ऋषे, तदा भगवतः शय्या व्याघ्रचर्मणा च जटाभारस्य पुटकेन च विरचितं आसीत्। अथ देवतानां रात्रिः आरभ्यते, दक्षिणायनस्य सूर्यस्य मार्गे। स भगवान् तस्मिन् शय्योपधाने विश्रान्तः, लोकान् परमं मार्गं दर्शयन् तिष्ठति। पञ्चमे दिने विनायकस्य पूजनं क्रियते, तस्मिन्नेव दिने धर्मराजस्यापि पूजनं विधीयते। अष्टमे दिने कात्यायन्याः पूजनं, नवमे दिवसे पद्मालयायाः देव्याः पूजनं भवति। कृष्णपक्षस्य एकादश्यां, हे ब्रह्मन्, साध्याः अपि निद्रां यान्ति। यदा देवाः तत्र निद्रां यान्ति, तदा वर्षाकालः आगच्छति। तस्मिन्काले काकाः अपि, सुतभारगुरवः, निद्रां यान्ति। द्वितीया सा पुण्या शुभा च, शय्यायाः अनशून्यशयनमिति ख्याता। तदा लक्ष्म्या सह, सुगन्धपुष्पैः अलङ्कृतः, भगवान् शय्यायां स्थितः। एवं सुगन्धद्रव्यैः सम्यक् पूजनं कृत्वा मधुसूदनस्य प्रार्थना विधातव्या—"तव प्रसादेन अस्माकं शय्या कदापि न शून्या भवेत्।" "सत्येन, अनन्तवीर्य विष्णो, मम गृहजीवनस्य नाशः मा भूयात्, प्रभो।" रात्रौ, हे दिव्यर्षे, तैलक्षारवर्जितं भोजनं कर्तव्यम्। "लक्ष्मीधारिणः मयि प्रसादः अस्तु" इति जप्त्वा हविर्देयम्। यावत् सूर्यः वृश्चिकसमूहमध्ये दृश्यते, तावत्—यदा सूर्यः तुलाराशौ तिष्ठति, तदा हरिः स्पृहयति; अनन्तरं शिवः प्रमोदते। शय्योपधानादिभिः स्वशक्त्या यथायोग्यं पूजनं कर्तव्यम्। एतदाचरिते, कस्यापि वियोगः न भवति। मृगशिरायुक्ते तिथौ सा अष्टमी स्मर्यते, या यथाकालं शुभा। तत्र मन्दिरे वासः अक्षयपूजास्वरूपेण स्मृतः। स्नात्वा, त्रिनेत्रस्य धत्तूरपुष्पैः पूजनं कर्तव्यम्। ब्राह्मणाय हविः दातव्यम्, सुवर्णेन सह, द्विजोत्तम। सर्जधूपं दत्त्वा, मधुपानीयेन च हविर्देयम्। "हिरण्याक्षः मयि प्रसन्नः भवतु" इति प्रार्थयेत्, तिलदानं नियतम्। श्रीवासनधूपः, हविः मधुमैक्षिकपायसः। "स्थावरधेनवः मयि प्रसन्नाः भवन्तु" इति मृदुभाषया वदेत्। मार्गशीर्षमासे स्नानं दध्ना च पूजनं स्मृतं शुभम्। "नमः शर्वाय प्रसन्नः भवतु" इति पण्डितैः वक्तव्यम्। मधुधूपः, हविः मधुसंयुक्तमधुरपूपः। "नमस्ते देवदेवेश त्रिनेत्राय" इति संबोधनं कर्तव्यम्। धूपं, चरणयोः चन्दनं, तिलयुतं चान्नं निवेदयेत्। "महादेवः उमापतिः मयि प्रसन्नः भवतु" इति वक्तव्यम्। उपवाससमाप्तौ त्रिनेत्रस्य स्नानं यथाविधि कर्तव्यम्। "दया कुरु, दुःखितोऽस्मि, भगवन्, यथायोग्यं मम दुःखं निवारय" इति प्रार्थयेत्। उपवासनियमः, द्विजश्रेष्ठ, यथाविधि पालनीयः। मल्लिकापुष्पैः पूजनं, धूपचन्दनयोः अपि समर्पणं कर्तव्यम्। रुद्रं वस्त्रयुग्मेन तस्य नामानि जपन् तुष्टिं याचेत्। गुग्गुलुधूपं, महिषमृत्तिकया सर्पिषा मिश्रितं, बुद्धिमान् दद्यात्। दानं, हविः, चर्म च मृगस्य, नियतं विधानम्। एवं, ऋषे, शास्त्रवचनेषु उक्तान्येतानि धर्मानुष्ठानानि, यथाक्रमं श्रद्धया आचरितव्यानि।