Varaha Purana

तथा त्रिश्रृङ्गे च मणिकाञ्चनसर्वरत्नशिखरानुक्रमेण तस्य चोत्तरश्रृङ्गाद्दक्षिणसमुद्रान्ते चोत्तरकुरवः । वस्त्राण्याभरणानि च वृक्षेष्वेव जायन्ते क्षीरवृक्षाः क्षीरासवाः सन्ति। मणिभूमिः सुवर्णबालुका। तस्मिन् स्वर्गच्युताश्च पुरुषा वसन्ति त्रयोदशवर्षसहस्त्रायुषः । तस्यैव द्वीपस्य पश्चिमेन चतुर्योजनसहस्त्रमतिक्रम्य देवलोकाच्चन्द्रद्वीपो भवति योजनसहस्त्रपरिमण्डलः । तस्य मध्ये चन्द्रकान्तसूर्यकान्तनामानौ गिरिवरौ। तयोश्च मध्ये चन्द्रावती नाम महानदी अनेकवृक्षफलानेकनदीसमाकुला। एतत्कुरुवर्षं च । तस्योत्तरपार्श्वे समुद्रोर्मिमालाढ्यं पञ्चयोजनसहस्त्रमतिक्रम्य देवलोकात् सूर्यद्वीपो भवति योजनसहस्त्रपरिमण्डलः। तस्य मध्ये गिरिवरः शतयोजनविस्तीर्णस्तावदुच्छ्रितः। तस्मात्सूर्यावर्त्तनामा नदी निर्गता। तत्र च सूर्यस्याधिष्ठितम् तत्र सूर्यदैवत्यास्तद्वर्णाश्च प्रजा दशवर्षसहस्त्रायुषः। तस्य च द्वीपस्य पश्चिमेन चतुर्योजनसहस्त्रमतिक्रम्य समुद्रं दशयोजनसहस्त्रं परिमण्डलत्वेन द्वीपो रुद्राकरो नाम । तत्र च भद्रासनं वायोरनेकरत्नशोभितम्। तत्र विग्रहवान् वायुस्तिष्ठति। तपनीयवर्णाश्च प्रजाः पञ्चवर्षसहस्त्रायुषः ।। ८४.

Likewise, in Trishringa, with peaks of gems and gold and all kinds of jewels, from its northern peak to the southern ocean, are the Uttarakurus. Clothes and ornaments grow on the trees; there are milk-trees and milk-liquors. The ground is covered with jewels and golden sand. There, people descended from heaven live, with a lifespan of thirteen thousand years. To the west of this island, four thousand yojanas beyond, is Chandradvipa, circular and a thousand yojanas in diameter, belonging to the realm of the gods. In its center are two great mountains, Chandrakanta and Suryakanta. Between them flows the great river Chandravati, surrounded by many fruit trees and rivers. This is the Kuruvasha region. To its northern shore, five thousand yojanas beyond the ocean, is Suryadvipa, circular and a thousand yojanas in diameter, belonging to the realm of the gods. In its center is a great mountain, a hundred yojanas wide and equally high. From it flows the river Suryavarta. There, the sun is worshipped, and the people are of the sun's color, living for ten thousand years. To the west of this island, four thousand yojanas beyond, is Rudrakara island, circular and ten thousand yojanas in diameter. There is the auspicious seat of the wind, adorned with many jewels. There, the wind, in embodied form, resides. The people are golden-colored, living for five thousand years.

