భరద్వాజర్షిణా సార్ధం యజ్ఞవాటం ప్రవేశయత్
భరద్వాజ మహర్షితో కలిసి యజ్ఞవాటికలో ప్రవేశించాడు.
ప్రోవాచ భగవన్ బ్రూహి కిం దద్మి తవ మానద
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, చెప్పు — నీకు ఏమిచ్చెదను, ఓ గౌరవప్రదాతా?'
విహస్య సుచిరం కాలం భరద్వాజమవేక్ష్య చ
చిరునవ్వుతో కొంతసేపు భరద్వాజుని చూసాడు.
న స ధారయతే భూమ్యాం పారక్యాం జాతవేదసమ్
వాడెప్పుడూ పరదేశంలో భూమిపై జాతవేదసు అగ్నిని నిలుపడు.
మచ్ఛరీరప్రమాణేన దేహి రాజన్ పదత్రయమ్
నా శరీర పరిమాణంతో మూడు అడుగుల భూమిని నాకు ఇవ్వు, ఓ రాజా.
బాణం చ తనయం వీక్ష్య ఇదం వచనమబ్రవీత్
తన కుమారుడు బాణుని చూసి, ఇలా అన్నాడు:
యేన క్రమత్రయం మౌర్ఖ్యాద్ యాచతే బుద్ధితో ఽపి చ
ఎవరైనా తెలివిగలవాడైనా, మూర్ఖత్వంతో మూడు అడుగులు అడుగుతాడా?
ధనాదికం భూరి న వై దదాతి యథేహ విష్ణోర్న బహుప్రయాసః
విష్ణువు దగ్గర ఎక్కువ కష్టమేమీ లేదు కాబట్టి, ధనం లాంటి పెద్దదాన్ని అడగడు.
మయి దాతరి యశ్చాయమద్య యాచేత్ పదత్రయమ్
నేనే ఇస్తున్నా, అయినా ఈ రోజు వాడు మూడు అడుగులు అడుగుతున్నాడు.
యాచస్వ విష్ణో గజవాజిభూమిం దాసీహిరణ్యం యదభీప్సితం చ
విష్ణువుని నీవు ఏది కావాలంటే అది అడుగు — ఏనుగులు, కత్తరాలు, భూమి, దాసులు, బంగారం, నీకు ఏది ఇష్టమో.
దాతుర్యాచయితుర్లజ్జా కథం న స్యాత్ పదత్రయే
ఇంత తక్కువగా మూడు అడుగులు అడగడంలో దాతకూ, అడిగేవాడికీ ఎలాంటి లజ్జ ఉండదా?
ఏతభ్యః కతమం దద్యాం స్థానం యాచస్వ వామన
ఇవన్నీ చూస్తే, వామనా! నీకు ఏ స్థలం కావాలో అడుగు, నేను దానిని ఇస్తాను.
ఏతావతా త్వహం చార్థీ దేహి రాజన్ పదత్రయమ్
ఇంతే నాకు కావలసింది, ఓ రాజా, నాకు మూడు అడుగుల భూమిని ఇవ్వు.
బలిర్భృఙ్గారమాదాయ దదౌ విష్ణోః క్రమత్రయమ్
బలి, బృంగారాన్ని తీసుకొని, విష్ణువుకు మూడు అడుగుల భూమిని ఇచ్చాడు.
త్రైలోక్యక్రమణార్థాయ బహురూపం జగన్మయమ్
మూడు లోకాల్లో సంచరించేందుకు, ఆయన అనేక రూపాలు ధరించి, ఈ జగత్తంతటినీ తనలో కలిపుకున్నాడు.
సత్యం తపో జానుయుగ్మే ఊరుభ్యాం మేరుమన్దరౌ
ఆయన మోకాళ్లలో సత్యం, తపస్సు నిలిచాయి; తొడల్లో మేరు, మందర పర్వతాలు ఉన్నాయ్.
లిఙ్గే స్థితో మన్మథశ్చ వృషణాభ్యాం ప్రజాపతిః
ఆయన లింగంలో మన్మథుడు ఉండగా, వృషణాల్లో ప్రజాపతి ఉన్నాడు.
వలిషు త్రిషు నద్యశ్చ యజ్ఞాస్తు జఠరే స్థితాః
ఆయన మూడు మడతల్లో నదులు ఉండగా, కడుపులో యజ్ఞాలు స్థిరపడ్డాయి.
పృష్ఠస్థా వసవో దేవాః స్కన్ధౌ రుద్రైరధిషఠితౌ
ఆయన వెనుక భాగంలో వసువులు, దేవతలు ఉన్నారు; భుజాలపై రుద్రులు అధిష్టించారు.
హృదయే సంస్థితో బ్రహ్మా కులిశో హృదయాస్థిషు
ఆయన హృదయంలో బ్రహ్మ నిలిచాడు; హృదయస్థి భాగాల్లో వజ్రాయుధం ఉంది.
గ్రీవాదితిర్దేవమాతా విద్యాస్తద్వలయస్థితాః
ఆయన మెడలో దేవతామాత అయిన అదితి ఉంది; ఆ వలయాలలో విద్యలు స్థితించాయి.
ధర్మకామార్థమోక్షీయాః శాస్త్రః శౌచసమన్వితాః
ధర్మం, కామం, మోక్షానికి సంబంధించిన పవిత్రమైన శాస్త్రాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
శ్వాసస్థో మాతరిశ్వా చ మరుతః సర్వసంధిషు
ఆయన ఊపిరిలో మాతరిశ్వా ఉన్నాడు; అన్ని సంధుల్లో మరుత్ దేవతలు స్థితించారు.
చన్ద్రాదిత్యౌ చ నయనే పక్ష్మస్థాః కృత్తికాదయః
ఆయన కళ్లలో చంద్రుడు, సూర్యుడు; కంటి రెప్పల వద్ద కృత్తికాదులు ఉన్నారు.
తారకా రోమకూపేభ్యో రోమాణి చ మహర్షయః
ఆయన రోమకూపాల్లో నక్షత్రాలు; వెంట్రుకల్లో మహర్షులు ఉన్నారు.
క్రమేణైకేన జగతీం జహార సచరాచరామ్
ఒక అడుగుతో, క్రమంగా, చరాచరాలతో కూడిన భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
నక్షశ్చాక్రమతో నాభిం సూర్యేన్దూ సవ్యదక్షిణౌ
ఆయన నాభితో ఆకాశాన్ని చుట్టుకున్నాడు; ఎడమవైపు సూర్యుడు, కుడివైపు చంద్రుడు ఉన్నారు.
క్రాన్తార్ధార్ధేన వైరాజం మధ్యేనాపూర్యతామ్బరమ్
అర్ధ అడుగుతో విరాట్ విశ్వాన్ని దాటి, మధ్య అడుగుతో ఆకాశాన్ని నింపాడు.
బ్రహ్మాణ్డోదరమాహత్య నిరాలోకం జగామ హ
బ్రహ్మాండపు లోపలిని చుట్టుకుని, చీకటిలోకి ప్రవేశించాడు.
కుటిలా విష్ణుపాదే తు సమేత్య కుటిలా తతః
వంకరదారి, విష్ణువు పాదాన్ని చేరి, మళ్లీ వంకరగా మారింది.