शृणु तत्त्वं, निशाचर, अन्येषां वर्णानां धर्मान् अपि। यानि कृत्यानि क्षत्रियस्य विहितानि, तानि एव द्विजातीनाम् अपि सन्ति। शूद्रस्य तु गृहस्थाश्रमस्यैकं परं व्रतम् रात्रौ कर्तव्यम्, नान्यत्। यदि कश्चित् तद् व्रतम् उत्सृजति, सविता तस्मिन् कुप्यति। यः पुनः रात्रौ उक्तव्रतं सम्यग् आचरति, तस्मै सविता प्रयत्नं करोति। स्वधर्मं तु परित्यजतः सूर्यः क्रुद्धो भवति। सः निशाचरः, धर्मं चिन्तयन्, पुनः पुनः स्वनगरीं प्रतिनिवृत्तः। सः सर्वान् राक्षसान् आहूय धर्म्यम् उक्त्वा वचनम् उवाच—दानं, दया, क्षमा, ब्रह्मचर्यं, विनयश्च। सदाचारस्य आचरणेन परलोकः प्राप्यते। अतः सर्वे यूयं एष धर्मः अनुतिष्ठ्यताम् इति आज्ञापयत्। तेन त्रयोदशविधः धर्मः स्थापितः, सर्वेषां हृदयानि हर्षेण पूर्णानि अभवन्। ते पुत्रैः पौत्रैः सह, भार्याभिः नित्यं सहिताः, सुखिनः आसन्। तदा न सूर्यः निर्गन्तुं शक्तः, न तारे, न चन्द्रमाः। दिवा सः चन्द्रवत्, रात्रौ तु सूर्यवत् आसीत्। तदा सर्वे मन्यन्ते स्म—चन्द्रः एव ज्योतिर्नाम श्रेष्ठम्। हे ब्राह्मन्, रात्रौ तु तेषां कीर्तिं दातुम् इच्छन्तः, ते विकसिताः। ततः काकाः जानन्तः, दिवा कौशिकान् हन्ति स्म। रात्रौ तु तैः, दिनं इति ज्ञात्वा, ग्रीवापर्यन्तं निमग्नाः तिष्ठन्ति स्म। तेषां मनांसि मयि स्थिता, दिवा उच्चैः घोषयन्ति। जीवनम् शून्ये त्यक्तम्, नदीनिकटे क्रन्दनपूर्वकम्। सा पीडा सर्वं जगत् व्याप्तवती, न कदापि अस्तमितम्। या पतिस्नेहेन संतप्तवती, सा घोरं तपः अकरोत्। तस्याः तपसा, चन्द्रः सूर्यं जयति, यः न कदापि अस्तमितः। रात्रौ अपि तैः विधयः कृताः, हे महर्षे। केचित् सूर्याय, केचित् सोमाय, अन्ये ब्रह्मणे, अन्ये हराय च यजनम् अकरोत्। यदि रात्रिः सोमप्रभया सदा दीप्तिमती रम्या, तदा शुद्धपुष्पैः, सुगन्धिभिः, सः पूज्यते। द्वितीयं व्रतं 'अशून्यशय्या' इति प्रसिद्धम्, सर्वान् कामान् ददाति। सा अशून्या, महाभोगयुक्ता, अक्षयशिखरा च। रुद्रपूजायै तपः दृष्ट्वा, तुष्टेन शम्भुना वरः दत्तः। तेन व्रतेन, त्वग् अच्युत्या, चन्द्रः व्योम्नि अखण्डितः। विष्णोः अनन्ततेजसः पादद्वयं पूज्य, सः दिवा सूर्यवत् प्रकाशते, सर्वान् हर्षयन्। चन्द्रेण जितः सूर्यः, पूर्ववत् न प्रकाशते। पद्मानि विकसितानि दृश्यन्ते, नूनं सूर्योदयं जातम्। एवं ज्ञायते—चन्द्रः उदितः, दीप्तिमान् अस्ति। तदा सः चिन्तयामास—किमेतत्? नूनं जगत् शुभाशुभं कथयति। सर्वतः, त्रयः लोका अपि, निशाचरैः रात्र्या ग्रस्ताः आसन्।