చూడామణిం కుణ్డలమర్ద్ధచన్ద్రం ప్రాదాత్ కుఠారం వసుశిల్పకర్త్తా
వసువుల శిల్పకారుడు కిరీటపు రత్నాన్ని, కుండలాలను, అర్ధచంద్రాన్ని, గొడ్డలిని ఇచ్చాడు.
భుజఙ్గహారం భుజగేశ్వరో ఽపి అమ్లానపుష్పామృతవః స్రజం చ
పాముల అధిపతి పాము హారాన్ని ఇచ్చాడు; ఎప్పటికీ మురికిపోని పువ్వుల దాత పుష్పమాలను ఇచ్చాడు.
తాం తుష్టువుర్దేవవరాః సహేన్ద్రాః సవిష్ణురుద్రేన్ద్వనిలాగ్నిభాస్కరాః
ఇంద్రుడు, విష్ణువు, రుద్రుడు, వాయువు, అగ్ని, సూర్యుడు సహా దేవతలలో శ్రేష్ఠులు ఆమెను స్తుతించారు.
నిద్రాస్వరూపేణ మహీం వితత్య తృష్ణా త్రపా క్షుద్ భయదాథ కాన్తిః
నిద్ర తన స్వరూపంలో భూమిపై వ్యాపించింది; దాహం, లజ్జ, ఆకలి, భయం, అందం కూడా వ్యాపించాయి.
వృత్తిర్దయా భ్రాన్తి రథేహ మాయా నమో ఽస్తు దైవ్యై భవరూపికాయై
ఆమె రథంగా జీవనోపాధి, దయ, మాయ కలవు; భవరూపిణి అయిన ఆ దైవ్యస్త్రీకి నమస్కారం.
విన్ధ్యం మహాపర్వతముచ్చశృఙ్గం చకార యం నిమ్నతరం త్వగస్త్యః
వింధ్య అనే మహాపర్వతాన్ని, ఎత్తైన శిఖరాలతో కూడినదాన్ని, అగస్త్యుడు తక్కువగా చేశాడు.
కస్మై కృతే కేన చ కారణేన ఏతద్ వదస్వామలసత్త్వవృత్తే
ఇది ఎవరి వల్ల, ఏ కారణంతో జరిగింది? పవిత్రమైన స్వభావమున్నవాడా, దయచేసి చెప్పు.
రవిస్తతః కుమభభవం సమేత్య హోమావసానే వచనం బభాషే
తర్వాత సూర్యుడు, హోమం పూర్తయ్యాక కుమభభవునితో కలసి ఇలా అన్నాడు.
దదస్వ దానం మమ యన్మనీషినం చరామి యేన త్రిదివేషు నిర్వృతః
నీకు ఇష్టమైన దానం నాకు ఇవ్వు; దానివల్ల నేను మూడు లోకాల్లో సంతోషంగా ఉండగలను.
దానం దదామి తవ యన్మనసస్త్వభీష్టం నార్థి ప్రయాతి విముఖో మమ కశ్చిదేవ
నీ మనసుకు నచ్చిన దానాన్ని నేను ఇస్తాను; నా దగ్గరికి వచ్చినవారిలో ఎవరూ నిరాశతో వెళ్లరు.
ఏషో ఽద్య మే గిరివరః ప్రరుణాద్ధి మార్గం విన్ధ్యస్య నిమ్నకరణే భగవన్ యతస్వ
ఈ రోజు ఈ గొప్ప పర్వతం నా మార్గాన్ని అడ్డుకుంటోంది; వింధ్యను తక్కువ చేయడానికి ప్రయత్నించు ప్రభూ.
తవ కిరణజితో భవిష్యతే మహీధ్రో మమ చరణసమ్శ్రితస్య కా వ్యథా తే
నీ కిరణాలతో జయించబడిన ఈ పర్వతం నా రక్షణలో ఉంటుంది; నీకు ఇంకెందుకు బాధ?
జగామ సంత్యజ్య హి దణ్డకం హి విన్ధ్యాచలం వృద్ధ్వపుర్మహర్షిః
వృద్ధుడైన మహర్షి దండకాన్ని వదిలి వింధ్యపర్వతానికి వెళ్లాడు.
వృద్ధోస్మయశక్తశ్చ తవాధిరోఢుం తస్మాద్ భవాన్ నీచతరో ఽస్తు సద్యః
నేను వృద్ధుడిని, బలహీనుడిని, నిన్నెక్కలేను; అందుకే నీవు వెంటనే తక్కువవైపో.
సమాక్రమచ్చాపి మహర్షిముక్యః ప్రోల్లఙ్ఘ్య విన్ధ్యం త్విదమాహ శైలమ్
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడు వింధ్యను దాటి, ఆ పర్వతాన్ని దాటి ఇలా అన్నాడు.
