एकदा काचित् स्त्री रुद्रपूजनकाङ्क्षया घोरं तपः समारब्धवती। तस्या तद्भक्त्या तुष्टः शम्भुः स्वेच्छया वरं दत्तवान्। तस्याः व्रतबलात्, चन्द्रमा स्वच्छवपुः आकाशे अविच्छिन्नः संस्थितः। अथ स चन्द्रः, अनन्ततेजसः विष्णोः चरणद्वयं सम्यक् पूजयित्वा, दिवा सूर्यवत् प्रकाशमानः सर्वेभ्यः हर्षं जनयति स्म। तदा चन्द्रेण जितः सूर्यः स्वपूर्ववत् न प्रकाशते स्म। तदा पद्मानि विकसितानि दृष्टानि, नूनं सूर्यस्योदयः जातः इति केचन मन्यन्ते स्म। एवं चन्द्रस्योदयः प्रकाशश्च सर्वैः ज्ञातः। तदा सूर्यः चिन्तयामास—"किमेतत्? नूनं लोके शुभाशुभवृत्तान्ताः प्रवर्तन्ते।" सर्वत्र त्रिलोक्यं रजनीचरैः भक्षितम् आसीत्। योगविद् स सूर्यः तेषां रजनीचराणां वृद्धिं विचारयामास। ये देवब्राह्मणपूजनेन धर्मनिष्ठाः, तेषां रक्षार्थं सूर्यः स्वदीप्तनखैः तदधर्मनाशाय उपायं चिन्तयामास। स्वधर्मात् च्युतिः सर्वधर्मनाशिनी इति श्रूयते। सूर्यः स्वतेजसा तेषां राक्षसानां पुरीं यथेष्टं दृष्टवान्। ततः सः स्वर्गात् पतितः, पुण्यक्षयात् ग्रह इव। सः उच्चैः शब्दं कृत्वा—"नमः भवाय, नमः शर्वाय" इति उच्चैः प्रोक्तवान्। सर्वे जनाः "हाय हाय! हरभक्तः पतति" इति विलपन्तः। तदाकर्ण्य स सूर्यः विचारयामास—"कस्य कृते अहं भूमौ पतितः?" इति। यदा राक्षसपुरी पतिता, तदा कोपितः त्रिनेत्रः तत्र आगतः। त्रिनेत्रेण दृष्टमात्रेण सः सूर्यः दिवः पतितः। यदृच्छया सः बन्धविमुक्तः शिलावत् भूमौ पतितः। गगनात् पतन् किंनरचारणैः परिवृतः आसीत्। कपिभिः परिवृतः अपक्वतालफल इव पतितः। तदा कश्चित् उक्तवान्—"यदि परमं श्रेयः इच्छसि, हरिक्षेत्रे पत" इति। तदा सः पप्रच्छ—"किं तद् हरिक्षेत्रं? शीघ्रं कथय।" तदा उक्तम्—"एतत् क्षेत्रं वासुदेवस्य च शंकरस्य च नियतं। तत् हरिक्षेत्रं वाराणसी नाम नगरी।" सैव नगरी वरुणायाः अस्याश्च मध्ये अवतीर्णा। सः वरुणां प्रविश्य, स्वेच्छया तत्र निमग्नः। त्रिनेत्राग्निना संतप्तः सः ज्वलनचक्रवत् विचरन् आसीत्। नागाः, विद्याधराः, विहंगमाः, अप्सरसोऽपि ब्रह्मलोकं गत्वा ब्रह्माणं तद्वृत्तान्तं निवेदयामासुः। आनन्ददायिनं मन्दरं, यत्र महेश्वरः वसति, सूर्यस्य कृते तत्र आनीतम्। सूर्यस्य शान्तये तं मन्दरं वाराणसीं नीतवान्। तं "लोला" इति नाम कृत्वा, पुनः रथस्योपरि स्थापयामास। ततः सः सूर्यः स्वबन्धुभिः स्वनगरी च स्वर्गे पुनः स्थापितः। केशवं दैवतं प्रणम्य, वैराजः स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः। एवं भवदृष्ट्या भूमौ पतितः सूर्यः न दग्धः। स्वयम्भूना च रजनीचराधिपः स्वपुरी स्वबन्धुभिः सह गगने स्थाप्यते स्म।