తత్తద్ గుణవతే దేయం తదేవాక్షయమిచ్ఛతా
శాశ్వతమైన ఫలితాన్ని కోరేవారు, మంచి గుణాలు ఉన్నవారికి దానం చేయాలి.
ధర్మతో ధనమాహార్యం యష్టవ్యం చాపి శక్తితః
ధనం ధర్మబద్ధంగా సంపాదించాలి, యజ్ఞాలు తగిన శక్తికి అనుగుణంగా చేయాలి.
తత్ కర్త్తవ్యమశఙ్కేన యన్న గోప్యం మహాజనే
మంచి మనుషుల దృష్టిలో దాచాల్సిన అవసరం లేని పని, సందేహం లేకుండా చేయాలి.
ధర్మార్థకామసంప్రాప్తిః పరత్రేహ చ శోభనమ్
ధర్మం, అర్థం, కామం పొందడం ఇక్కడా, పరలోకంలోను శుభదాయకం.
వానప్రస్థాశ్రమం ధర్మం ప్రవక్ష్యామో ఽవధార్యతామ్
వానప్రస్థాశ్రమ ధర్మాన్ని ఇప్పుడు వివరించబోతున్నాను; దయచేసి గ్రహించండి.
వానప్రస్థాశ్రమం ధర్మం ప్రవక్ష్యామో ఽవధార్యతామ్
వానప్రస్థాశ్రమ ధర్మాన్ని ఇప్పుడు వివరించబోతున్నాను; దయచేసి గ్రహించండి.
భూమౌ శయ్యా బ్రహ్మచర్యం పితృదేవాతిథిక్రియా
భూమిపై పడుకోవడం, బ్రహ్మచర్యం, పితృదేవతలకు, అతిథులకు కర్తవ్యాలు చేయడం—
వన్యస్నేహనిషేవిత్వం వానప్రస్థవిధిస్త్వయమ్
అడవి ఫలాలు, నెయ్యి తీసుకోవడం—ఇవి వానప్రస్థుని నియమాలు.
జితేన్ద్రియత్వమావాసే నైకస్మిన్ వసతిశ్చిరమ్
ఇంద్రియాలను జయించటం, ఒకే చోట ఎక్కువ కాలం ఉండకపోవడం—
ఆత్మజ్ఞానావబోధేచ్ఛా తథా చాత్మావబోధనమ్
ఆత్మజ్ఞానం తెలుసుకోవాలనే కోరిక, అలాగే ఆత్మను అనుభవించడం.
వర్ణధర్మాణి చాన్యాని నిశామయ నిశాచర
ఇప్పుడు వేరే వర్ణధర్మాలను విను, నిశాచరా.
క్షత్రియస్యాపి కథితా యే చాచారా ద్విజస్య హి
క్షత్రియునికి చెప్పిన ఆచారాలు, ద్విజులకు కూడా వర్తిస్తాయి.
గార్హస్థ్యయముత్తమం త్వేకం శూద్రస్య క్షణదాచర
శూద్రునికి గృహస్థాశ్రమంలో పాటించవలసిన ఉత్తమమైన ఆచరణ ఒక్కటే ఉంది, అది రాత్రిపూట చేయవలసినది.
యో హాపయతి తస్యాసౌ పరికుప్యతి భాస్కరః
ఈ ఆచరణను ఎవడు నిర్లక్ష్యం చేస్తాడో, అతనిపై సూర్యుడు కోపపడతాడు.
భానుర్వై యతతే తస్య నరస్య క్షణదాచర
రాత్రిపూట ఆ ఆచరణను నిష్టగా చేసే మనిషి కోసం సూర్యుడు ప్రయత్నిస్తాడు.
యః సంత్యజేచ్చాపి నిజం హి ధర్మం తస్మై ప్రకుప్యేత దివాకరస్తు
ఎవడు తన కర్తవ్యాన్ని వదిలిపెడతాడో, అలాంటి వాడిపై సూర్యుడు కోపంగా ఉంటాడు.
జగామ చోత్పత్య పురం స్వకీయం ముహుర్ముహుర్ధర్మమవేక్షమాణః
అతడు ధర్మాన్ని మనసులో ఉంచుకుంటూ, పునఃపునః తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
సమ్హూయాబ్రవీత్ సర్వాన్ రాక్షసాన్ ధార్మికం వచః
అతడు అందరు రాక్షసులను పిలిపించి, ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పాడు.
దానం దయా చ క్షాన్తిశ్వ బ్రహ్మచర్యమమానితా
దానం, దయ, సహనం, బ్రహ్మచర్యం, వినయం—
సదాచారనిషేవిత్వం పరలోకప్రదాయకాః
మంచి ఆచరణను పాటించడం పరలోకాన్ని అందిస్తుంది.
సోహమాజ్ఞాపయే సర్వాన్ క్రియతామవికల్పతః
కాబట్టి, నేను మీ అందరినీ ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను: ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ఇది చేయండి.
త్రయోదశాఙ్గం తే ధర్మ చక్రుర్ముదితమానసాః
వారు ఆ పదమూడు భాగాల ధర్మాన్ని ఆనందంతో స్థాపించారు.
పుత్రపౌత్రార్థసంయుక్తాః సదాటారసమన్వితాః
వారికి కుమారులు, మనవళ్లు ఉండి, భార్యలు ఎప్పుడూ తోడుగా ఉండేవారు.
గన్తుం నాశక్తువన్ సూర్యో నక్షత్రాణి న చన్ద్రమాః
సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు బయటకు వెళ్లలేకపోయారు.
దివా చన్ద్రస్య సదృశః క్షణదాయాం చ సూర్యవత్
పగలు చంద్రుడిలా, రాత్రి సూర్యుడిలా ఉండేవాడు.
శశఙ్కమితి తేజస్త్వాదమన్యన్త పురోత్తమమ్
వారు ఆ గొప్ప తేజస్సును చంద్రుడే అనుకున్నారు.
రాత్రౌ వికసితా బ్రహ్మన్ విభూతిం దాతుమీప్సవః
బ్రాహ్మణా! రాత్రిపూట తమ వైభవాన్ని పంచాలని వారు వికసించారు.
తాన్ వాయసాస్తదా జ్ఞాత్వా దివా నిఘ్నన్తి కౌశికాన్
అప్పుడు, దీనిని తెలుసుకున్న కాకులు, పగలు కౌశికులను చంపేవారు.
ఆకణ్ఠమగ్నాస్తిష్ఠన్తి రాత్రౌ జ్ఞాత్వాథ వాసరమ్
రాత్రి పగలు అని తెలుసుకుని, వారు మెడ వరకు నీటిలో మునిగి ఉండేవారు.
మన్మానాస్తు దివసమిదముచ్చైర్బ్రువన్తి చ
వారు నా మీద మనసు కేంద్రీకరించి, ఈ విషయాన్ని పగలంతా గట్టిగా ప్రకటించేవారు.