త్వయా న తావత్త్విహ వర్ధితవ్యం నో చేద్ విశప్స్యే ఽహమవజ్ఞయా తే
నేను తిరిగి వచ్చే వరకు నీవు ఇక్కడ పెరగకూడదు; లేనిపక్షంలో, నిన్ను తక్కువగా చూసి శాపించేస్తాను.
ఆక్రమ్య తస్థౌ స హి తాం తదాశాం కాలే వ్రజామ్యత్ర యదా మునీన్ద్రః
ఆ ఆశను ఆశ్రయించి, ఆ మునులలో శ్రేష్ఠుడు ఇక్కడికి వచ్చే సమయం కోసం అతడు అక్కడే నిలిచాడు.
తత్రాథ నిక్షిప్య విదర్భపుత్రీం స్వమాశ్రమం సౌమ్యముపాజగామ
అక్కడ విదర్భ రాజకుమార్తెను ఉంచి, తన సొంత ఆశ్రమానికి అతడు శాంతంగా వెళ్లాడు.
శేషం చ కాలం స హి దణ్డకస్థస్ తపశ్చారామితకాన్తిమాన్ మునిః
ఆ ముని, తపస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, మిగిలిన కాలాన్ని దండక అరణ్యంలో తపస్సు చేస్తూ గడిపాడు.
నాసౌ నివృత్తేతి మతిం విధాయ స సంస్థితో నీచతరాగ్రశృఙ్గః
తాను వెనక్కి పోవద్దని నిర్ణయించుకొని, ఆ ముని ఆ తక్కువ శిఖరంపైనే ఉండిపోయాడు.
తస్యోర్ధ్వశృఙ్గే మునిసంస్తుతా సా దుర్గా స్థితా దానవనాశనార్థమ్
ఆ ఎత్తయిన శిఖరంపై, మునులు స్తుతించిన దుర్గాదేవి, దానవులను నాశనం చేయడానికి అక్కడ నిలిచింది.
సర్వాప్సరోభిః ప్రతిరామయన్తః కాత్యాయనీం తస్థురపేతశోకాః
అన్ని అప్సరసలు, కాత్యాయనీదేవిని ఓదార్చుతూ, దుఃఖం లేకుండా అక్కడే నిలిచారు.
అపశ్యతాం దానవసత్తమౌ ద్వౌ చణ్డశ్ చ ముణ్డశ్చ తపస్వినీం తామ్
చూసేవారిలో, చండుడు మరియు ముండుడు అనే ఇద్దరు ప్రబలమైన దానవులు, ఆ తపస్సు చేసే స్త్రీని చూశారు.
దృష్ట్వోచతుస్తౌ మహిషాసురస్య దూతావిదం చణ్డముణ్డౌ దితీశమ్
ఆమెను చూసి, మహిషాసురుని దూతలు అయిన చండుడు, ముండుడు, దైత్యుల రాణికి ఇలా చెప్పారు.
తత్రాస్తి దేవీ సుమహానుభావా కన్యా సురూపా సురసున్దరీణామ్
అక్కడ ఒక దేవత ఉంది. ఆమె గొప్ప శక్తి కలిగిన కన్య, అందమైన దేవకన్యలలో అత్యంత సుందరి.
నేత్రైస్త్రిభిస్త్రీణి హుతాశనాని జితాని కణ్ఠేన జితస్తు శఙ్ఖః
ఆమె మూడు కళ్లతో మూడు అగ్నులను జయించింది; గొంతుతో శంఖాన్ని అదుపులోకి తెచ్చింది.
త్వాం సర్వజోతారమితి ప్రతర్క్య కుచౌ స్మరేణైవ కృతౌ సుదుర్గౌ
నీవే అన్నీ ప్రకాశింపజేసేవాడివని భావించి, ఆమెకు ప్రేమవల్ల వక్షోజాలు దుర్గాలుగా మారాయి.
పరాక్రమం వై భవతో విదిత్వా కామేన యన్త్రా ఇవ తే కృతాస్తు
నీ పరాక్రమాన్ని తెలుసుకొని, అవి కామంతో యంత్రాలవంటి వాటిగా అయ్యాయి.
భయాతురారోహణకాతరస్య కామస్య సోపానమివ ప్రయుక్తమ్
భయంతో, ఎవరైనా ప్రేమను చేరడంలో సంకోచపడితే, అది మెట్లలా ఏర్పడినట్లుంది.
ఆరోహణే త్వద్భయకాతరస్య స్వేదప్రవాహో ఽటసుర మన్మథస్య
నీ భయంతో ఎవరైనా ప్రేమను చేరాలంటే, ఓ అసురా, మన్మథుని చెమట ప్రవహిస్తుంది.