Varaha Purana

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ।। २४.

Pātāla, Vitala, and the third, called Harmya—these delightful abodes are given to you; there you shall go.

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ।। २४.

There, by my command, enjoy many kinds of pleasures; remain there until the seventh night, again and again.

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ।। २४.

Then, at the beginning of Vaivasvata’s era, you, the descendants of Kāśyapa, will become the heirs of all the gods and of the wise Suparṇa.

तदा प्रसूतिर्वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ।। २४.

At that time, all your offspring will be consumed by Citrabhānu; for you, there will be no fault in this—of this, there is no doubt.

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता - स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथाऽपकारे च कृते मनुष्यम् ।। २४.

Those serpents who are cruel and unruly—their end will come, it cannot be otherwise. When the time is right, bite and devour, and likewise, if wronged by a human.

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्य- च्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ।। २४.

Those humans who move about protected by mantras, herbs, and Garuḍa-circles, or are bound and seen—toward them, behave with fear; do not think or act otherwise, for if you do, you will perish.

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ।। २४.

Thus addressed by Brahmā, all those serpents went to the place called the earth’s surface; they remained, enjoying all pleasures, playfully established in Rasātala.

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ।। २४.

Having thus received both curse and favor from the Four-faced One, they dwelt joyfully in their abode in Pātāla, their hearts content.

एतत् सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ।। २४.

All this happened for those great souls on the fifth lunar day; therefore, this date is blessed, auspicious, and remover of all sins.

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ।। २४.

Whoever, on this day, restrains himself and avoids sour things, and bathes the serpents with milk, they will become his friends.

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ।। २५.

Prajāpāla said: How was Kārttikeya born from ego, O best of twice-born? Please resolve this doubt of mine, O great sage.

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ।। २५.

Mahātapā said: The Supreme Person, remembered as the essence of all principles, from him arose the unmanifest, and from that, the threefold principles beginning with the elements.

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहंकार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ।। २५.

Between the person and the unmanifest, the great principle (mahat) arose; that is called ahaṃkāra, which is declared as the great one.

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ।। २५.

The person is called Viṣṇu, or, by name, is remembered as Śiva; the unmanifest is the goddess Umā, or Śrī with lotus-like eyes.

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि श्रृणु राजन् महामते ।। २५.

From their union arises ego, and he is the commander Guha; I will now tell you of his origin—listen, O king of great wisdom.

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयंभुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसंभवाः ।। २५.

First was the god Nārāyaṇa; from him came Brahmā; then from him, others such as Svāyambhuva and the Marīcis, born from the sun.

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ।। २५.

From them arose the gods, the demons, the gandharvas, humans, birds, cattle, and all beings—this is declared as creation.

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्या महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ।। २५.

When creation expanded, the mighty gods and demons, adopting rivalry, fought each other, each seeking victory.

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ।। २५.

Among the powerful demons are leaders, proud in battle: Hiraṇyakaśipu first, then the mighty Hiraṇyākṣa, Vipracitti, Vicitti, Bhīmākṣa, and also Krauñca.

एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ।। २५.

These exceedingly strong heroes, in great battles, continually defeat the army of the gods with sharp arrows, day after day.

तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ।। २५.

Seeing their defeat, Bṛhaspati spoke to the gods: 'Your army is weak, O gods, for lack of a leader.'

एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ।। २५.

'The divine army cannot be protected by Indra alone; therefore, quickly seek out a commander.'

एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससंभ्रमम् ।। २५.

Thus addressed, the gods went to the Grandfather of the worlds and, with agitation, said, 'Give us a commander.'

ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्माऽथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ।। २५.

Then the four-faced one pondered, 'What should I do for them?' Brahmā then reflected in his mind upon Rudra.

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ।। २५.

Then the gods, with the gandharvas, sages, siddhas, and cāraṇas, placing Brahmā at their head, went to Mount Kailāsa.

तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ।। २५.

There, seeing the great god Śiva, Lord of beings, the mighty one, Indra and the other gods of heaven praised him with various hymns.

देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शंकर पाहि नः स्वयम् ।। २५.

The gods said: 'We all bow down, seeking refuge, to the great Lord, the three-eyed, the creator of beings; O husband of Umā, Lord of the universe, Lord of the winds, Lord of the world, Śaṅkara, protect us yourself.'

जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति- प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ।। २५.

'O bearer of the trident, supreme person, unfailing one, whose matted locks are adorned by the crescent moon, whose radiance illumines all three worlds—protect the three worlds within the belly from the demons.'

त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरि- र्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ।। २५.

'You are the primordial god, the supreme person, Hari, Bhava, the great Lord, destroyer of the triple city, the mighty one, destroyer of Bhaga’s eye, ancient foe of the demons, bull-bannered one—protect, O best of the gods.'