పతివ్రతా పతిప్రాణా ధర్మశీలేతి విశ్రుతా
ఆమె భర్తకు అంకితమై, భర్తే ప్రాణంగా, ధర్మపరాయణురాలిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
సంబభూవ సుతః శ్రీమాన్ ఉపమన్యురితి సమృతః
ఆమెకు ఉపమన్యు అనే శుభ్రుడైన కుమారుడు జన్మించాడు.
పోషయామాస వదతీ క్షీరమేతత్ సుదుర్గతా
తనకు ఎంత కష్టం వచ్చినా, ఆ మహిళ కొంత పాలతో కుమారుడిని పోషించింది.
సంభావనామప్యకరోచ్ఛాలిపిష్టరసే ఽపి హి
ఆమె ప్రేమతో, అల్లిపిండి రసంతో కూడిన వంటకాన్ని కూడా అతనికి తయారు చేసింది.
క్షీరౌదనం చ బుభుజే సుస్వాదు ప్రాణపుష్టిదమ్
పాలు కలిపిన అన్నం, ఎంతో రుచిగా, ప్రాణాలకు బలాన్ని ఇచ్చేలా ఉండేది. ఆ అన్నాన్ని ఆయన తిన్నాడు.
మాత్రా దత్తం ద్వితీయే ఽహ్ని నాదత్తే పిష్టవారి తత్
రెండవ రోజు తల్లి ఇచ్చిన పిండి ముద్దను ఆయన తినలేదు.
తం మాతా రుదతీ ప్రాహ బాష్పగద్గదయా గిరా
ఆయన తల్లి కన్నీళ్లు పెట్టుకొని, గళం కంపించేటట్లు మాట్లాడింది.
అప్రసన్నే విరుపాక్షే కుతః క్షీరేణ భోజనమ్
విరూపాక్షుడు సంతోషంగా లేనప్పుడు, పాలతో చేసిన భోజనం ఎలా లభిస్తుంది?
తదారాధయ దేవేశం విరూపాక్షం త్రిశూలినమ్
కాబట్టి, దేవతల అధిపతి అయిన, త్రిశూలాన్ని ధరించిన విరూపాక్షుడిని పూజించు.
ప్రాప్యతే ఽమృతపాయిత్వం కిం పునః క్షీరభోజనమ్
ఆయనను సంతోషపరిస్తే అమృతాన్ని కూడా పొందవచ్చు. మరి పాల అన్నం దొరకడం ఎంత సులభం!
కో ఽయం విరూపాక్ష ఇతి త్వయారాధ్యస్తు కీర్తితః
ఈ విరూపాక్షుడు ఎవరు? నువ్వు పూజించమంటున్నావు.
యో ఽయం విరుపాక్ష ఇతి శ్రూయతాం కథయామి తే
ఈ విరూపాక్షుడు ఎవరో విను, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తేనాక్రమ్య జగత్సర్వం శ్రీర్నీతా స్వవశం పురా
పూర్వకాలంలో ఆయన అన్ని లోకాలను జయించి, శ్రీదేవిని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.
శ్రీవత్సం వాసుదేవస్య హర్తుమైచ్ఛన్మహాబలః
వాసుదేవుని శ్రీవత్సాన్ని దక్కించుకోవాలని ఆ మహాబలుడు ఆశించాడు.
జ్ఞాత్వా తస్య వధాకాఙ్క్షీ మహేశ్వరముపాగమత్
అది తెలుసుకున్నవాడు, అతడిని సంహరించాలనే కోరికతో మహేశ్వరుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తస్థౌ హిమాచలప్రస్థమాశ్రిత్య శ్లుక్ష్ణభూతలమ్
హిమాలయ పర్వతంపై ఉన్న పొడిబారిన మైదానంలో నిలబడ్డాడు.
ఆరాధయామాస హరిః స్వయమాత్మానమాత్మనా
హరి తనను తాను, పరమాత్మను తానే పూజించాడు.
గృణంస్తత్పరమం బ్రహ్మ యోగిజ్ఞేయమలక్షణమ్
యోగులు తెలుసుకోగలిగే, లక్షణాలు లేని పరబ్రహ్మను ఆయన స్తుతించాడు.
ప్రత్యక్షం తైజసం శ్రీమాన్ దివ్యం చక్రం సుదర్శనమ్
ప్రత్యక్షంగా, తేజస్సుతో మెరిసే, దివ్యమైన సుదర్శన చక్రం ప్రత్యక్షమైంది.
కాలచక్రనిభం చక్రం శఙ్కరో విష్ణుమబ్రవీత్
కాలచక్రంలా ఉన్న ఈ చక్రాన్ని గురించి శంకరుడు విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు:
సుదర్శనో ద్వాదశారః షణ్ణాభిర్ద్వియుగో జవీ
'సుదర్శన చక్రానికి పన్నెండు అంచులు, ఆరు నాభులు, రెండు రెండు చొప్పున వేగంగా తిరుగుతుంటుంది.'
శిష్టానాం రక్షణార్థాయ సంస్థితా ఋథవశ్చ షట్
'ధర్మవంతులను రక్షించడానికి ఆరు ఋతువులు కూడా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.'
ఇన్ద్రాగ్నీ చాప్యథో విశ్వే ప్రజాపతయ ఏవ చ
ఇక్కడ ఇంద్రుడు, అగ్ని, విశ్వదేవతలు, ప్రజాపతులు కూడా ఉన్నారు.
చైత్రాద్యాః ఫాల్గునాన్తాశ్చ మాసాస్తత్ర ప్రతిష్ఠతాః
చైత్రమాసం మొదలుకొని ఫాల్గుణమాసం వరకు నెలలు అక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
అమోఘ ఏషో ఽమరరాజడపూజితో ధృతో మయా నేత్రగతస్తపోబలాత్
ఈ అపరాజితుడు, అమరుల రాజు పూజించినవాడు, నేను తపస్సు బలంతో కన్నులో ఉంచుకొని పట్టుకున్నాను.
కథం శంభో విజానీయామమోఘో మోఘ ఏవ వా
శంభూ, ఇది అపరాజితమా లేక వ్యర్థమా అని నేను ఎలా తెలుసుకోగలను?
జిజ్ఞాసార్థం తవైవేహ ప్రక్షేప్స్యామి ప్రతీచ్ఛ భోః
నీ సందేహాన్ని తీర్చేందుకు, నేను దీన్ని ఇక్కడ వేస్తాను; స్వీకరించు స్వామీ.
యద్యేవం ప్రక్షిపస్వేతి నిర్విశఙ్కేన చేతసా
అలా అయితే, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా మనసుతో వేయి.
ముమోచ తేజోజిజ్ఞాసుః శఙ్కరం ప్రతి వేగవాన్
తెలుసుకోవాలనే ఆశతో, అతడు శంకరుడి వైపు వేగంగా తేజస్సును వదిలాడు.
త్రిధా చకార విశ్వేశం యజ్ఞేశం యజ్ఞయాజకమ్
అతడు విశ్వేశ్వరుడిని, యజ్ఞేశ్వరుడిని, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేవాడిని మూడు రూపాలుగా చేశాడు.