Varaha Purana

प्रजापाल उवाच । शरीरस्य कथं मूर्तिग्रहणं ज्योतिषो द्विज । एतन्मे संशयं छिन्धि प्रणतस्य द्विजोत्तम ।। २६.

Prajāpāla said: O twice-born one, how does the body take form from light? Remove this doubt of mine, O best of the twice-born, as I bow to you.

महातपा उवाच । योऽसावात्मा ज्ञानशक्तिरेक एव सनातनः । स द्वितीयं यदा चैच्छत् तदा स्वात्मस्थितो ज्वलत् ।। २६.

Mahātapā said: That self, the single, eternal power of knowledge, when it desired a second, then, remaining in itself, it blazed forth.

यः सूर्य इति भास्वांस्तु अन्योन्येन महात्मनः । लोलीभूतानि तेजांसि भासयन्ति जगत्त्रयम् ।। २६.

That which is called the Sun, shining, the radiant energies of that great soul, becoming agitated, illuminate the three worlds.

तस्मिन् सर्वे सुराः सिद्धा गणाः सर्वे महर्षिभिः । समं सूता इति विभो तस्मात् सूर्यो भवन् स्तुतः ।। २६.

In him all the gods, siddhas, and hosts, along with the great sages, are contained; therefore, O Lord, the Sun is praised as the source.

लोलीभूतस्य तस्याशु तेजसोऽभूच्छरीरकम् । पृथक्त्वेन रविः सोऽथ कीर्त्त्यते वेदवादिभिः ।। २६.

From that swiftly moving, agitated radiance, a body arose; thus, separately, he is called Ravi by those who expound the Vedas.

भासयन् सर्वलोकांस्तु यतोऽसावुत्थितो दिवि । अतोऽसौ भास्करः प्रोक्तः प्रकर्षाच्च प्रभाकरः ।। २६.

Illuminating all the worlds, since he rises in the sky, therefore he is called Bhāskara, and, due to his brilliance, Prabhākara.

दिवा दिवस इत्युक्तस्तत्कारित्वाद् दिवाकरः । सर्वस्य जगतस्त्वादिरादित्यस्तेन उच्यते ।। २६.

He is called Divākara because he causes the day to be called 'day'; and, as the origin of all the worlds, he is therefore called Āditya.

एतस्य द्वादशादित्याः संभूतास्तेजसा पृथक् । प्रधान एव सर्वेषां सर्वदा स विबुध्यते ।। २६.

From him the twelve suns arose, each with their own radiance; yet he is always recognized as the foremost among them all.

तं दृष्ट्वा जगतो व्याप्तिं कुर्वाणं परमेश्वरम् । तस्यैवान्तः स्थिता देवा विनिष्क्रम्य स्तुतिं जगुः ।। २६.

Seeing that Supreme Lord pervading the universe, the gods dwelling within him emerged and sang his praise.

देवा ऊचुः । भवान् प्रसूतिर्जगतः पुराणः क्षयामलैव प्रदहन् जगन्ति । समुत्थितो नाथ शमं प्रयाहि मा देवलोकान् प्लुष कर्मसाक्षिन् ।। २६.

The gods said: You are the ancient source of the world; you consume the worlds with your relentless fire. O Lord, now arisen, bring peace—do not scorch the realms of the gods, O witness of all deeds.

त्वया ततं सर्वत एव तेजः प्रतापिना सूर्य यजुःप्रवृत्ते । तिग्मं रथाङ्गं तव देवकल्पं कालाख्यमध्वान्तकरं वदन्ति ।। २६.

Your radiance, O Sun, spreads everywhere, blazing forth as the Yajurveda commences; your fierce chariot wheel, divine in form, is called Time and dispels darkness.

प्रभाकरसक्त्वं रविरादिदेव आत्मा समस्तस्य चराचरस्य । पितामहसक्त्वं वरुणो यमश्च भूतं भविष्यच्च वदन्ति सिद्धाः ।। २६.

