గుఢోత్పన్నో ఽపవిద్ధశ్చ దాయాదా బాన్ధవాస్తు షట్
బెల్లం నుండి పుట్టినవారు లేదా విడిచిపెట్టినవారు, వారికీ వారసులు, బంధువులు మొత్తం ఆరు మంది ఉంటారు.
గోత్రస్మ్యం కులే వృత్తిః ప్రతిష్ఠ శాశ్వతీ తథా
వంశంలో, కుటుంబంలో, జీవనోపాధిలో, స్థిరంగా నిలిచే విషయాల్లో కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
స్వయేదత్తః పారశవః షడదాయాదబన్ధవాః
తానే ఇచ్చినవారు, ఇతరుల ద్వారా పుట్టినవారు — వీరు ఆరు మంది వారసులు, బంధువులు.
నామధారకా ఏవేహ న గోత్రకులసంమతాః
ఇక్కడ పేరును ధరించినవారే గుర్తించబడతారు, వంశం లేదా కుటుంబం ద్వారా అంగీకరించబడినవారు కాదు.
ఉవాచైషాం విశేషం మే బ్రహ్మన్ వ్యాఖ్యాతుమహసి
బ్రాహ్మణా, నీవు చెప్పావు. ఇప్పుడు వాటి తేడాలు నేను వివరించదలచుకున్నాను.
ఔరసో యః స్వయం జాతః ప్రతిబిమ్బమివాత్మనః
తానే పుట్టినవాడు, మన ప్రతిబింబంలా ఉండే వాడు, సహజ కుమారుడు.
భార్యా హ్యనాతురా పుత్రం జనయేత్ క్షేత్రజస్తు సః
ఆరోగ్యంగా ఉన్న భార్య కుమారుడిని కనగలదు. అతడిని క్షేత్రజుడు అంటారు.
మిత్రపుత్రం మిత్రదత్తం కృత్రిమం ప్రాహురుత్తమాః
స్నేహితుని కుమారుడు లేదా స్నేహితుడు ఇచ్చినవాడు, వీరిని పండితులు దత్తపుత్రుడు అంటారు.
బాహ్మతః స్వయమానీతః సో ఽపవిద్ధః ప్రకీర్తితః
ఇతరుల నుండి బలవంతంగా తీసుకొచ్చినవాడు విడిచిపెట్టినవాడిగా పిలవబడతాడు.
మూల్యైర్గృహీతః క్రీతః స్యాద్ ద్వివిధః స్యాత్ పునర్భవః
ధనంతో పొందినవాడు కొనుగోలు చేసినవాడు. అలాగే, రెండవ పెళ్లి ద్వారా వచ్చినవారు ఇద్దరు ఉంటారు.
తజ్జాలస్తనయో జ్ఞేయో లోకే పౌనర్భవో మునే
ఆమె నుండి పుట్టిన కుమారుడు లోకంలో పునర్వివాహ కుమారుడిగా పిలవబడతాడు, మునీశ్వరా.
స స్వయన్దత్త ఇత్యుస్తథాన్యః కారణాన్తరైః
తానే ఇచ్చినవాడు అని అంటారు. ఇంకొకరు ఇతర కారణాల వల్ల అలా అవుతారు.
ఊఢాయాం వాప్యనూఢాయాం స పారశవ ఉచ్యతే
పెళ్లైనదానిలోనైనా, పెళ్లి కానిదానిలోనైనా పుట్టినవాడు పరపురుషుని కుమారుడని అంటారు.
స్వమాత్మానం గచ్ఛ శీఘ్రం పితరౌ సముపాహ్వయ
నీవు తానే త్వరగా వెళ్లి, నీ తల్లిదండ్రులను పిలవు.
తావాజగ్మతురీశానం ద్రష్టుం వై దమ్పతీ మునే
ఆ దంపతులు ప్రభువును దర్శించడానికి వచ్చారు, మునీశ్వరా.
ఉపవిష్టౌ సుఖాసీనౌ సాధ్యో వచనమబ్రవీత్
ఆ దంపతులు సుఖంగా కూర్చుని, వెంటనే మాటలు చెప్పారు.
స చోక్తవాన్ మాం పుత్రార్థే తస్మాత్ త్వం దాతుమర్హసి
అతడు, 'కుమారుని కోసమే, నీవు నన్ను ఇవ్వాలి' అని అన్నాడు.
ఉక్తవన్తౌ ప్రభో ఽయం హి ఆవయోస్తనయస్తవ
ఆ ఇద్దరూ, 'ప్రభూ, ఇతడు మా కుమారుడు, మీవాడే' అని చెప్పారు.
ఇత్యుక్త్వా జగ్మతుర్సూర్ణ యేనైవాబ్యాగతౌ యథా
అలా చెప్పి, ఆ ఋషులు వచ్చిన విధంగానే త్వరగా వెళ్లిపోయారు.
సనత్కుమారం ప్రోవాచ యోగం ద్వాదశపత్రకమ్
ఆయన, సనత్కుమారునికి పన్నెండు దళాల యోగాన్ని వివరించాడు.
మాసో వైశాఖనామా చ ప్రథమం పత్రకం స్మృతమ్
వైశాఖమాసం మొదటి దళంగా గుర్తించబడింది.
జ్యేష్ఠమాసాశ్చ తత్పత్రం ద్వితీయం పరికీర్తితమ్
జ్యేష్ఠమాసం రెండవ దళంగా చెప్పబడింది.
మాసో ఆషాఢనామా చ తృతీయం పత్రకం స్మృతమ్
ఆషాఢమాసం మూడవ దళంగా గుర్తించబడింది.
మాసః శ్రావణ ఇత్యుక్తశ్చతుర్థం పత్రకం స్మృతమ్
శ్రావణమాసం నాలుగవ దళంగా గుర్తించబడింది.
మాసో భాద్రస్తథా ప్రోక్తః పఞ్చమం పత్రకం స్మృతమ్
భాద్రమాసం ఐదవ దళంగా చెప్పబడింది.
మాసశ్చాశ్వయుజో నామ ష్ష్ఠం తత్ పత్రకం స్మృతమ్
ఆశ్వయుజమాసం ఆరవ దళంగా గుర్తించబడింది.
మాసశ్చ కార్తికో నామ సప్తమం పత్రకం స్మృతమ్
కార్తీకమాసం ఏడవ దళంగా గుర్తించబడింది.
మాసో మార్గశిరో నామ త్వష్టమం పత్రకం స్మృతమ్
మార్గశిరమాసం ఎనిమిదవ దళంగా గుర్తించబడింది.
పౌషతి గదితో మాసో నవమం పరికీర్తితమ్
పౌషమాసం తొమ్మిదవదిగా చెప్పబడింది.
మాఘో నిగదితో మాసః పత్రకం దశమం స్మృతమ్
మాఘమాసం పదవ దళంగా గుర్తించబడింది.