యస్యాం మానమదౌ పుంసాం కరిణాం యౌవనాగమే
అక్కడ, యువత వచ్చినప్పుడు, పురుషులలోను ఏనుగులలోను గర్వం, మత్తు కలుగుతాయి.
తారాగణే ఽకులీనత్వం గద్యే వృత్తచ్యుతిర్విభో
నక్షత్రాలలో ఉన్నతత్వం ఉండదు; గద్యంలో ఛందస్సు పోయినట్లే, ప్రభూ.
చన్ద్రభూషితదేహాశ్చ యస్యాం త్వమివ శఙ్కర
అక్కడ, నీలాంటి శంకరా, చంద్రుడు అలంకరించిన శరీరాలు ఉన్నవారు ఉంటారు.
వసతే భవాంల్లోలః సర్వపాపహరో రవిః
అక్కడ చంచలమైన సూర్యుడు, అన్ని పాపాలను తొలగించేవాడు, నివసిస్తాడు.
తత్ర గత్వా సురశ్రేష్ఠ పాపమోక్షమవాప్స్యసి
అక్కడికి వెళ్లి, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు పాప విమోచనాన్ని పొందుతావు.
జగామ వేగాద్ గరుడో యథాసౌ వారాణసీం పాపవిమోచనాయ
పాప విమోచనం కోసం, గరుత్మంతుడు వేగంగా వారణాసికి వెళ్లాడు.
స్నాత్వా చ తీర్థేషు విముక్తపాపః స కేశవం ద్రష్టుముపాజగామ
తీర్థాలలో స్నానం చేసి, పాపాలు తొలగిపోయినవాడై, ఆయన కేశవుని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
తవత్ప్రసాదాద్ హృషీకేశ బ్రహ్మహత్యా క్షయం గతా
నీ కృప వల్ల, హృషీకేశా, బ్రాహ్మణహత్య పాపం పూర్తిగా పోయింది.
కారణం వేద్మి న చ తదేతన్మే వక్తుమర్హసి
కారణం నాకు తెలుసు, కాని దాన్ని నేను చెప్పడం సముచితం కాదు.
విద్యతే కారణం రుద్ర తత్సర్వం కథయామి తే
ఓ రుద్రా, దీనికి ఒక కారణం ఉంది. ఆ సంగతులన్నీ నేను నీకు చెబుతాను.
ఏష తీర్థవరః పుణ్యో దేవగన్ధర్వపూజితః
ఇది ఎంతో పవిత్రమైన తీర్థం, దేవతలు, గంధర్వులు పూజించిన స్థలం.
స్నాతమాత్రస్య చాద్యైవ కపాలం పరిమోక్ష్యతి
ఇక్కడ ఈ రోజు స్నానం చేసినవారికి వెంటనే కపాలం విడిపోతుంది.
కపాలమోచనేత్యేవం తీర్థం చేదం భవిష్యతి
అందువల్ల ఈ తీర్థం 'కపాలమోచనం' అని పేరుపడుతుంది.
కపాలమోచనే సస్నౌ వేదోస్తవిధినా మునే
ఓ మునీ, వేదవిధానంగా కపాలమోచనంలో ఆయన స్నానం చేశాడు.
నామ్నా బభూవాథ కపాలమోచనం తత్తీర్థవర్యం భగవత్ప్రసాదాత్
భగవంతుని కృపతో ఆ ఉత్తమ తీర్థం 'కపాలమోచనం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైంది.
అనేన కారణేనాసౌ దక్షేణ న నిమన్త్రితః
ఈ కారణంతో దక్షుడు ఆయనను ఆహ్వానించలేదు.
యజ్ఞే చార్హాపి దుహితా దక్షేణ న నిమన్త్రితా
దక్షుడు తన యజ్ఞానికి తన యోగ్యమైన కుమార్తెను కూడా పిలవలేదు.
జయా జగామ శైలేన్ద్రం మన్దరం చారుకన్దరమ్
జయా పర్వతాధిపతిని, అందమైన గుహలతో ఉన్న మందర పర్వతాన్ని చేరింది.
కిమర్థం విజయా నాగాజ్జయన్తీ చాపరాజితా
విజయా ఎందుకు రాలేదు? అలాగే జయంతీ, అపరాజితా ఎందుకు రాలేదు?
గతా నిమన్త్రితాః సర్వా మఖే మాతామహస్య తాః
ఆహ్వానించబడిన వారందరూ తమ తాతయ్య యజ్ఞానికి వెళ్లారు.
అహం సమాగతా ద్రష్టుం త్వాం తత్ర గమనోత్సుకా
నిన్ను చూడాలని, అక్కడికి వెళ్లాలని ఆశతో నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.
నామన్త్రితాసి తాతేన ఉతాహోస్విద్ వ్రజిష్యసి
నీ తండ్రి నిన్ను పిలవలేదా? లేకపోతే నువ్వు వెళ్ళబోతున్నావా?
మాతృష్వసః శశాఙ్కశ్చ సపత్నీకో గతః క్రతుమ్
నా మామయ్య శశాంకుడు కూడా తన భార్యతో కలిసి యజ్ఞానికి వెళ్లాడు.
నిమన్త్రితాః క్రతౌ సర్వే కిం నాసి త్వం నిమన్త్రితా
యజ్ఞానికి అందరినీ పిలిచారు. నిన్ను మాత్రం ఎందుకు పిలవలేదు?
మన్యునాభిప్లుతా బ్రహ్మన్ పఞ్చత్వమగమత్ తతః
కోపంతో మునిగిపోయిన ఆమె, బ్రాహ్మణా, చివరికి ప్రాణాలు విడిచింది.
ముఞ్చతీ వారి నేత్రాభ్యాం సస్వరం విలలాప హ
కళ్ల నుంచి నీళ్ళు కార్చుకుంటూ, ఆమె గొంతెత్తి ఏడ్చింది.
ఆః కిమేతదితీత్యుక్త్వా జయాభ్యాశముపాగతః
‘‘అయ్యో, ఇది ఏమిటి?’’ అని చెప్పి, జయ దగ్గరకు వచ్చాడు.
కృత్తాం పరశునా భూమౌ శ్లథాఙ్గీం పతితాం సతీమ్
పరశువుతో కోసివేయబడిన ఆమె, భూమిపై పడిపోయి, శరీరమంతా శక్తిలేని స్థితిలో కనబడ్డది.
కిమియం పతితా భూమౌ నికృత్తేవ లతా సతీ
ఈ సతీ ఎందుకు భూమిపై పడిపోయింది? కోసిన వల్లి లాగా ఎందుకు ఉంది?
శ్రత్వా మఖస్థా దక్షస్య భగిన్యః పతిభిః సహ
దీని విషయం విని, యజ్ఞంలో ఉన్న దక్షుడి అక్కచెల్లెళ్లు, తమ భర్తలతో కలిసి—