Varaha Purana

रुद्र उवाच । अथ दक्षिणदिग्व्यवस्थिताः पर्वतद्रोण्यः सिद्धाचरिताः कीर्त्यन्ते । शिशिरपतङ्गयोर्मध्ये शुक्लभूमिस्त्रिया मुक्तलतागलितपादपम् । इक्षुक्षेपे च शिखरे पादपैरुपशोभितम् । उदुम्बरवनं रम्यं पक्षिसङ्घनिषेवितम् ।। ८०.

Rudra said: Now, the mountain valleys situated in the southern direction, inhabited by perfected beings, are described. Between the mountains Śiśira and Pataṅga lies the white land, where the creepers have shed their leaves and trees are sparse. On the summit of Ikṣukṣepa, adorned with trees, there is a delightful fig grove frequented by flocks of birds.

फलितं तद् वनं भाति महाकूर्मोपमैः फलैः ८०.

That grove shines with fruits resembling great tortoises.

तत्र प्रसन्नस्वादुसलिला बहूदका नद्यो वहन्ति । तत्राश्रमो भगवतः कर्दमस्य प्रजापतेः । नानामुनिजनाकीर्णस्तच्च शतयोजनमेकं परिमण्डलं वनं च । तथा च ताम्राभस्य शैलस्य पतङ्गस्य चान्तरे शतयोजनविस्तीर्णं द्विगुणायतं बालार्कसदृशराजीवपुण़्रीकैः समन्ततः सहस्त्रपत्रैरविरलैरलंकृतं महत् सरोऽनेकसिद्धगन्धर्वाध्युषितम् । ।। ८०.

There, many rivers flow with clear, sweet water. There is the hermitage of the lord Kardama, the progenitor, crowded with various sages. That forest is a perfect circle, measuring one hundred yojanas. Likewise, between the mountains Tāmrābha and Pataṅga, there is a great lake, a hundred yojanas wide and twice as long, adorned all around with lotuses like young suns, with countless petals, and inhabited by many perfected beings and gandharvas.

तस्य च मध्ये महाशिखरः शतयोजनायामस्त्रिंशद्योजनविस्तीर्णोऽनेकधातुरत्नभूषितस्तस्य चोपरि महती रथ्या रत्नप्राकारतोरणा । तस्यां महद् विद्याधरपुरम् । तत्र पुलोमनामा विद्याधरराजः शतसहस्त्रपरीवारः । तथा च विखाखाचलेन्द्रस्य श्वेतस्य चान्तरे सरः । तस्य च पूर्वतीरे महदाम्रवनं कनकसंकाशैः फलैरतिसुगन्धिभिर्महाकुम्भमात्रैः सर्वतश्चितम् । देवगन्धर्वादयश्च तत्र निवसन्ति

In the middle of that lake rises a great peak, a hundred yojanas long and thirty yojanas wide, adorned with many minerals and gems. Atop it is a grand avenue with jeweled gateways and arches. There is a great city of the vidyādharas, where the vidyādhara king Puloma resides, surrounded by a hundred thousand followers. Likewise, between the mountains Vikhākhā and Śveta, there is a lake. On its eastern shore is a great mango grove, filled everywhere with golden-hued, highly fragrant fruits the size of large jars. Gods and gandharvas dwell there.

सुमुलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णे पञ्चाशद्योजनायते

Between the mountains Sumula and Vasudhāra, there is a land thirty yojanas wide and fifty yojanas long.

बिल्वस्थली नाम । तत्र फलानि विद्रुमसंकाशानि तैश्च पतद्भिः स्थलमृत्तिका क्लिन्ना । तां च स्थलीं सुगुह्यकादयः सेवन्ते बिल्वफलाशिनः । तथा च वसुधाररत्नधारयोरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतं सुगन्धिकिंशुकवनं सदाकुसुमं यस्य गन्धेन वास्यते योजनशतम् । तत्र सिद्धाध्युषितं जलोपेतं च

It is called Bilvasthalī. There, the fruits resemble coral, and the falling fruits moisten the ground. That place is frequented by secretive beings who eat bilva fruits. Likewise, between Vasudhāra and Ratnadhāra, there is a fragrant kimśuka grove, always in bloom, thirty yojanas wide and a hundred yojanas long, whose scent spreads for a hundred yojanas. There, perfected beings dwell, and water is present.