रुद्र उवाच । इयं भूपद्मव्यवस्था कथिता। इदानीं भारतं नवभेदं श्रृणुत। तद्यथा। इन्द्रः कसेरुः ताम्रवर्णो गभस्तिः नागद्वीपः सौम्यः गन्धर्वः वारुणः भातरं चेति। सागरसंवृतमेकैकं योजनसहस्त्रप्रमाणम्। तत्र च सप्त कुलपर्वता भवन्ति। तद्यथा। महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान्नृक्षपर्वतः। विन्ध्यश्च पारियात्रश्च इत्येते कुलपर्वताः। अन्ये च मन्दरशारदर्दुरकोलाहलसुरमैनाकवैद्युतवारन्धमपाण्डुरतुङ्गप्रस्थकृष्णगिरिजयन्तरैवतऋष्यमूकगोमन्तचित्रकूटश्रीचकोरकूटशैलकृतस्थल इत्येते क्षुद्रपर्वताः। शेषाः क्षुद्रतराः। तेषामार्या म्लेच्छा जनपदा वसन्ति। पिबन्ति चैतासु नदीषु पानीयम्। तद्यथा गङ्गा सिन्धु सरस्वती शतद्रु वितस्ता विपाशा चन्द्रभागा सरयू यमुना इरावती देविका कुहू गोमती धूतपापा बाहुदा दृषद्वती कौशिकी निस्वरा गण्डकी चक्षुष्मती लोहिता इत्येता हिमवत्पादनिर्गताः

Rudra said: The arrangement of the earth-lotus has been described. Now hear about Bharata, divided into nine parts: Indra, Kaseru, Tamravarna, Gabhasti, Nagadvipa, Saumya, Gandharva, Varuna, and Bhatara. Each is surrounded by the ocean and measures a thousand yojanas. There are seven clan-mountains: Mahendra, Malaya, Sahya, Shuktiman, Riksha, Vindhya, and Pariyatra. Other minor mountains include Mandara, Sharada, Dardura, Kolahala, Surama, Mainaka, Vaidyuta, Varandhama, Pandura, Tungaprastha, Krishna, Jayanta, Raivata, Rishyamuka, Gomanta, Chitrakuta, Shrichakora, Kuta, Shaila, and Krtasthala. The smallest mountains are inhabited by Aryas and Mlecchas. They drink from the rivers: Ganga, Sindhu, Sarasvati, Shatadru, Vitasta, Vipasha, Chandrabhaga, Sarayu, Yamuna, Iravati, Devika, Kuhu, Gomati, Dhutapapa, Bahuda, Drishadvati, Kaushiki, Nisvara, Gandaki, Chakshushmati, Lohita—these arise from the foot of Himavat.

शोणा ज्योतीरथा नर्मदा सुरसा मन्दाकिनी दशार्णा चित्रकूटा तमसा पिप्पला करतोया पिशाचिका चित्रोत्पला विशाला वञ्जुला बालुका वाहिनी शुक्तिमती विरजा पङ्किनी रिरी कुहू इत्येता ऋक्षप्रसूताः। मणिजाला शुभा तापी पयोष्णीं शीघ्रोदा वेष्णा पाशा वैतरणी वेदी पाली कुमुद्वती तोया दुर्गा अन्त्या गिरा एता विन्ध्यपादोद्भवाः। गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा वञ्जुला तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी इत्येताः सह्यपादोद्भवाः

Shona, Jyotiratha, Narmada, Surasa, Mandakini, Dasharna, Citrakuta, Tamasa, Pippala, Karatoya, Pishachika, Citrotpala, Vishala, Vanjula, Baluka, Vahini, Shuktimati, Viraja, Pankini, Riri, Kuhu—these arise from Riksha mountain. Manijala, Shubha, Tapi, Payoshni, Shighroda, Veshna, Pasha, Vaitarani, Vedi, Pali, Kumudvati, Toya, Durga, Antya, Gira—these arise from Vindhya mountain. Godavari, Bhimarathi, Krishna, Vena, Vanjula, Tungabhadra, Suprayoga, Vahya, Kaveri—these arise from Sahya mountain.

