భార్గవేన్ద్రేణ శుక్రేణ వాజిమేధాయ దీక్షితః
భృగువంశాధిపతి శుక్రుడు, అతనికి అశ్వమేధ యజ్ఞానికి దీక్ష ఇచ్చాడు.
శుక్రస్యానుమతే బ్రహ్మన్ శుక్రశిష్యాశ్చ పణ్యితాః
శుక్రుని అనుమతితో, బ్రహ్మన్, శుక్రుని విద్యార్థులు కూడా పాల్గొన్నారు.
కృతాశ్చాసురనాథేన శుక్రస్యానుమతే ఽసురాః
శుక్రుని అనుమతితో, అసురుల అధిపతి అసురులతో యాగాన్ని చేయించాడు.
హయస్యాను యయౌ శ్రీమానసిలోమా మహాసురః
అశ్వాన్ని అనుసరిస్తూ, కంచు రంగు జుట్టు కలిగిన మహాసురుడు అశిలోమా వెళ్ళాడు.
తేనోగ్రగన్ధేన దివస్పృసేన మరుద్ వవౌ బ్రహ్మలోకే మహర్షే
అతని నుండి భయంకరమైన వాసన ఆకాశాన్ని తాకి, బ్రహ్మలోకంలో గాలి వీచింది, మహర్షీ.
తతః శరణ్యం శరణం జనార్ధనం జగ్ముః సశక్రా జగాతః పరయణమ్
అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు, ఆశ్రయం కోసం జనార్దనుడి వద్దకు వెళ్లారు.
ప్రోచుః సర్వే సురగణా భయగద్గదయా గిరా
అందరు దేవతలు భయంతో గొంతు కట్టుకొని మాట్లాడారు.
విజ్ఞప్తిః శ్రూయతాం విష్ణో సురాణామార్తినాశన
దేవతల బాధను తొలగించేవాడైన విష్ణువూ, మా వినతి వినవయ్యా.
సర్వాన్ సురాన్ వినిర్జిత్య త్రైలోక్యమహారద్ బలిః
అన్ని దేవతలను జయించి, మూడు లోకాలకు అధిపతిగా బలి మహాశక్తివంతుడయ్యాడు.
అతో వివృద్ధిమగమద్ యథా వ్యాధిరుపేక్షితః
అవును, నిర్లక్ష్యం చేసిన వ్యాధిలా అతని శక్తి పెరిగింది.
శుక్రస్య మతమాస్తాయ సో ఽశ్వమేధాయ దీక్షితః
శుక్రుని అభిప్రాయంతో, అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞానికి దీక్ష పొందాడు.
అరోఢుమిచ్ఛతి వశీ విజేతుం త్రిదశానపి
అతడు యాగం చేయాలని, దేవతలను కూడా జయించాలని కోరుకుంటున్నాడు.
ఉవాయం మఖవిధ్వంసే యేన స్యామ సునిర్వృతాః
ఈ యాగాన్ని నాశనం చేసే మార్గం ద్వారా మనం సంతోషంగా ఉండగలిగితే మంచిది.
విసృజ్య దేవతాః సర్వా జ్ఞాత్వాజేయం మహాసురమ్
అన్ని దేవతలను వదిలిపెట్టి, ఈ మహాసురుడు జయించలేనివాడని తెలుసుకున్నారు.
తతః కృత్వా స భగవాన్ వామనం రూపమీశ్వరః
అప్పుడు ఆ భగవంతుడు వామనుని రూపాన్ని ధరించాడు.
క్షణాన్మజ్జంస్తథోన్మజ్జన్ముక్తకేశో యదృచ్ఛయా
ఒక క్షణంలో, తన ఇష్టానుసారం, జలంలో మునిగి మళ్లీ పైకి వచ్చాడు; అతని జుట్టు విడివిడిగా ఉండు.
తతః కర్మ పరిత్యజ్య యజ్ఞియం బ్రాహ్మణోత్తమాః
అప్పుడా యజ్ఞానికి సంబంధించిన క్రియలను, అగ్రగణ్య బ్రాహ్మణులు వదిలేశారు.
సదస్యా యజమానశ్చ ఋత్విజో ఽథ మహౌజసః
అందులో యజ్ఞంలో పాల్గొన్న పూజారులు, యజమాని, మహాశక్తివంతులైన ఋత్వికులు ఉన్నారు.
కిమర్థం పతితో ఽసీహ కేనాక్షిప్తో ఽసి నో వద
నీవు ఇక్కడ పడిపోవడానికి ఏ కారణం? నిన్నెవరు ఇక్కడికి తోసేశారు? మాకు చెప్పు.
ప్రాహ ధున్ధుపురోగాంస్తాఞ్ ఛ్రూయతామత్ర కారణమ్
అప్పుడు ధుంధు తన అనుచరులతో కలిసి ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ నేను పడిపోవడానికి కారణం వినండి.'
సర్వసాస్త్రార్థవిత్ ప్రాజ్ఞో గోత్రతశ్ చాపి వారుణః
అతడు అన్ని శాస్త్రాల అర్థాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని, వంశపరంగా వరుణుని వంశస్థుడు.
తత్ర జ్యేష్ఠో మమ భ్రాతా కనీయానపరస్త్వహమ్
అక్కడ నా అన్నయ్య పెద్దవాడు, నేను చిన్నవాడిని, తక్కువవాడిని.
మమ నామ పితా చక్రే గతిభాసేతి కౌతుకాత్
ఆశ్చర్యంతో నా తండ్రి నాకు 'గతిభాస' అనే పేరు పెట్టాడు.
త్రివిష్టపగుణైర్యుక్తశ్చారురూపో మహాసుర
అతనికి స్వర్గంలోని గొప్ప గుణాలుండి, అందమైన రూపంతో, మహాశూరుడైన అసురుడు.
తస్యోర్ధ్వదేహికం కృత్వా గృహమావాం సమాగతౌ
అతని అంత్యక్రియలు చేసి, మేమిద్దరం ఇంటికి వచ్చాము.
తేనోక్తో నైవ భవతో విద్యతే భాగా ఇత్యహమ్
అప్పుడు అతడు నాతో, 'నీకు భాగం లేదు' అని అన్నాడు.
ఉన్మత్తానాం తథాన్ధానాం ధనభాగో న విద్యతే
పిచ్చివాళ్లకూ, అంధులకూ ధనంలో భాగం ఉండదు.
ఏతావద్ దీయతే తేభ్యో నార్థభాగహరా హి తే
వారికి అంత మాత్రమే ఇస్తారు, ఎందుకంటే వారు ధనంలో భాగం తీసుకోరు.
ధనార్థభాగమర్హామి నాహం న్యాయేన కేన వై
నాకు ధనంలో భాగం రావాలి, న్యాయంగా నాకు ఎందుకు రావద్దు?
సముత్క్షిప్యాక్షిపన్నద్యామస్యాం మామితి కారణాత్
అందుకే నన్ను పైకి ఎత్తి, ఈ నదిలో పడవేశాడు.