Varaha Purana

एतद्धैमवतं वर्षं भारती यत्र सन्ततिः । हेमकूटं परं यत्र नाम्ना किंपुरुषोत्तमः ।। ७५.

This is the Himavat region, where the lineage of Bharata exists; beyond Hemakūṭa lies the land called Kiṃpuruṣa.

हेमकूटात् तु निषधं हरिवर्षं तदुच्यते । हरिवर्षात् परं चैव मेरुपार्श्व इलावृतम् ।। ७५.

Beyond Hemakūṭa is Niṣadha, known as Harivarṣa; and beyond Harivarṣa is Ilāvṛta, situated on the side of Meru.

इलावृतात् परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् । रम्यकाच्च परं श्वेतं विश्रुतं तद्धिरण्मयम् । हिरण्मयात् परं चैव श्रृङ्गवन्तं कुरु स्मृतम् ।। ७५.

Beyond Ilāvṛta is the renowned region called Nīla, then comes the famous Ramyaka; beyond Ramyaka is Śveta, known as Hiraṇmaya, and beyond Hiraṇmaya is Śṛṅgavān, remembered as Kuru.

धनुःसंस्थे तु द्वे वर्षे विज्ञेये दक्षिणोत्तरे । द्वीपानि खलु चत्वारि चतुरस्त्रमिलावृतम् ।। ७५.

On the bow-shaped land, there are two regions, known as southern and northern; and indeed, there are four islands, with Ilāvṛta at the center, all four-sided.

अर्वाक् च निषधस्याथ वेद्यर्धं दक्षिणं स्मृतम् । परं श्रृङ्गवतो यच्च वेद्यर्धं हि तदुत्तरम् ।। ७५.

South of Niṣadha is considered the southern half of the altar; and beyond Śṛṅgavān, that is regarded as the northern half.

वेद्यर्द्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे । तयोर्मध्ये तु विज्ञेयो यत्र मेरुस्त्विलावृतः ।। ७५.

On the southern half of the altar are three regions, and three also on the northern; between these two, Ilāvṛta is to be known, where Meru stands.

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः ।। ७५.

To the south of Nīla and to the north of Niṣadha rises the great mountain called Mālyavat, extending northward.

योजनानां सहस्त्रे द्वे विष्कम्भोच्छ्रय एव च । आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्त्राणि प्रकीर्तितः ।। ७५.

Its breadth and height are each two thousand yojanas, and its length is said to be thirty-four thousand yojanas.

तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः । आयामोच्छ्रयविस्तारात् तुल्यो माल्यवता तु सः ।। ७५.

To its west is the mountain known as Gandhamādana, which is equal to Mālyavat in length, height, and breadth.

परिमण्डलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः । चतुर्वर्णः ससौवर्णश्चतुरस्त्रः समुच्छ्रितः ।। ७५.

Between these two lies Meru, the golden mountain, circular, four-colored, golden, four-sided, and towering high.

अव्यक्ता धातवः सर्वे समुत्पन्ना जलादयः । अव्यक्तात् पृथिवीपद्मं मेरुस्तस्य च कर्णिका ।। ७५.

All elements, unmanifest, arose—water and the rest; from the unmanifest, the lotus of the earth appeared, and Meru is its pericarp.

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ।। ७५.

A four-petaled, manifest, great lotus of five qualities arose; from that, all the various streams of creation spread forth.

अनेककल्पजीवद्भिः पुरुषैः पुण्यकारिभिः । कृतात्मभिर्महात्मभिः प्राप्यते पुरुषोत्तमः ।। ७५.

By many beings, living through countless cycles, performing virtuous deeds, self-controlled and great-souled, the Supreme Person is attained.

महायोगी महादेवो जगद्ध्येयो जनार्दनः । सर्वलोकगतोऽनन्तो व्यापको मूर्त्तिरव्ययः ।। ७५.

The great yogi, the great god, Janārdana, who is to be meditated upon by the world, who pervades all realms, is infinite, all-pervading, embodied, and imperishable.

न तस्य प्राकृता मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसंभवा । योगित्वाच्चेश्वरत्वाच्च सत्त्वरूपधरो विभुः ।। ७५.

His form is not material, not born of flesh, fat, or bone; by virtue of his yoga and lordship, the mighty one assumes a form of pure existence.

तन्निमित्तं समुत्पन्नं लोके पद्मं सनातनम् । कल्पशेषस्य तस्यादौ कालस्य गतिरीदृशी ।। ७५.

For his purpose, the eternal lotus arose in the world; at the beginning of the remainder of the kalpa, such is the course of time.

तस्मिन् पद्मे समुत्पन्नो देवदेवश्चतुर्मुखः । प्रजापतिपतिर्देव ईशानो जगतः प्रभुः ।। ७५.

Upon that lotus was born the god of gods, the four-faced one, the lord of progenitors, the god Īśāna, the master of the world.

तस्य बीजनिसर्गं हि पुष्करस्य यथार्थवत् । कृत्स्नं प्रजानिसर्गेण विस्तरेणैव वर्ण्यते ।। ७५.

The origin of the seed of that lotus is described in detail, just as it truly occurred, along with the creation of all beings.

तदम्बु वैष्णवः कायो यतो रत्नविभूषितः । पद्माकारा समुत्पन्ना पृथिवी सवनद्रुमा ।। ७५.

That water became the body of Viṣṇu, adorned with jewels, and from it arose the earth, shaped like a lotus and covered with forests.

तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तरं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः श्रृणुत द्विजाः ।। ७५.

Now, listen, O twice-born, as I describe in order and in detail the extent of that world-lotus, as spoken by the perfected ones.

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ।। ७५.

There are four great regions established there, and in their midst stands the mighty mountain called Meru.

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ।। ७५.

It is of various colors on its sides: to the east it is called white, to the south yellow, and to the west the color of a bee.

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्ठितः ।। ७५.

Its northern side is red in color; Meru, radiant and white, is established among royal lineages.

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्त्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ।। ७५.

It shines like the rising sun, like a smokeless fire, and rises to a height of eighty-four thousand yojanas.

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ।। ७५.

It extends sixteen yojanas below the surface and is also sixteen yojanas wide; at the summit, shaped like a dish, it spreads to thirty-two yojanas.

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ।। ७५.

Its breadth is three times its circumference on all sides; this is considered its measurement by the circle.

नवतिश्च सहस्त्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्त्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणाहः समन्ततः ।। ७५.

Its total circumference is said to be ninety thousand yojanas, and, measured in a square, it is described as ninety-six thousand yojanas all around.

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ।। ७५.

That great and divine mountain is endowed with celestial herbs and is entirely surrounded by beautiful golden plateaus.

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ।। ७५.

There, all the hosts of gods, Gandharvas, Nāgas, and Rākṣasas, as well as the groups of Apsarases, delight on the king of mountains.