शतमाला ताम्रपर्णी पुष्पावती उत्पलावती इत्येता मलयजाः। त्रियामा ऋषिकुल्या इक्षुला त्रिविदा लाङ्गूलिनी वंशवरा महेन्द्रतनयाः। ऋषिका लूसती मन्दगामिनी पलाशिनी इत्येताः शुक्तिमत्प्रभवाः। एताः प्राधान्येन कुलपर्वतनद्यः। शेषाः क्षुद्रनद्यः। एष जम्बूद्वीपो योजनलक्षप्रमाणतः। अध्यायः ८६ अतः परं शाकद्वीपं निबोधत। जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणपरिणाहाल्लवणोदकश्च जम्बूद्वीपसमस्तेन द्विगुणावृतः। तत्र च पुण्या जनपदाश्चिरान्म्रियन्ते दुर्भिक्षजराव्याधिरहितश्च देशोऽयम्। सप्तैव कुलपर्वतास्तावत् तिष्ठन्ति तस्य चोभयतो लवणक्षीरोदधी व्यवस्थितौ। तत्र च प्रागायतः शैलेन्द्र उदयो नाम पर्वतः। तस्यापरेण जलधारो नाम गिरिः। सैव चन्द्रेति कीर्त्तितः। तस्य च जलमिन्द्रो गृहीत्वा वर्षति। तस्य पारे रैवतको नाम गिरिः। सैव नारदो वर्ण्यते तस्मिंश्च नारदपर्वतादुत्पन्नो तस्य चापरेण श्यामो नाम गिरिः। तस्मिंश्च प्रजाः श्यामत्वमापन्नाः सैव दुन्दुभिर्वर्ण्यते। तस्मिन् सिद्धा इति कीर्तिताः प्रजानेकविधाः क्रीडन्तस्तस्यापरे रजतो नाम गिरिः सैव शाकोच्यते। तस्यापरेणाम्बिकेयः स च विभ्राजसो भण्यते। स एव केसरीत्युच्यते। ततश्च वायुः प्रवर्त्तते। गिरिनामान्येव वर्षाणि तद्यथा। उदयसुकुमारो जलधारक्षेमकमहाद्रुमेति प्रधानानि द्वितीयपर्वतनामभिरपि वक्तव्यानि। तस्य च मध्ये शाकवृक्षस्तत्र च सप्तमहानद्यो द्विनाम्न्यः। तद्यथा सुकुमारी कुमारी नन्दा वेणिका धेनुः इक्षुमती गभस्ति इत्येता नद्यः

अथ तृतीयं कुशद्वीपं श्रृणुत। कुशद्वीपेन क्षीरोदः परिवृतः शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन। तत्रापि सप्त कुलपर्वताः। सर्वे च द्विनामानः। तद् यथा --- कुमुदविद्रुमेति च सोच्यते। उन्नतो हेमपर्वतः सैव। बलाहको द्युतिमान् सैव। तथा द्रोणः सैव पुष्पवान्। कङ्कश्च पर्वतः सैव कुशेशयः। तथा षष्ठो महिषनामा स एव हरिरित्युच्यते। तत्राग्निर्वसति। सप्तमस्तु ककुद्मान् नाम सैव मन्दरः कीर्त्यते। इत्येते पर्वताः कुशद्वीपे व्यवस्थिताः एतेषां वर्षभेदो भवति द्विनामसंज्ञः। कुमुदस्य श्वेतमुद्भिदं तदेव कीर्त्यते। उन्नतस्य लोहितं वेणुमण्डलं तदेव भवति। बलाहकस्य जीमूतं तदेव रथाकार इति।द्रोणस्य हरितं तदेव बलाधनं भवति। कङ्कस्यापि ककुद्मान् नाम। वृत्तिमत् तदेव मानसं महिषस्य प्रभाकरम्। ककुद्मतः कपिलं तदेव संख्यातं नाम। इत्येतानि वर्षाणि। तत्र द्विनाम्न्यो नद्यः। प्रतपा प्रवेशा सैवोच्यते। द्वितीया शिवा यशोदा सा च भवति। तृतीया पित्रा नाम सैव कृष्णा भण्यते। चतुर्थी ह्रादिनी नाम सैव चन्द्रा निगद्यते। विद्युता च पञ्चमी शुक्ला सैव। वर्णा षष्ठी सैव विभावरी। महती सप्तमी सैव धृतिः। एताः प्रधानाः शेषाः क्षुदनद्यः। इत्येष कुशद्वीपस्य संनिवेशः। शाकद्वीपो द्विगुणः संनिविष्टश्च कथितः। तस्य च मध्ये महाकुशस्तम्बः। एष च कुशद्वीपो दधिमण्डोदेनावृतः क्षीरोदद्विगुणेन

