Varaha Purana

त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय । अल्पायासं दर्शयित्वा फलं दीर्घं प्रदर्शय ।। ७०.

And you, Rudra of mighty arms, compose scriptures of delusion; showing little effort but promising great results.

कुहकं चेन्द्रजालानि विरुद्धाचरणानि च । दर्शयित्वा जनं सर्वं मोहयाशु महेश्वर ।। ७०.

Display magic, illusions, and contrary practices; by showing these, quickly delude all people, O great Lord.

एवमुक्त्वा तदा तेन देवेन परमेष्ठिना । आत्मा तु गोपितः सद्यः प्रकाश्योऽहं कृतस्तदा ।। ७०.

Having spoken thus, at that time, by that supreme Lord, my true self was immediately concealed and then revealed.

तस्मादारभ्य कालं तु मत्प्रणीतेषु सत्तम । शास्त्रेष्वभिरतो लोको बाहुल्येन भवेदतः ।। ७०.

From that time onward, O best of beings, people have generally become devoted to the scriptures composed by me.

वेदानुवर्त्तिनं मार्गं देवं नारायणं तथा । एकीभावेन पश्यन्तो मुक्तिभाजो भवन्ति ते ।। ७०.

Those who see the path in accordance with the Vedas, the god Nārāyaṇa, as one, they attain liberation.

मां विष्णोर्व्यतिरिक्तं ये ब्रह्माणं च द्विजोत्तम । भजन्ते पापकर्माणस्ते यान्ति नरकं नराः ।। ७०.

Those who worship me or Brahmā as distinct from Viṣṇu, O best of twice-born, those people of sinful deeds go to hell.

ये वेदमार्गनिर्मुक्तास्तेषां मोहार्थमेव च । नयसिद्धान्तसंज्ञाभिर्मया शास्त्रं तु दर्शितम् ।। ७०.

For those who have abandoned the Vedic path, I have shown scripture with doctrines and conclusions, solely for the sake of deluding them.

पाशोऽयं पशुभावस्तु स यदा पतितो भवेत् । तदा पाशुपतं शास्त्रं जायते वेदसंज्ञितम् ।। ७०.

This bondage is the state of the beast; when it falls away, then the Pāśupata scripture arises, known as Vedic.

वेदमूर्तिरहं विप्र नान्यशास्त्रार्थवादिभिः । ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदमनादिमत् । वेदवेद्योऽस्मि विप्रर्षे ब्राह्मणैश्च विशेषतः ।। ७०.

I am the embodiment of the Veda, O sage; my true form is not known through other scriptures or their expositions, except through the beginningless Veda. I am to be known through the Veda, especially by the Brāhmaṇas, O best of sages.

युगानि त्रीण्यहं विप्र ब्रह्मा विष्णुस्तथैव च । त्रयोऽपि सत्त्वादिगुणास्त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ।। ७०.

I am the three ages, O sage, as are Brahmā and Viṣṇu; the three arise from the qualities of nature, the three Vedas, the three fires.

त्रयो लोकास्त्रयः संध्यास्त्रयो वर्णास्तथैव च । सवनानि तु तावन्ति त्रिधा बद्धमिदं जगत् ।। ७०.

The three worlds, the three twilights, the three castes as well; the sacrifices are thus threefold—this world is bound in three ways.

य एवं वेत्ति विप्रर्षे परं नारायणं तथा । अपरं पद्मयोनिं तु ब्रह्माणं त्वपरं तु माम् । गुणतो मुख्यतस्त्वेक एवाहं मोह इत्युत ।। ७०.

Whoever knows thus, O best of sages, the supreme Nārāyaṇa, the secondary one as Brahmā born from the lotus, and me as the other, knows that I alone am foremost by quality, and the rest is delusion.

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ।। ७१.

Agastya said: Thus addressed, the gods and sages, and I, O king, bowed to that Lord Pinākin.

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ।। ७१.

Having bowed our heads to the god, O king, as we looked, we saw within the body of Rudra the Lotus-seated one.

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकम् । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ।। ७१.

And in his heart, Nārāyaṇa, subtle as a speck of dust, shining with the radiance of blazing gold, we saw from the body of Bhava.

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ।। ७१.

Seeing him, all the officiating sages with me were astonished; they raised cries of victory and the chanting of Sāma, Ṛc, and Yajus hymns.

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ।। ७१.

Then they asked that Lord: O Supreme Lord, what is this? In your single form, the three forms are perceived.

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृह्णीमः कविसत्तमाः ।। ७१.

Rudra said: In this sacrifice, whatever oblation is offered by the great sages with me as its aim, we three, O best of poets, each receive a share.

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ।। ७१.

O eminent sages, there is no diversity of disposition among us; those with clear vision perceive correctly, while in contrary matters, many see differently.

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप । पप्रच्छुः शंकरं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ।। ७१.

When Rudra had spoken thus, all those sages, O king, questioned Śaṃkara, the god, about the purpose of the doctrine of delusion.

ऋषय ऊचुः । मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् । तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ।। ७१.

The sages said: For the purpose of deluding the worlds, you have separately composed a doctrine; by what reason did you do this, O god? Please tell us.

रुद्र उवाच । अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् । तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ।। ७१.

Rudra said: In Bhāratavarṣa there is a forest called Daṇḍaka; there, a brahmin named Gautama performed severe and terrible austerities.

चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः । उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ।। ७१.

Brahmā, the lord, was pleased with him and said to that sage: 'Ask for a boon, O one rich in austerity.'

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा । उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ।। ७१.

Thus addressed by Brahmā, creator of the worlds, Gautama immediately said: 'Grant me, O lotus-born, a row of grains.'

एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः । लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतश्रृङ्गे महाश्रमम् ।। ७१.

Thus addressed, the grandsire granted him that very boon; having obtained it, the sage established a great hermitage at Śataśṛṅga.

चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः । लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा । सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ।। ७१.

There, O brahmins, he cultivated rice at the edge of his hermitage; it was harvested by the sage and cooked at midday; that sage generously gave all hospitality to the brahmins.

कस्यचित् त्वथ कालस्य महति द्वादशाब्दिका । अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ।। ७१.

Then, after a long time, O best of brahmins, a great drought lasting twelve years occurred, causing hair-raising distress.

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः । क्षुधया पीड्यमामास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ।। ७१.

Seeing that drought, all the sages dwelling in the forest, afflicted by hunger, went to Gautama at that time.

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः । उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ।। ७१.

Then, seeing them arrive, Gautama bowed his head and said: 'Remain in my house, O sons of eminent sages.'