तत्र चादित्यस्य देवस्य महदायतनम् । समासे मासे च भगवानवतरति सूर्यः प्रजापतिः । कालजनकं देवादयो नमस्यन्ति । तथा च पञ्चकूटस्य कैलासस्य चान्तरे सहस्त्रयोजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनं हंसपाण्डुरं क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं स्वर्गसोपानमिव भूमण्डलम्

There is the great abode of the god Āditya. Every month, the lord Sūrya, the progenitor, descends there. The gods and others worship him as the creator of time. Likewise, between Pañcakūṭa and Kailāsa, there is a land a thousand yojanas long and a hundred yojanas wide, white as a swan, inaccessible to lesser beings, appearing like a stairway to heaven.

अथ पश्चिमदिग्भागे व्यवस्थिता गिरिद्रोण्यः कीर्त्यन्ते । सुपार्श्वशिखिशैलयोर्मध्ये समन्ताद् योजनशतमेकं भौमशिलातलं नित्यतप्तं दुःस्पर्शम् । तस्य मध्ये त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं मण्डलं वह्निस्थानम् । स च सर्वकालमनिन्धनो भगवान् लोकक्षयकारी संवर्तको ज्वलते । अन्तरे च शैलवरयोः कुमुदाञ्जनयोः शतयोजनविस्तीर्णामातुलुङ्गस्थली सर्वसत्त्वानामगम्या । पीतवर्णैः फलैरावृता सती सा स्थली शोभते । तत्र च पुण्यो ह्रदः सिद्धैरुपेतः। बृहस्पतेस्तद्वनम्।। तथा च शैलयोः पिञ्जरगौरयोरन्तरेण सरोद्रोणी ह्यनेकशतयोजनायता महद्भिश्च षट्पदोद्घुष्टैः कुमुदैरुपशोभिता

Now, the mountain valleys situated in the western direction are described. Between the mountains Supārśva and Śikhi, there is a stretch of land, a hundred yojanas all around, with a rocky surface, always hot and difficult to touch. In its center is a circular area, thirty yojanas wide, which is the abode of fire. There, the divine Samvartaka fire, which destroys the worlds, blazes eternally without fuel. Between the mountains Kumuda and Añjana, there is a land a hundred yojanas wide called Ātuluṅgasthalī, inaccessible to all beings, covered with yellow fruits. There is a sacred lake frequented by perfected beings, and the forest of Bṛhaspati. Likewise, between the yellow and white mountains, there is a great valley, many hundreds of yojanas long, adorned with lotuses and filled with the humming of bees.

तत्र च भगवतो विष्णोः परमेश्वरस्यायतनम् । तथा च शुक्लपाण्डुरयोरपि महागिर्योरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो नवत्यायत एकः शिलोद्देशोवृक्षविवर्जितः । तत्र निष्पङ्का दीर्घिका सवृक्षा च स्थलपद्मिनी अनेकजातीयैश्च पद्मैः शोभिता । तस्याश्च मध्ये पञ्चयोजनप्रमाणो महान्यग्रोधवृक्षः । तस्मिंश्चन्द्रशेखरोमापतिर्नीलवासाश्च देवो निवसति यक्षादिभिरीड्यमानः । सहस्त्रशिखरस्य गिरेः कुमुदस्य चान्तरे पञ्चाशद्योजनायामं विंशद्योजनविस्तृतमिक्षुक्षेपोच्चशिखरमनेकपक्षिसेवितम् । अनेकवृक्षफलैर्मधुरस्त्रवैरुपशोभितम् । तत्र चेन्द्रस्य महानाश्रमो दिव्याभिप्रायनिर्मितः । तथा च शङ्खकूटऋषभयोर्मध्ये पुरुषस्थलीरम्याऽनेकगुणानेकयोजनायता बिल्वप्रमाणैः कङ्कोलकैः सुगन्धिभिरुपेता । तत्र पुरुषकरसोन्मत्ता नागाद्याः प्रतिवसन्ति

