ఉద్యమ్య వేగాత్ పరిఘం హుతాశం సమాద్రవత్ తిష్ఠ తిష్ఠ బ్రువన్ హి
అతడు పరఘాన్ని బలంగా పైకి ఎత్తి, అగ్ని దేవుని మీదకు పరుగెత్తుతూ, ‘‘నిలువు! నిలువు!’’ అని అరవసాగాడు.
ఉత్పాట్య భూమ్యాం చ వినిష్పిపేష తతో ఽన్ధకః పావకమాససాద
అతడు భూమిలోంచి దాన్ని పీకి, బలంగా కొట్టి పగలగొట్టాడు. ఆ తరువాత అంధకుడు అగ్ని దేవుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
సమాహతో ఽగ్నిః పరిముచ్య శమ్బరం తథాన్ధకం స త్వరితో ఽభ్యధావత్
అగ్ని కొట్టబడి, శంబరుణ్ణి విడిచిపెట్టి, వెంటనే అంధకుడి మీదకు దూకాడు.
స తాడితో ఽగ్నిర్దితిజేశ్వరేణ భయాత్ ప్రదుద్రావ రణాజిరాద్వి
దితి కుమారుల అధిపతి చేతిలో దెబ్బతిన్న అగ్ని భయంతో యుద్ధభూమిని విడిచి పారిపోయాడు.
యాన్ యాఞ్శరేణ స్పృశతే పరాక్రమీ పరాఙ్ముఖాంస్తాన్కృతవాన్ రణాజిరాత్
యుద్ధరంగంలో వెనక్కు తిరిగిన వారిని, ధైర్యవంతుడు తన బాణాలతో ఒక్కొక్కరిని కూల్చేశాడు.
సంపూజ్యమానో దనుపుఙ్గవైస్తు తదాన్ధకో భూమిముపాజగామ
ఆ సమయంలో, దానవులలో ముఖ్యులైనవారు గౌరవించగా, అంధకుడు భూమికి చేరుకున్నాడు.
సహాప్సరోభిః పరిచారణాయ పాతాలమభ్యేత్య సమావసన్త
అప్సరసులతో కలిసి వారు పాతాళానికి వచ్చి, అక్కడ సేవ చేస్తూ నివసించారు.
పాతితో భువి సూర్యోణ తత్కదా కుత్ర కుత్ర చ
సూర్యుడు భూమిపై పడినప్పుడు, ఆ సమయంలో ఎక్కడెక్కడ అది జరిగింది?
కిమర్థం పాతితో భూమ్యామాకాశాద్ భాస్కరేణ హి
భాస్కరుడు ఆకాశం నుండి సూర్యుణ్ని భూమిపై పడేయడానికి కారణం ఏమిటి?
యథోక్తవాన్ స్వయంభూర్మాం కథ్యమానాం మయానఘ
పాపరహితుడా! స్వయంభువు చెప్పినట్లే నేను విన్నదాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తస్య పుత్రో గుణజ్యేష్ఠః సుకేశిరభవత్తతః
ఆయనకు గుణాలలో శ్రేష్ఠుడైన సుకేశుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
ప్రాదాదజేయత్వమపి శత్రుభిశ్చాప్యవధ్యతామ్
ఆయనకు శత్రువులు కూడా జయించలేని శక్తిని, ఎవ్వరూ చంపలేని వరాన్ని ఇచ్చాడు.
రేమే నిశాచరైః సార్ద్ధూ సదా ధర్మపథి స్థితః
ఆయన నిశాచరులతో కలిసి ధర్మమార్గంలో నిలిచి ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉన్నాడు.
తత్రాశ్రమాంస్తు దదృశో ఋషీణాం భావితాత్మనామ్
అక్కడ పవిత్రాత్మలైన ఋషుల ఆశ్రమాలను చూశాడు.
కథయన్తు భవన్తో మే న చౌవాజ్ఞాపయామ్యహమ్
మీరు నాకు చెప్పండి; నేను ఆజ్ఞాపించడంలేదు.