Now hear about the third, Kushadvipa. Kushadvipa is surrounded by the milk ocean, and is twice the size of Shakadwipa. There too are seven clan-mountains, each with two names: Kumuda, Vidruma, Unnata, Hemaparvata, Balahaka, Dyutiman, Drona, Pushpavan, Kanka, Kusheshaya, Mahisha, Hari, Kakudman, Mandara. These mountains are established in Kushadvipa. Each has a region, each with two names: Kumuda's region is called Shveta, Unnata's is Lohita, Balahaka's is Jimuta, Drona's is Harita, Kanka's is Kakudman, Mahisha's is Prabhakara, Kakudman's is Kapila. These are the regions. There are rivers with two names: Pratapa, Pravesha; Shiva, Yashoda; Pitra, Krishna; Hradini, Chandra; Vidyuta, Shukla; Varna, Vibhavari; Mahati, Dhriti. These are the principal rivers; the rest are minor rivers. This is the arrangement of Kushadvipa. Shakadwipa is twice its size and is described as such. In its center is the great Kush stalk. Kushadvipa is surrounded by the curd ocean, twice the size of the milk ocean.

रुद्र उवाच । अथ क्रौञ्चं भवति चतुर्थं कुशद्वीपाद् द्विगुणमानतः समुद्रः क्रौञ्चेन द्विगुणेनावृतः। तस्मिंश्च सप्तैव प्रधानपर्वताः। प्रथमः कौञ्चो विद्युल्लतो रैवतो मानसः सैव पावकः। तथैवान्धकारः सैवाच्छोदकः। देवावृत्तो स च सुरापो भण्यते। ततो देविष्ठः स एव काञ्चनश्रृङ्गो भवति। देवनन्दात्परो गोविन्दः, द्विविन्द इति। ततः पुण्डरीकः सैव तोषाशयः। एते सप्त रत्नमयाः पर्वताः क्रीञ्चद्वीपे व्यवस्थिताः। सर्वे च परस्परेणोच्छ्रयाः। तत्र वर्षाणि तथा क्रौञ्चस्य कुशलो देशः सैव माधवः स्मृतः वामनस्य मनोऽनुगः सैव संवर्तकस्ततोष्णवान् सोमप्रकाशः। ततः पावकः सैव सुदर्शनः। तथा चान्धकारः सैव संमोहः। ततो मुनिदेशः स च प्रकाशः। ततो दुन्दुभिः सैवानर्थ उच्यते। तत्रापि सप्तैव नद्यः।। ८७.

Rudra said: Now comes Krauncha, the fourth, twice the size of Kushadvipa, surrounded by the ocean twice over. There are seven principal mountains: Krauncha, Vidyullata, Raivata, Manasa, Pavaka, Andhakara, Achchodaka, Devavritta, Surapa, Devishta, Kanchana-shringa, Devananda, Govinda, Dvivinda, Pundarika, Toshashaya. These seven jewel mountains are established in Kraunchadvipa, each higher than the last. The regions are: Krauncha's is Kushala, Madhava; Vamana's is Manoanuga, Samvartaka, Toshnavan, Somaprakasha; Pavaka's is Sudarshana; Andhakara's is Sammoha; Munidesha's is Prakasha; Dundubhi's is Anartha. There are seven rivers.

गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गा सप्तविधाः स्मृताः। गौरी सैव पुष्पवहा कुमुद्वती ताम्रवती रोधसंध्या सुखावहा च मनोजवा च क्षिप्रोदा च ख्यातिः सैव गोबहुला पुण्डरीका चित्रवेगा शेषाः क्षुद्रनद्यः।। क्रौञ्चद्वीपो घृतोदेनावृतः। घृतोदा शाल्मलेनेति।। ८७.

Gauri, Kumudvati, Sandhya, Ratri, Manojava, Khyati, Pundarika, Ganga—these seven are remembered. Gauri is also called Pushpavaha; Kumudvati is Tamravati; Sandhya is Sukha-vaha; Manojava is Kshiproda; Khyati is Gobahula; Pundarika is Citravega. The rest are minor rivers. Kraunchadvipa is surrounded by the clarified butter ocean, called Shalmala.

रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः ।। ८८.

Rudra said: I will now speak of the remaining three islands and their peoples. Listen as I describe the fifth region, Shalmala. Shalmala is considered twice the size of Kraunchadvipa.

घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थिस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः। तत्र च पर्वताः। सुमहान् पीतःशातकौम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति। अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते। शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्विगुणेन गोमेदेनावृतः। तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव। एकस्य तावत्तावसरः। अपरश्च कुमुद इति। समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः। तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः। तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च। स्वादोदकेनावृतम्। ततश्च कटाहम्। एतत् पृथिव्याः प्रमाणम्। ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम्। एवंविधानामण्डानां परिसंख्या न विद्यते। एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति। एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः ।। ८८.

Encircled by the clarified butter ocean, its extent is twice that. There are seven principal mountains, and as many regions and rivers. The mountains are: Sumahan, Pita, Shatakaumbha, Sarvagunasauvarna, Rohita, Sumanasa, Kushala, Jambunada, Vaidyuta—these are the clan-mountains and regions. Next, the sixth, Gomeda, is described. Just as Shalmala is surrounded by the Suroda ocean, so Suroda is surrounded by Gomeda, twice its size. There are two principal mountains: one is Tavasara, the other Kumuda. The ocean of sugarcane juice is twice surrounded by Pushkara. There, the mountain called Manasa is in the region called Pushkara, which is divided in two. It is surrounded by sweet water. Then comes the boundary. This is the measure of the earth, and the extent of the Brahmanda is up to the boundary. There is no count of such worlds. In every cycle, the Lord Narayana, in the form of a boar, enters the netherworld and lifts them up with a single tusk, establishing them. Thus, the path and the extent of the earth have been described. May you be blessed; I will depart for Kailasa, O twice-born.

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा गतो रुद्रः क्षणाददृश्यमूर्तिमान् । ते च सर्वे गता देवा ऋषयश्च यथागतम् ।। ८८.

Śrī Varāha said: Having spoken thus, Rudra departed and in a moment became invisible; and all those gods and sages also departed as they had come.

धरण्युवाच । परमात्मा शिवः पुण्य इति केचिद् भवं विदुः । अपरे हरिमीशानमिति केचिच्चतुर्मुखम् ।। ८९.

Dharanī said: Some know Śiva, the Supreme Self, as pure and holy; others know Bhava as Hari, Īśāna, or the Four-faced one.

एतेषां कतमो देवः परः को वाऽथवाऽपरः । एतद्देव ममाचक्ष्व परं कौतूहलं विभो ।। ८९.

Among these, which god is supreme, and who is subordinate? O Lord, please tell me this, for I am greatly curious.

श्रीवराह उवाच । परो नारायणो देवस्तस्माज्जातश्चतुर्मुखः । तस्माद् रुद्रोऽभवद् देवि स च सर्वज्ञतां गतः ।। ८९.

Śrī Varāha said: Nārāyaṇa is the supreme god; from him was born the Four-faced one, and from him arose Rudra, who attained omniscience.

तस्याश्चर्याण्यनेकानि विविधानि वरानने । श्रृणु सर्वाणि चार्वङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ।। ८९.

O beautiful-faced one, listen as I recount to you the many and various wondrous deeds of his, O sinless one.

कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । वसत्यनुदिनं देवः शूलपाणिस्त्रिलोचनः ।। ८९.

On the delightful peak of Kailāsa, adorned with various minerals, dwells the god with the trident and three eyes, day after day.

सैकस्मिन् दिवसे देवः सर्वभूतनमस्कृतः । गणैः परिवृतो गौर्या महानासीत् पिनाकधृक् ।। ८९.

One day, the great god, bearer of the bow Pināka, revered by all beings, was surrounded by his attendants and by Gaurī.

तत्र सिंहमुखाः केचिद् गणा नर्दन्ति सिंहवत् । अपरे हस्तिवक्त्राश्च हयवक्त्रास्तथापरे ।। ८९.