There is the supreme abode of Lord Viṣṇu, the Supreme Lord. Likewise, between the great white and pale mountains, there is a rocky area, thirty yojanas wide and ninety yojanas long, devoid of trees. There is a clear pond with trees and a land-lotus, adorned with many kinds of lotuses. In its center stands a great banyan tree, five yojanas in size. There, the god Maheśvara, clad in blue garments, resides, worshipped by yakṣas and others. Between the mountain Sahasraśikhara and Kumuda, there is a peak fifty yojanas long and twenty yojanas wide, as high as Ikṣukṣepa, frequented by many birds, adorned with various fruits and sweet saps. There is the great hermitage of Indra, built by divine intention. Likewise, between Śaṅkhakūṭa and Ṛṣabha, there is the delightful land called Puruṣasthalī, many yojanas long, endowed with fragrant kaṅkolaka fruits the size of bilva fruits. There, intoxicated elephants and others dwell.

तथा कपिञ्जलनागशैलयोरन्तरे द्विशतयोजनमायामविस्तीर्णा शतयोजनस्थली नानावनविभूषिता द्र्ाक्षाखर्जूरखण्डैरुपेता अनेकवृक्षवल्लीभिरनेकैश्च सरोभिरुपेता सा स्थली । तथा च पुष्करमहामेघयोरन्तरे षष्टियोजनविस्तीर्णा शतायामा पाणितलप्रख्या महती स्थली वृक्षवीरुधविवर्जिता ।तस्याश्च पार्श्वे चत्वारि महावनानि सरांसि चानेकयोजनानाम् ।दश पञ्च सप्त तथाष्टौ त्रिंशद् विंशति योजनानां स्थल्यो द्रोण्यश्च । तत्र काश्चिन्महाघोराः पर्वतक्षयाः

Likewise, between the mountains Kapiñjala and Nāga, there is a land two hundred yojanas long and wide, and a hundred yojanas in area, adorned with various forests, with clusters of grapes and dates, many trees and creepers, and many lakes. Likewise, between Puṣkara and Mahāmegha, there is a great land, sixty yojanas wide and a hundred yojanas long, flat as a palm, devoid of trees and shrubs. On its side are four great forests and lakes, each many yojanas in size. There are lands and valleys measuring ten, five, seven, eight, thirty, and twenty yojanas. Some of these are extremely terrifying due to the destruction of mountains.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे एकाशीतितमोऽध्यायः

Thus ends the eighty-first chapter in the divine scripture of the glorious Varaha Purana.

रुद्र उवाच । निसर्ग एष भद्राश्वानां कीर्तितः केतुमालानां विस्तरेण कथितं । नैषधस्याचलेनद्रस्य पश्चिमेन कुलाचलजनपदनद्यः कीर्त्यन्ते । तथा च विशाखकम्बलजयन्तकृष्णहरिताशोकवर्द्धमाना इत्येतेषां सप्तकुलपर्वतानां कोटिशः प्रसूतिः । तन्निवासिनो जनपदास्तन्नामान एव द्रष्टव्याः । तद्यथा सौरग्रामात्तसांतपो कृतसुराश्रवण कम्बलमाहेयाचलकूटवासमूलतपक्रौञ्चकृष्णाङ्गमणिपङ्कजचूडमलसोमीयसमुद्रान्तक कुरकुञ्चसुवर्णः तटककुह श्वेताङ्गकृष्णपाटविदकपिलकर्णिकमहिषकुब्जकरनाटमहोत्कटशुकनासगजभूमककुरञ्जन मनाहकिंकिसपार्णभौमकचोरकधूमजन्म अङ्गारजतीवनजीवलौकिलवाचां सहाङ्गमधुरेयशुकेचकेयश्रवणमत्त कासिकगोदावामकुलपञ्जावर्ज्जहमोदशअलक एते जनपदास्तत्पर्वतोत्था नदीः पिबन्ति । तद्यथा प्लक्षा महाकदम्बा मानसी श्यामा सुमेधा बहुला विवर्णा पुङ्खा माला दर्भवती भद्रानदी शुकनदी पल्लवा भीमा प्रभ़ञ्जना काम्बा कुशावती दक्षा कासवती तुङ्गा पुण्योदा चन्द्रावती सुमूलावती ककुद्मिनी विशाला करण्टका पीवरी महामाया महिषी मानुषी चण्डा एता नदीः प्रधानाः। शेषाः क्षुद्रनद्यः सहस्त्रशश्चेति