కేన పూజ్యస్తథా సత్సు కేనాసౌ సుఖమేధతే
ధర్మవంతుల మధ్య ఎవరు ఎలా గౌరవింపబడతారు? ఎవరు ఎలా సుఖాన్ని పొందుతారు?
ప్రోచుర్విమృస్య శ్రేయోర్ఽథమిహ లోకే పరత్ర చ
ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను ఏది శ్రేయస్సో ఆలోచించి వారు చెప్పారు.
యద్ధి శ్రేయో భవేద్ వీర ఇహ చాముత్ర చావ్యయమ్
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ శాశ్వతమైన శ్రేయస్సు ఏదైతే కలుగుతుందో, ఓ వీరా, అదే మేలు.
తస్మిన్ సమాశ్రితః సత్సు పూజ్యస్తేన సుఖీ భవేత్
ధర్మవంతులలో ఎవరైనా దానిని ఆశ్రయిస్తే, వారు అందరిచేత గౌరవింపబడి సుఖంగా ఉంటారు.
యమాశ్రిత్య న సీదన్తి దేవాద్యాస్తు తదుచ్యతామ్
దేవతలూ ఇతరులూ దానిని ఆధారంగా చేసుకుని ఎప్పుడూ పడిపోరు—అది చెప్పండి.
స్వాధ్యాయవేదవేత్తృత్వం విష్ణుపూజారతిః స్మృతా
స్వాధ్యాయంతో వేదాలు తెలుసుకోవడం, విష్ణువు పూజలో భక్తి కలిగి ఉండడం ఇవే ముఖ్యమైనవిగా చెప్పబడినవి.
వేదనం నీతిశాస్త్రాణాం హరభక్తిరుదాహృతా
నీతి శాస్త్రాలను తెలుసుకోవడం, హరికి భక్తి కలిగి ఉండడం కూడా ఉదాహరణగా చెప్పబడింది.
స్వాధ్యాయం బ్రహ్మవిజ్ఞానం భక్తిర్ద్వాభ్యామపి స్థిరా
స్వాధ్యాయం, పరబ్రహ్మ జ్ఞానం ఈ రెండింటి ద్వారా స్థిరంగా ఏర్పడతాయి. అలాగే భక్తితో కూడిన స్థిరత కూడా లభిస్తుంది.
సరస్వత్యాం స్థిరా భక్తిర్గాన్ధర్వో ధర్మ ఉచ్యతే
సరస్వతిలో భక్తి స్థిరంగా ఉంటుంది. గంధర్వుల మార్గం ధర్మంగా చెప్పబడింది.
విద్యాధరాణాం ధర్మో ఽయం భవాన్యాం భక్తిరేవ చ
విద్యాధరులకు ఇది ధర్మం. భవానిలో మాత్రం కేవలం భక్తే ప్రధానమైనది.
కౌశల్యం సర్వశిల్పానాం ధర్మః కింపురుషః స్మృతః
అన్ని కళల్లో నైపుణ్యం కింపురుషులకు ధర్మంగా భావించబడుతుంది.
సర్వత్ర కామచారితవం ధర్మో ఽయం పైతృకః స్మృతః
ప్రతి చోటా మనసుకు నచ్చినట్లు ప్రవర్తించడం పితృధర్మంగా గుర్తించబడింది.
నియమాద్ధర్మవేదిత్వమార్థో ధర్మః ప్రచక్ష్యతే
శాసనంతో ధర్మాన్ని తెలుసుకోవడం అర్థధర్మంగా చెప్పబడింది.
అకార్పణ్యమనాయాసం దయాహింసా క్షమా దమః
లోభం లేకపోవడం, అలసత్వం లేకపోవడం, దయ, హింస చేయకపోవడం, క్షమ, మనస్సు నియంత్రణ—
శఙ్కరే భాస్కరే దేవ్యాం ధర్మో ఽయం మానవః స్మృతః
శంకరుడు, భాస్కరుడు, దేవిలో ఈ లక్షణాలు మానవధర్మంగా చెప్పబడ్డాయి.