సమీక్ష్య చ దిశః సర్వాస్తతో ఽనఙ్గమపశ్యత
అన్ని దిశలను చూసినా, అక్కడ మన్మథుడు కనిపించలేదు.
యం దదర్శ జగన్నాథో దేవో నారాయణో ఽవ్యయః
ఆయనను జగన్నాథుడు, నిత్యుడు అయిన నారాయణుడు చూశాడు.
స శఙ్కరేణ సందగ్ధో హ్యనఙ్గత్వముపాగతః
శంకరుడు దహించడంతో, మన్మథుడు దేహం లేని వాడిగా మారిపోయాడు.
దగ్ధస్తు కారణే కస్మిన్నేతద్వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
అయితే, ఆయనను ఎందుకు దహించారు? దయచేసి దీనిని వివరించాలి.
వినాశ్య దక్షయజ్ఞం తం విచచార త్రిలోచనః
దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసిన తరువాత, త్రినేత్రుడు అక్కడక్కడ తిరిగాడు.
అపత్నీకం తదాస్త్రేణ ఉన్మాదేనాభ్యతాడయత్
ఆ సమయంలో, భార్య లేని వాడిని ఆ ఆయుధంతో ఉన్మాదంతో కొట్టాడు.
విచచార తదోన్మత్తః కాననాని సరాంసి చ
అప్పటినుంచి, ఉన్మాదంతో అడవులు, సరస్సులు తిరిగాడు.
న శర్మ లేభే దేవర్షే బాణవిద్ధ ఇవ ద్విపః
దివ్యమునివరా, బాణాలతో గాయపడ్డ ఏనుగు లాగా, ఆయనకు ఎలాంటి శాంతి కలగలేదు.
నిమగ్నే శఙ్కరే ఆపో దగ్ధాః కృష్ణాత్వమాగతాః
శంకరుడు జలంలో మునిగినప్పుడు, ఆ నీళ్లు కాలిపోయి నల్లగా మారిపోయాయి.
ఆస్యన్దత్ పుణ్యతీర్థా సా కేశపాశమివావనే
ఆ పవిత్ర నది భూమిపై జడలవలె ప్రవహించింది.
పులునేషు చ రమ్యేషు వాపీషు నలినీషు చ
అందమైన ఇసుక దిబ్బల్లో, చెరువుల్లో, కమలాల మధ్యలో,
విచారన్ స్వేచ్ఛయా నైవ శర్మ లేభే మహేశ్వరః
మహేశ్వరుడు తన ఇష్టానుసారం తిరిగినా, ఆయనకు శాంతి దొరకలేదు.
క్షణం ధ్యాయతి తన్వఙ్గీం దక్షకన్యాం మనోరమామ్
ఒక క్షణం పాటు, సన్నని శరీరంతో ఉన్న దక్ష కుమార్తెను ధ్యానించాడు.
స్వప్నే తథేదం గదతి తాం దృష్ట్వా దక్షకన్యకామ్
నిద్రలో కూడా, ఆ దక్ష కుమార్తెను చూసి ఇలా అన్నాడు:
ముగ్ధే త్వయా విరహితో దగ్ధో ఽస్మి మదనాగ్నినా
‘‘ఓ అమాయకురాలా! నీవు లేని బాధలో, మన్మథాగ్నిలో నేను కాలిపోతున్నాను.’’
పాదప్రణామావనతమభిభాషితు మర్హసి
‘‘నీ పాదాలకు నమస్కరించే వాడితో మాట్లాడాలి కదా.’’
ఆలిఙ్గ్యసే చ సతతం కిమర్థం నాభిభాషసే
‘‘ఎప్పుడూ నీవు ఆలింగనం పొందుతూ ఉంటే, ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు?’’
విశేషతః పతిం బాలే ననుప త్వమతినిర్ఘృణా
‘‘ప్రత్యేకంగా భర్తకు, ఓ బాలికా, నీవు అంతగా నిర్దయగా ఎందుకు ఉన్నావు?’’
వినా త్వయా న జీవేయం తదసత్యం త్వయా కృతమ్
నీతో లేకుండా నేను బతకలేను; నీవు చేసినది నిజం కాదు.
నాన్యథా నశ్యతే తాపః సత్యేనాపి శపే ప్రియే
ఇలా కాకపోతే ఈ బాధ పోదు; నిజంగా నీ మీద ప్రమాణం చేస్తున్నాను ప్రియమైనవాడా.
ఉత్కూజతి తథారణ్యే ముక్తకణ్ఠం పునః పునః
అరణ్యంలో అతడు గొంతు విప్పి మళ్లీ మళ్లీ అరవసాగాడు.
వివ్యాధ చాపం తరసా వినామ్య సంతాపనామ్నా తు శరేణ భూయః
అతడు విల్లు వంచి, 'బాధ' అనే బాణంతో మళ్లీ గట్టిగా గుచ్చాడు.
సంతాపయంశ్చాపి జగత్సమగ్రం ఫూత్కృత్య ఫూత్కృత్య వివాసతే స్మ
ప్రపంచాన్ని మొత్తం బాధిస్తూ, అతడు గట్టిగా అరుస్తూ అందరినీ దూరం చేశాడు.
తతో భృశం కామశరైర్వితున్నో విజృమ్భమాణః పరితో భ్రమంశ్చ
తర్వాత, కోరిక బాణాలతో బాగా కలతచెందినవాడు, అన్ని వైపులా తిరుగుతూ విస్తరించాడు.
భ్రాతృవ్య వక్ష్యసి వచో యదద్య తత్ త్వం కురుష్వామితవిక్రమో ఽసి
సోదరా, నువ్వు ఈ రోజు చెప్పిన మాట ఏదైనా, దాన్ని చేయు; నీకు అపారమైన శక్తి ఉంది.
ఆజ్ఞాపయస్వాతులవీర్య శంభో దాసో ఽస్మి తే భక్తియుతస్తథేశ
అతులవీర్యుడైన శంభో, ఆజ్ఞాపించు; ప్రభూ, నేను నీ భక్తితో కూడిన దాసుడను.
విజృమ్భణోన్మాదసరైర్విభిన్నో ధృతిం న విన్దామి రతిం సుఖం వా
వికృతమైన కామబాణాలతో బాధపడుతూ, నాకు స్థిరతా, ఆనందమా, సుఖమా ఏదీ కనబడటం లేదు.
నాన్యః పుమాన్ ధారయితుం హి శక్తో ముక్త్వా భవన్తం హి తతః ప్రతీచ్ఛ
నీ తప్ప ఇంకెవ్వరూ దీన్ని భరించలేరు; అందుకే, దాన్ని స్వీకరించు.
తోషం జగామాశు తతస్త్రిశూలీ తుష్టస్తదైవం వచనం బభాషే
అప్పుడే త్రిశూలధారి త్వరగా సంతృప్తి చెంది, సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు.
తస్మాద్వరం త్వాం ప్రతిపూజనాయ దాస్యామి లోక్య చ హాస్యకారి
కాబట్టి, నీ పూజకు వరంగా, లోకంలో నవ్వు పుట్టించే దానిని నీకు ఇస్తాను.