रुद्र उवाच । उत्तराणां च वर्षाणां दक्षिणानां च सर्वशः । आचक्षते यथान्यायं ये च पर्वतवासिनः । तच्छृणुध्वं मया विप्राः कीर्त्त्यमानं समाहिताः ।। ८४.

Rudra said: Of all the northern and southern regions, and those who dwell in the mountains, I will declare according to tradition. Listen, O sages, with concentration, as I recount.

दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्य चोत्तरेण च । वायव्यां रम्यकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः । मतिप्रधाना विमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः ।। ८४.

To the south of Shveta and north of Nila, in the northwest, is the region called Ramyaka. There, humans are born who are wise, pure, and free from old age and foulness.

तत्रापि सुमहान् वृक्षो न्यग्रोधो रोहितः स्मृतः । तत्फलाद् रसपानाद्धि दशवर्षसहस्त्रिणः । आयुषा सर्वमनुजा जायन्ते देवरूपिणः ।। ८४.

There, a great tree is remembered, the red Nyagrodha. By eating its fruit and drinking its sap, all people are born with a lifespan of ten thousand years, and they appear like gods.

उत्तरेण च श्वेतस्य त्रिश्रृङ्गस्य च दक्षिणे । वर्षं हिरण्मयं नाम तत्र हैरण्वती नदी । यक्षा वसन्ति तत्रैव बलिनः कामरूपिणः ।। ८४.

North of Shveta and south of Trishringa is the region called Hiranyamaya. There flows the river Hairanvati. Yakshas reside there, powerful and able to assume any form.

एकादशहस्त्राणि समानां तेन जीवते । शतान्यन्यानि जीवन्ते वर्षाणां दश पञ्च च ।। ८४.

There, eleven thousand people live together. Other regions have populations of ten or five hundred each.

लकुचाः क्षुद्रसा वृक्षास्तस्मिन् देशे व्यवस्थिताः । तत्फलप्राशमाना हि तेन जीवन्ति मानवाः ।। ८४.

In that land, there are Lakucha and small trees. By eating their fruit, humans live there.

तथा त्रिश्रृङ्गे च मणिकाञ्चनसर्वरत्नशिखरानुक्रमेण तस्य चोत्तरश्रृङ्गाद्दक्षिणसमुद्रान्ते चोत्तरकुरवः । वस्त्राण्याभरणानि च वृक्षेष्वेव जायन्ते क्षीरवृक्षाः क्षीरासवाः सन्ति। मणिभूमिः सुवर्णबालुका। तस्मिन् स्वर्गच्युताश्च पुरुषा वसन्ति त्रयोदशवर्षसहस्त्रायुषः । तस्यैव द्वीपस्य पश्चिमेन चतुर्योजनसहस्त्रमतिक्रम्य देवलोकाच्चन्द्रद्वीपो भवति योजनसहस्त्रपरिमण्डलः । तस्य मध्ये चन्द्रकान्तसूर्यकान्तनामानौ गिरिवरौ। तयोश्च मध्ये चन्द्रावती नाम महानदी अनेकवृक्षफलानेकनदीसमाकुला। एतत्कुरुवर्षं च । तस्योत्तरपार्श्वे समुद्रोर्मिमालाढ्यं पञ्चयोजनसहस्त्रमतिक्रम्य देवलोकात् सूर्यद्वीपो भवति योजनसहस्त्रपरिमण्डलः। तस्य मध्ये गिरिवरः शतयोजनविस्तीर्णस्तावदुच्छ्रितः। तस्मात्सूर्यावर्त्तनामा नदी निर्गता। तत्र च सूर्यस्याधिष्ठितम् तत्र सूर्यदैवत्यास्तद्वर्णाश्च प्रजा दशवर्षसहस्त्रायुषः। तस्य च द्वीपस्य पश्चिमेन चतुर्योजनसहस्त्रमतिक्रम्य समुद्रं दशयोजनसहस्त्रं परिमण्डलत्वेन द्वीपो रुद्राकरो नाम । तत्र च भद्रासनं वायोरनेकरत्नशोभितम्। तत्र विग्रहवान् वायुस्तिष्ठति। तपनीयवर्णाश्च प्रजाः पञ्चवर्षसहस्त्रायुषः ।। ८४.