There, some of the attendants, with lion faces, roared like lions; others had elephant faces, and still others had horse faces.

अपरे शिंशुमारास्या अपरे सूकराननाः । अपरेऽश्वामुखा रौद्रा खरास्याजाननास्तथा । छागमत्स्याननाः क्रूरा ह्यनन्ताः शस्त्रपाणयः ।। ८९.

Some had the faces of porpoises, others of boars; some had horse faces, fierce and terrible, with donkey and goat faces as well, and some with faces of sheep and fish, cruel and countless, bearing weapons in their hands.

केचिद् गायन्ति नृत्यन्ति धावन्ति स्फोटयन्ति च । हसन्ति किलकिलायन्ति गर्जन्ति च महाबलाः ।। ८९.

Some sang, some danced, some ran, some shouted; some laughed, some made shrill noises, and some, mighty in strength, roared.

केचिल्लोष्टांस्तु संगृह्य युयुधुर्गणनायकाः । अपरे मल्लयुद्धेन युयुधुर्बलदर्पिताः । एवं गणसहस्त्रेण वृतो देवो महेश्वरः ।। ८९.

Some leaders of the attendants, seizing clods of earth, fought; others, proud of their strength, wrestled in hand-to-hand combat; thus, the great lord Maheśvara was surrounded by a thousand attendants.

यावदास्ते स्वयं देव्या क्रीडन् देववरः स्वयम् । तावद् ब्रह्मा स्वयं देवैरुपायात् सह सत्वरः ।। ८९.

While the great god was playing with the goddess, at that very moment, Brahmā himself quickly arrived with the gods.

तमागतमथो दृष्ट्वा पूजयित्वा विधानतः । उवाच परमो देवो रुद्रो ब्रह्माणमव्यम् ।। ८९.

Seeing him arrive, and after worshipping him according to the proper rites, the supreme god Rudra spoke to the imperishable Brahmā.

किमागमनकृत्यं ते ब्रह्मन् ब्रूहि ममाचिरम् । किं च देवास्त्वरायुक्ता आगता मम सन्निधौ ।। ८९.

He said: Brahmā, tell me quickly the reason for your coming. Why have the gods, filled with urgency, come into my presence?

ब्रह्मोवाच । अस्त्यन्धको महादैत्यस्तेन सर्वे दिवौकसः । अर्दिता मत्समीपं तु बुद्ध्वा मां शरणैषिणः ।। ८९.

Brahmā said: There is a great demon named Andhaka, by whom all the gods have been tormented; knowing this, they have come to me for refuge.

ततश्चैते मया सर्वे प्रोक्ता देवा भवं प्रति । गच्छाम इति देवेश ततस्त्वेते समागताः ।। ८९.

Therefore, I told all these gods, 'Let us go to you, O Lord of gods,' and so they have all come here.

एवमुक्त्वा स्वयं ब्रह्मा वीक्षां चक्रे पिनाकिनम् । नारायणं च मनसा सस्मार परमेश्वरम् । ततो नारायणो देवो द्वाभ्यां मध्ये व्यवस्थितः ।। ८९.

Having spoken thus, Brahmā himself gazed at Pinākin, and in his mind remembered Nārāyaṇa, the supreme lord; then the god Nārāyaṇa stood between the two.

ततस्त्वेकीगतास्ते तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । परस्परं सूक्ष्मदृष्ट्या वीक्षां चक्रुर्मुदायुताः ।। ८९.

Then, Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara, having come together, gazed at one another with subtle vision, filled with joy.

ततस्तेषां त्रिधा दृष्टिर्भूत्वैका समजायत । तस्यां दृष्ट्यां समुत्पन्ना कुमारी दिव्यरूपिणी ।। ८९.

Then, from their gaze, which became threefold, a single vision arose; from that vision, a maiden of divine form was born.

नीलोत्पलदलश्यामा नीलकुञ्चितमूर्द्धजा । सुनासा सुललाटान्ता सुवक्त्रा सुप्रतिष्ठिता ।। ८९.

She was dark as the petal of a blue lotus, with blue, curly hair; her nose was fine, her forehead beautiful, her face lovely, and her form well proportioned.