యథా నరేన్ద్రపుత్రాణి కనకాభరణాని హి
ఎలా రాజకుమారులు బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంటారో,
స్వమిసంలబ్ధసంమానా భృత్యా రాజసుతానివ
తమ యజమానుల చేత గౌరవింపబడే సేవకులు కూడా రాజకుమారుల్లా ఉంటారు.
భృత్వా వసన్తనృపతేః సంగ్రామే ఽసృక్ప్లుతా ఇవ
వసంతరాజు యుద్ధంలో రక్తంతో తడిసినవారిలా అలంకరించబడి ఉన్నారు.
పులకాభిర్వృతా యద్వత్ సజ్జనాః సుహృదాగమే
స్నేహితుడు వచ్చినప్పుడు సజ్జనులు ఎలా ఆనందంతో పులకరించిపోతారో,
వక్తుకామా ఇవాఙ్గుల్యా కో ఽస్మాకం సదృశో నగః
తమ వేలులతో, 'మనకు సమానమైన పర్వతం ఎవరు?' అని చెప్పాలనుకుంటున్నట్టు ఉంది.
నీలాశోకకచా శ్యామా వికాసికమలాననా
నీలాశోక వృక్షాల జడలతో నలుపుగా, ముఖాలు కమలాలు వికసించినట్టు మెరిసిపోతున్నాయి.
ప్రఫుల్లకున్దదశనా మఞ్జరీకరశోభితా
పుష్పమాలలతో అలంకరించబడి, పుష్పించిన మల్లెపువ్వులాంటి పళ్ళతో మెరిసిపోతున్నారు.
పుంస్కోకిలస్వనా దివ్యా అఙ్కోలవసనా శుభా
పురుష కోకిలల స్వరంతో, అంకోలా పువ్వుల వస్త్రాలతో అందంగా, దివ్యంగా ఉన్నారు.
ప్రాగ్వంశరసనా బ్రహ్మన్ మత్తహంసగతిస్తథా
బ్రహ్మన్, తూర్పు వెదురు పట్టీలతో, మత్తులో ఉన్న హంస నడకతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
వసన్తలక్ష్మీః సంప్రాప్తా బ౩హ్మన్ బదరికాశ్రమే
బ్రహ్మన్, వసంత లక్ష్మి బదరీ ఆశ్రమానికి వచ్చింది.
సమీక్ష్య చ దిశః సర్వాస్తతో ఽనఙ్గమపశ్యత
అన్ని దిశలను చూసినా, అక్కడ మన్మథుడు కనిపించలేదు.
యం దదర్శ జగన్నాథో దేవో నారాయణో ఽవ్యయః
ఆయనను జగన్నాథుడు, నిత్యుడు అయిన నారాయణుడు చూశాడు.
స శఙ్కరేణ సందగ్ధో హ్యనఙ్గత్వముపాగతః
శంకరుడు దహించడంతో, మన్మథుడు దేహం లేని వాడిగా మారిపోయాడు.
దగ్ధస్తు కారణే కస్మిన్నేతద్వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
అయితే, ఆయనను ఎందుకు దహించారు? దయచేసి దీనిని వివరించాలి.
వినాశ్య దక్షయజ్ఞం తం విచచార త్రిలోచనః
దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసిన తరువాత, త్రినేత్రుడు అక్కడక్కడ తిరిగాడు.
అపత్నీకం తదాస్త్రేణ ఉన్మాదేనాభ్యతాడయత్
ఆ సమయంలో, భార్య లేని వాడిని ఆ ఆయుధంతో ఉన్మాదంతో కొట్టాడు.
విచచార తదోన్మత్తః కాననాని సరాంసి చ
అప్పటినుంచి, ఉన్మాదంతో అడవులు, సరస్సులు తిరిగాడు.
న శర్మ లేభే దేవర్షే బాణవిద్ధ ఇవ ద్విపః
దివ్యమునివరా, బాణాలతో గాయపడ్డ ఏనుగు లాగా, ఆయనకు ఎలాంటి శాంతి కలగలేదు.
నిమగ్నే శఙ్కరే ఆపో దగ్ధాః కృష్ణాత్వమాగతాః
శంకరుడు జలంలో మునిగినప్పుడు, ఆ నీళ్లు కాలిపోయి నల్లగా మారిపోయాయి.
ఆస్యన్దత్ పుణ్యతీర్థా సా కేశపాశమివావనే
ఆ పవిత్ర నది భూమిపై జడలవలె ప్రవహించింది.
పులునేషు చ రమ్యేషు వాపీషు నలినీషు చ
అందమైన ఇసుక దిబ్బల్లో, చెరువుల్లో, కమలాల మధ్యలో,
విచారన్ స్వేచ్ఛయా నైవ శర్మ లేభే మహేశ్వరః
మహేశ్వరుడు తన ఇష్టానుసారం తిరిగినా, ఆయనకు శాంతి దొరకలేదు.
క్షణం ధ్యాయతి తన్వఙ్గీం దక్షకన్యాం మనోరమామ్
ఒక క్షణం పాటు, సన్నని శరీరంతో ఉన్న దక్ష కుమార్తెను ధ్యానించాడు.
స్వప్నే తథేదం గదతి తాం దృష్ట్వా దక్షకన్యకామ్
నిద్రలో కూడా, ఆ దక్ష కుమార్తెను చూసి ఇలా అన్నాడు:
ముగ్ధే త్వయా విరహితో దగ్ధో ఽస్మి మదనాగ్నినా
‘‘ఓ అమాయకురాలా! నీవు లేని బాధలో, మన్మథాగ్నిలో నేను కాలిపోతున్నాను.’’
పాదప్రణామావనతమభిభాషితు మర్హసి
‘‘నీ పాదాలకు నమస్కరించే వాడితో మాట్లాడాలి కదా.’’
ఆలిఙ్గ్యసే చ సతతం కిమర్థం నాభిభాషసే
‘‘ఎప్పుడూ నీవు ఆలింగనం పొందుతూ ఉంటే, ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు?’’
విశేషతః పతిం బాలే ననుప త్వమతినిర్ఘృణా
‘‘ప్రత్యేకంగా భర్తకు, ఓ బాలికా, నీవు అంతగా నిర్దయగా ఎందుకు ఉన్నావు?’’
వినా త్వయా న జీవేయం తదసత్యం త్వయా కృతమ్
నీతో లేకుండా నేను బతకలేను; నీవు చేసినది నిజం కాదు.
నాన్యథా నశ్యతే తాపః సత్యేనాపి శపే ప్రియే
ఇలా కాకపోతే ఈ బాధ పోదు; నిజంగా నీ మీద ప్రమాణం చేస్తున్నాను ప్రియమైనవాడా.