रुद्र उवाच । इयं भूपद्मव्यवस्था कथिता। इदानीं भारतं नवभेदं श्रृणुत। तद्यथा। इन्द्रः कसेरुः ताम्रवर्णो गभस्तिः नागद्वीपः सौम्यः गन्धर्वः वारुणः भातरं चेति। सागरसंवृतमेकैकं योजनसहस्त्रप्रमाणम्। तत्र च सप्त कुलपर्वता भवन्ति। तद्यथा। महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान्नृक्षपर्वतः। विन्ध्यश्च पारियात्रश्च इत्येते कुलपर्वताः। अन्ये च मन्दरशारदर्दुरकोलाहलसुरमैनाकवैद्युतवारन्धमपाण्डुरतुङ्गप्रस्थकृष्णगिरिजयन्तरैवतऋष्यमूकगोमन्तचित्रकूटश्रीचकोरकूटशैलकृतस्थल इत्येते क्षुद्रपर्वताः। शेषाः क्षुद्रतराः। तेषामार्या म्लेच्छा जनपदा वसन्ति। पिबन्ति चैतासु नदीषु पानीयम्। तद्यथा गङ्गा सिन्धु सरस्वती शतद्रु वितस्ता विपाशा चन्द्रभागा सरयू यमुना इरावती देविका कुहू गोमती धूतपापा बाहुदा दृषद्वती कौशिकी निस्वरा गण्डकी चक्षुष्मती लोहिता इत्येता हिमवत्पादनिर्गताः

Rudra said: The arrangement of the earth-lotus has been described. Now hear about Bharata, divided into nine parts: Indra, Kaseru, Tamravarna, Gabhasti, Nagadvipa, Saumya, Gandharva, Varuna, and Bhatara. Each is surrounded by the ocean and measures a thousand yojanas. There are seven clan-mountains: Mahendra, Malaya, Sahya, Shuktiman, Riksha, Vindhya, and Pariyatra. Other minor mountains include Mandara, Sharada, Dardura, Kolahala, Surama, Mainaka, Vaidyuta, Varandhama, Pandura, Tungaprastha, Krishna, Jayanta, Raivata, Rishyamuka, Gomanta, Chitrakuta, Shrichakora, Kuta, Shaila, and Krtasthala. The smallest mountains are inhabited by Aryas and Mlecchas. They drink from the rivers: Ganga, Sindhu, Sarasvati, Shatadru, Vitasta, Vipasha, Chandrabhaga, Sarayu, Yamuna, Iravati, Devika, Kuhu, Gomati, Dhutapapa, Bahuda, Drishadvati, Kaushiki, Nisvara, Gandaki, Chakshushmati, Lohita—these arise from the foot of Himavat.