The sages declare that the sun, the first of the gods, is the essence of all that moves and does not move; Varuṇa and Yama embody the power of the grandsire, and he is said to be both past and future.

ध्वान्तं प्रणु त्वं सुरलोकपूज्य प्रयाहि शान्तिं पितरो वदन्ति । वेदान्तवेद्योऽसि मखेषु देव त्वं हूयसे विष्णुरसि प्रसह्य । इति स्तुतस्तैः सुरनाथ भक्त्या प्रपाहि शंभो न इति प्रसह्य ।। २६.

You dispel darkness, honored by the celestial realms; the ancestors say, 'Proceed to peace.' You are known through Vedānta, invoked in sacrifices, and truly you are Viṣṇu, O Lord. Thus praised with devotion by the gods, they implored: 'Protect us, O auspicious one, do not overpower us.'

एवमुक्तस्तदा देवैः सौम्यां मूर्त्तिमथाकरोत् । प्रकाशत्वं जगामाशु देवतानां महाप्रभः ।। २६.

Thus addressed by the gods, he assumed a gentle form; the great shining one quickly became radiant for the deities.

एतत्सर्वं सुराणां तु दहनं शामितं पुरा । सप्तम्यां खलु सूर्येण मूर्त्तित्वं कृतवान् भुवि ।। २६.

All the burning of the gods was then pacified; on the seventh day, the Sun took form on earth.

एतां यः पुरुषो भक्त्या उपास्ते सूर्यमर्चयेत् । भास्करेण च तस्यासौ फलमिष्टं प्रयच्छति ।। २६.

Whoever worships the Sun with devotion in this way, to him Bhāskara grants the desired fruit.

एतत् ते कथितं राजन् सूर्याख्यानं पुरातनम् । आदिमन्वन्तरे वृत्तं मातरः श्रृणु सांप्रतम् ।। २६.

Thus, O King, I have told you the ancient account of the Sun; listen now to what happened in the first Manvantara, O Mother.

महातपा उवाच । पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ।। २७.

Mahātapā said: Long ago, there was a powerful great demon named Andhaka on earth; endowed with a boon from Brahmā, he brought the gods under his control.

तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः ।। २७.

Because of him, all the gods, possessing strength, abandoned Mount Meru; terrified by Andhaka, they sought refuge with Brahmā.

तानागतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते ।। २७.

When they arrived, Brahmā spoke to those foremost of the gods: 'What is the reason for your coming, O gods? Tell me, what brings you here?

देवा ऊचुः । अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । त्राहि सर्वांश्चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ।। २७.

The gods said: O Lord of the world, we gods are all afflicted by Andhaka; protect us all, O four-faced grandsire, our reverence to you.

ब्रह्मोवाच । अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः ।। २७.

Brahmā said: O best of gods, I am not able to protect you from Andhaka; let us go to mighty Śarva, the great god, to seek refuge.

किन्तु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्महीम् ।। २७.

But earlier, O best of gods, I granted him a boon: he would be invulnerable, unless his body touched the earth.

तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् ।। २७.

Yet, among all, Rudra alone, the fierce destroyer, can slay that powerful one; let us all go to the Lord who dwells on Kailāsa.

एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् ।। २७.

Having spoken thus, Brahmā, along with the gods, went to the presence of Bhava; seeing them, Rudra performed the rites of welcome and addressed Brahmā, Lord of the world.

शंभुरुवाच । किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् ।। २७.

Shambhu said: What is to be done, O all you gods, who have come into my presence? Tell me what it is, and I will do it at once; your command must be carried out quickly.

देवा ऊचुः । रक्षस्व देव बलिनस्त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः ।। २७.

The gods said: Protect us, O Lord, from the powerful Andhaka, whose mind is wicked.

यावदेवं सुरा सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ ।। २७.

While all the gods were thus speaking to the supreme lord, at that very moment Andhaka arrived there with a great army.

बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः ।। २७.

With a fourfold force, desiring to kill Bhava in battle, he came, equipped, wishing to seize his wife, the daughter of the mountain.