्वेण पालयेत गणान्तिकाम्

Thus, according to the prescribed rule, one should preserve the counting beads.

एवं विष्णोर्वचः श्रुत्वा धरणी संशितव्रता

Having heard these words of Viṣṇu, the earth, steadfast in her vow, spoke.

दर्पणं ते कथं देयं तन्ममाख्याहि माधव

How should the mirror be given? Tell me that, O Mādhava.

धरण्यास्तद्वचः श्रुत्वा वराहः पुनरब्रवीत्

Hearing these words of the earth, Varāha again spoke.

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्

Having uttered 'Salutations to Nārāyaṇa,' one should recite this mantra.

मन्त्रः – श्रुतिर्भागवती श्रेष्ठा श्रुती अग्निद्विजश्च तव मुखं नासेऽश्विनौ नयने चन्द्रसूर्यौ मुखं च चन्द्र इव गात्राणि जगत्प्रधानानीमं च दर्पणं पश्य पश्य रूपम् ।। 128.

The mantra: 'The supreme Bhāgavata scripture is the ear; Agni and the twice-born are your mouth; the Aśvins are the nostrils; the moon and sun are the eyes; the face is like the moon; the limbs are the principal elements of the world. Behold this mirror, behold the form.'

य एतेन विधानेन मम कर्मपरायणः

He who, by this procedure, is devoted to my rite—

एतेन मन्त्रेण वै भूमे उपचारस्तु ईदृशः

With this mantra, O Earth, the offering is to be made in this manner.

इति श्रीवराहपुराणे कङ्कताञ्जनदर्पणनाम अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

Thus ends the one hundred and twenty-eighth chapter, named 'Kaṅkatāñjana Mirror,' in the glorious Varāha Purāṇa.

अथ चतुर्वर्णदीक्षा भूषितालंकृतं कृत्वा मम कर्मपरायणः

Now, the initiation of the four castes: having adorned and decorated, one who is devoted to my rite—

शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वसुधा पुनरब्रवीत् एतन्मां परमं गुह्यं तद्भक्तां वक्तुमर्हसि वद भागवतीं शुद्धां तव कर्मविनिश्चिताम् वराहरूपो भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् माधवि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि यथावद्विदितं भूपैः पुण्या भागवताः शुभाः कुर्वीतैव परां सन्ध्यां यथावदिति निश्चितम् मुहूर्तध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् मन्त्राणां परमो मन्त्रस्तपतां परमं तपः गुह्यानां परमं गुह्यं रहस्यं परमुत्तमम् नादीक्षिताय दातव्यं नोपवीते कथंचन पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवि तत्त्वेन मे शृणु कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपकमुत्तमम् मन्त्रः – ॐ नमो भगवतेऽनुग्रह तेजसे विष्णो सर्वदेवास्त्वाग्निसंस्थाः प्रविष्टा एवं चाग्निस्तव तेजसा भविष्यति स्वतेजसा मामाशु मन्त्रस्य तेजसा संसारार्थं देव गृह्यं दीपकं मन्त्रं मूर्त्तिमन्त्रं श्वो भूत्वा इमं कर्म निष्फलम् तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म लोकसुखावहम्

येन मन्त्रेण दातव्यं ललाटे तिलकं मम

By which mantra should the tilaka be applied to my forehead?

मन्त्रः – मुखमण्डनं चिन्तया वासुदेव त्वया प्रयुक्तं च मयोपनीतम्

Mantra: 'Contemplate the adornment of the face, O Vāsudeva, which has been offered by you and accepted by me.'

एतेन मन्त्रेण चित्रकं मे दद्याल्ललाटे तिलकं धरित्रि

With this mantra, O Earth, one should apply the painted tilaka to my forehead.