शोणा ज्योतीरथा नर्मदा सुरसा मन्दाकिनी दशार्णा चित्रकूटा तमसा पिप्पला करतोया पिशाचिका चित्रोत्पला विशाला वञ्जुला बालुका वाहिनी शुक्तिमती विरजा पङ्किनी रिरी कुहू इत्येता ऋक्षप्रसूताः। मणिजाला शुभा तापी पयोष्णीं शीघ्रोदा वेष्णा पाशा वैतरणी वेदी पाली कुमुद्वती तोया दुर्गा अन्त्या गिरा एता विन्ध्यपादोद्भवाः। गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा वञ्जुला तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी इत्येताः सह्यपादोद्भवाः

Shona, Jyotiratha, Narmada, Surasa, Mandakini, Dasharna, Citrakuta, Tamasa, Pippala, Karatoya, Pishachika, Citrotpala, Vishala, Vanjula, Baluka, Vahini, Shuktimati, Viraja, Pankini, Riri, Kuhu—these arise from Riksha mountain. Manijala, Shubha, Tapi, Payoshni, Shighroda, Veshna, Pasha, Vaitarani, Vedi, Pali, Kumudvati, Toya, Durga, Antya, Gira—these arise from Vindhya mountain. Godavari, Bhimarathi, Krishna, Vena, Vanjula, Tungabhadra, Suprayoga, Vahya, Kaveri—these arise from Sahya mountain.

शतमाला ताम्रपर्णी पुष्पावती उत्पलावती इत्येता मलयजाः। त्रियामा ऋषिकुल्या इक्षुला त्रिविदा लाङ्गूलिनी वंशवरा महेन्द्रतनयाः। ऋषिका लूसती मन्दगामिनी पलाशिनी इत्येताः शुक्तिमत्प्रभवाः। एताः प्राधान्येन कुलपर्वतनद्यः। शेषाः क्षुद्रनद्यः। एष जम्बूद्वीपो योजनलक्षप्रमाणतः। अध्यायः ८६ अतः परं शाकद्वीपं निबोधत। जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणपरिणाहाल्लवणोदकश्च जम्बूद्वीपसमस्तेन द्विगुणावृतः। तत्र च पुण्या जनपदाश्चिरान्म्रियन्ते दुर्भिक्षजराव्याधिरहितश्च देशोऽयम्। सप्तैव कुलपर्वतास्तावत् तिष्ठन्ति तस्य चोभयतो लवणक्षीरोदधी व्यवस्थितौ। तत्र च प्रागायतः शैलेन्द्र उदयो नाम पर्वतः। तस्यापरेण जलधारो नाम गिरिः। सैव चन्द्रेति कीर्त्तितः। तस्य च जलमिन्द्रो गृहीत्वा वर्षति। तस्य पारे रैवतको नाम गिरिः। सैव नारदो वर्ण्यते तस्मिंश्च नारदपर्वतादुत्पन्नो तस्य चापरेण श्यामो नाम गिरिः। तस्मिंश्च प्रजाः श्यामत्वमापन्नाः सैव दुन्दुभिर्वर्ण्यते। तस्मिन् सिद्धा इति कीर्तिताः प्रजानेकविधाः क्रीडन्तस्तस्यापरे रजतो नाम गिरिः सैव शाकोच्यते। तस्यापरेणाम्बिकेयः स च विभ्राजसो भण्यते। स एव केसरीत्युच्यते। ततश्च वायुः प्रवर्त्तते। गिरिनामान्येव वर्षाणि तद्यथा। उदयसुकुमारो जलधारक्षेमकमहाद्रुमेति प्रधानानि द्वितीयपर्वतनामभिरपि वक्तव्यानि। तस्य च मध्ये शाकवृक्षस्तत्र च सप्तमहानद्यो द्विनाम्न्यः। तद्यथा सुकुमारी कुमारी नन्दा वेणिका धेनुः इक्षुमती गभस्ति इत्येता नद्यः

