Varaha Purana

त्वया सृष्टिः कृता देव नीयते सा भुजंगामैः । एतज्ज्ञात्वा तु दुर्वृत्तं तत्कुरुष्व महामते ।। २४.

O god, you created this world, but now it is being destroyed by the serpents; knowing this evil, do what must be done, O great-minded one.

ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः । व्रजध्वं स्वानि धिष्ण्यानि प्रजा माभूत् ससाध्वसा ।। २४.

Brahmā said: I will surely provide protection for you all; return to your own abodes, creatures, do not be afraid.

एवमुक्त्वा प्रजास्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । आजग्मुः परमप्रीत्या नत्वा चैव स्वयंभुवे ।। २४.

Having thus spoken, Brahmā, of unmanifest form, sent the creatures away; they departed with great joy, having bowed to the self-born one.

आगतासु प्रजास्वाद्यस्तानाहूय भुजंगमान् । शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा ।। २४.

When the creatures had gone, he summoned the serpents, and, exceedingly angry, cursed Vāsuki and the others at their head.

ब्रह्मोवाच । यतो मत्प्रभवान् नित्यं क्षयं नयत मानुषान् । भवान्तरे अथान्यस्मिन् मातुः शापात् सुदारुणात् । भविताऽतिक्षयं घोरं नूनं स्वायंभुवेऽन्तरे ।। २४.

Brahmā said: Because you, born from me, continually bring destruction to humans, in another age, due to your mother's terrible curse, there will surely be a dreadful and great destruction in the Svāyambhuva Manvantara.

एवमुक्तास्तु वेपन्तो ब्रह्माणं भुजगोत्तमाः । निपत्य पादयोस्तस्य इदमूचुर्वचस्तदा ।। २४.

Thus addressed, trembling, the foremost serpents fell at Brahmā’s feet and spoke these words:

नागा ऊचुः । भगवन् कुटिला जातिरस्माकं भवता कृता । विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दृक्शस्त्रत्वं च नस्त्वया । संपादितं त्वया देव इदानीं शमयाच्युत ।। २४.

The serpents said: O Lord, you have made our nature crooked; you have endowed us with intense poison, cruelty, and a fearful gaze. O God, you have done this—now, Achyuta, please restrain it.

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवन्तः कुटिलाशयाः । ततः किं मनुजान् नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः ।। २४.

Brahmā said: If indeed I have created you with crooked intent, then why not, without fear, devour humans always?

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक् पृथक् । मनुष्याणां तथाऽस्माकं समयं च पृथक् पृथक् । नागानां वचनं श्रुत्वा देवो वचनमब्रवीत् ।। २४.

The serpents said: O Lord of gods, establish boundaries and separate abodes for humans and for us, and set distinct rules for each. Hearing the words of the serpents, the god spoke as follows:

अहं करोमि वो नागाः समयं मनुजैः सह । तदेकमनसः सर्वे श्रृणुध्वं मम शासनम् ।। २४.

I will establish an agreement between you serpents and humans; therefore, all of you, with one mind, listen to my command.

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ।। २४.

Pātāla, Vitala, and the third, called Harmya—these delightful abodes are given to you; there you shall go.

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ।। २४.

There, by my command, enjoy many kinds of pleasures; remain there until the seventh night, again and again.

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ।। २४.

Then, at the beginning of Vaivasvata’s era, you, the descendants of Kāśyapa, will become the heirs of all the gods and of the wise Suparṇa.

तदा प्रसूतिर्वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ।। २४.

At that time, all your offspring will be consumed by Citrabhānu; for you, there will be no fault in this—of this, there is no doubt.

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता - स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथाऽपकारे च कृते मनुष्यम् ।। २४.

Those serpents who are cruel and unruly—their end will come, it cannot be otherwise. When the time is right, bite and devour, and likewise, if wronged by a human.

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्य- च्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ।। २४.

Those humans who move about protected by mantras, herbs, and Garuḍa-circles, or are bound and seen—toward them, behave with fear; do not think or act otherwise, for if you do, you will perish.

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ।। २४.

Thus addressed by Brahmā, all those serpents went to the place called the earth’s surface; they remained, enjoying all pleasures, playfully established in Rasātala.

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ।। २४.

Having thus received both curse and favor from the Four-faced One, they dwelt joyfully in their abode in Pātāla, their hearts content.

एतत् सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ।। २४.

All this happened for those great souls on the fifth lunar day; therefore, this date is blessed, auspicious, and remover of all sins.

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ।। २४.

Whoever, on this day, restrains himself and avoids sour things, and bathes the serpents with milk, they will become his friends.

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ।। २५.

Prajāpāla said: How was Kārttikeya born from ego, O best of twice-born? Please resolve this doubt of mine, O great sage.

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ।। २५.

Mahātapā said: The Supreme Person, remembered as the essence of all principles, from him arose the unmanifest, and from that, the threefold principles beginning with the elements.

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहंकार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ।। २५.

Between the person and the unmanifest, the great principle (mahat) arose; that is called ahaṃkāra, which is declared as the great one.

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ।। २५.

The person is called Viṣṇu, or, by name, is remembered as Śiva; the unmanifest is the goddess Umā, or Śrī with lotus-like eyes.

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि श्रृणु राजन् महामते ।। २५.

From their union arises ego, and he is the commander Guha; I will now tell you of his origin—listen, O king of great wisdom.

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयंभुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसंभवाः ।। २५.

First was the god Nārāyaṇa; from him came Brahmā; then from him, others such as Svāyambhuva and the Marīcis, born from the sun.

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ।। २५.

From them arose the gods, the demons, the gandharvas, humans, birds, cattle, and all beings—this is declared as creation.

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्या महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ।। २५.

When creation expanded, the mighty gods and demons, adopting rivalry, fought each other, each seeking victory.

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ।। २५.

Among the powerful demons are leaders, proud in battle: Hiraṇyakaśipu first, then the mighty Hiraṇyākṣa, Vipracitti, Vicitti, Bhīmākṣa, and also Krauñca.