अथ तृतीयं कुशद्वीपं श्रृणुत। कुशद्वीपेन क्षीरोदः परिवृतः शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन। तत्रापि सप्त कुलपर्वताः। सर्वे च द्विनामानः। तद् यथा --- कुमुदविद्रुमेति च सोच्यते। उन्नतो हेमपर्वतः सैव। बलाहको द्युतिमान् सैव। तथा द्रोणः सैव पुष्पवान्। कङ्कश्च पर्वतः सैव कुशेशयः। तथा षष्ठो महिषनामा स एव हरिरित्युच्यते। तत्राग्निर्वसति। सप्तमस्तु ककुद्मान् नाम सैव मन्दरः कीर्त्यते। इत्येते पर्वताः कुशद्वीपे व्यवस्थिताः एतेषां वर्षभेदो भवति द्विनामसंज्ञः। कुमुदस्य श्वेतमुद्भिदं तदेव कीर्त्यते। उन्नतस्य लोहितं वेणुमण्डलं तदेव भवति। बलाहकस्य जीमूतं तदेव रथाकार इति।द्रोणस्य हरितं तदेव बलाधनं भवति। कङ्कस्यापि ककुद्मान् नाम। वृत्तिमत् तदेव मानसं महिषस्य प्रभाकरम्। ककुद्मतः कपिलं तदेव संख्यातं नाम। इत्येतानि वर्षाणि। तत्र द्विनाम्न्यो नद्यः। प्रतपा प्रवेशा सैवोच्यते। द्वितीया शिवा यशोदा सा च भवति। तृतीया पित्रा नाम सैव कृष्णा भण्यते। चतुर्थी ह्रादिनी नाम सैव चन्द्रा निगद्यते। विद्युता च पञ्चमी शुक्ला सैव। वर्णा षष्ठी सैव विभावरी। महती सप्तमी सैव धृतिः। एताः प्रधानाः शेषाः क्षुदनद्यः। इत्येष कुशद्वीपस्य संनिवेशः। शाकद्वीपो द्विगुणः संनिविष्टश्च कथितः। तस्य च मध्ये महाकुशस्तम्बः। एष च कुशद्वीपो दधिमण्डोदेनावृतः क्षीरोदद्विगुणेन

Now hear about the third, Kushadvipa. Kushadvipa is surrounded by the milk ocean, and is twice the size of Shakadwipa. There too are seven clan-mountains, each with two names: Kumuda, Vidruma, Unnata, Hemaparvata, Balahaka, Dyutiman, Drona, Pushpavan, Kanka, Kusheshaya, Mahisha, Hari, Kakudman, Mandara. These mountains are established in Kushadvipa. Each has a region, each with two names: Kumuda's region is called Shveta, Unnata's is Lohita, Balahaka's is Jimuta, Drona's is Harita, Kanka's is Kakudman, Mahisha's is Prabhakara, Kakudman's is Kapila. These are the regions. There are rivers with two names: Pratapa, Pravesha; Shiva, Yashoda; Pitra, Krishna; Hradini, Chandra; Vidyuta, Shukla; Varna, Vibhavari; Mahati, Dhriti. These are the principal rivers; the rest are minor rivers. This is the arrangement of Kushadvipa. Shakadwipa is twice its size and is described as such. In its center is the great Kush stalk. Kushadvipa is surrounded by the curd ocean, twice the size of the milk ocean.

रुद्र उवाच । अथ क्रौञ्चं भवति चतुर्थं कुशद्वीपाद् द्विगुणमानतः समुद्रः क्रौञ्चेन द्विगुणेनावृतः। तस्मिंश्च सप्तैव प्रधानपर्वताः। प्रथमः कौञ्चो विद्युल्लतो रैवतो मानसः सैव पावकः। तथैवान्धकारः सैवाच्छोदकः। देवावृत्तो स च सुरापो भण्यते। ततो देविष्ठः स एव काञ्चनश्रृङ्गो भवति। देवनन्दात्परो गोविन्दः, द्विविन्द इति। ततः पुण्डरीकः सैव तोषाशयः। एते सप्त रत्नमयाः पर्वताः क्रीञ्चद्वीपे व्यवस्थिताः। सर्वे च परस्परेणोच्छ्रयाः। तत्र वर्षाणि तथा क्रौञ्चस्य कुशलो देशः सैव माधवः स्मृतः वामनस्य मनोऽनुगः सैव संवर्तकस्ततोष्णवान् सोमप्रकाशः। ततः पावकः सैव सुदर्शनः। तथा चान्धकारः सैव संमोहः। ततो मुनिदेशः स च प्रकाशः। ततो दुन्दुभिः सैवानर्थ उच्यते। तत्रापि सप्तैव नद्यः।। ८७.

Rudra said: Now comes Krauncha, the fourth, twice the size of Kushadvipa, surrounded by the ocean twice over. There are seven principal mountains: Krauncha, Vidyullata, Raivata, Manasa, Pavaka, Andhakara, Achchodaka, Devavritta, Surapa, Devishta, Kanchana-shringa, Devananda, Govinda, Dvivinda, Pundarika, Toshashaya. These seven jewel mountains are established in Kraunchadvipa, each higher than the last. The regions are: Krauncha's is Kushala, Madhava; Vamana's is Manoanuga, Samvartaka, Toshnavan, Somaprakasha; Pavaka's is Sudarshana; Andhakara's is Sammoha; Munidesha's is Prakasha; Dundubhi's is Anartha. There are seven rivers.

गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गा सप्तविधाः स्मृताः। गौरी सैव पुष्पवहा कुमुद्वती ताम्रवती रोधसंध्या सुखावहा च मनोजवा च क्षिप्रोदा च ख्यातिः सैव गोबहुला पुण्डरीका चित्रवेगा शेषाः क्षुद्रनद्यः।। क्रौञ्चद्वीपो घृतोदेनावृतः। घृतोदा शाल्मलेनेति।। ८७.

Gauri, Kumudvati, Sandhya, Ratri, Manojava, Khyati, Pundarika, Ganga—these seven are remembered. Gauri is also called Pushpavaha; Kumudvati is Tamravati; Sandhya is Sukha-vaha; Manojava is Kshiproda; Khyati is Gobahula; Pundarika is Citravega. The rest are minor rivers. Kraunchadvipa is surrounded by the clarified butter ocean, called Shalmala.

रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः ।। ८८.

Rudra said: I will now speak of the remaining three islands and their peoples. Listen as I describe the fifth region, Shalmala. Shalmala is considered twice the size of Kraunchadvipa.

घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थिस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः। तत्र च पर्वताः। सुमहान् पीतःशातकौम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति। अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते। शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्विगुणेन गोमेदेनावृतः। तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव। एकस्य तावत्तावसरः। अपरश्च कुमुद इति। समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः। तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः। तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च। स्वादोदकेनावृतम्। ततश्च कटाहम्। एतत् पृथिव्याः प्रमाणम्। ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम्। एवंविधानामण्डानां परिसंख्या न विद्यते। एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति। एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः ।। ८८.

Encircled by the clarified butter ocean, its extent is twice that. There are seven principal mountains, and as many regions and rivers. The mountains are: Sumahan, Pita, Shatakaumbha, Sarvagunasauvarna, Rohita, Sumanasa, Kushala, Jambunada, Vaidyuta—these are the clan-mountains and regions. Next, the sixth, Gomeda, is described. Just as Shalmala is surrounded by the Suroda ocean, so Suroda is surrounded by Gomeda, twice its size. There are two principal mountains: one is Tavasara, the other Kumuda. The ocean of sugarcane juice is twice surrounded by Pushkara. There, the mountain called Manasa is in the region called Pushkara, which is divided in two. It is surrounded by sweet water. Then comes the boundary. This is the measure of the earth, and the extent of the Brahmanda is up to the boundary. There is no count of such worlds. In every cycle, the Lord Narayana, in the form of a boar, enters the netherworld and lifts them up with a single tusk, establishing them. Thus, the path and the extent of the earth have been described. May you be blessed; I will depart for Kailasa, O twice-born.