आत्माध्ययनस्य च वेदज्ञानस्य, विष्णोः पूजायाः च भक्तिः—एवं प्रकारं धर्मं विद्वांसः प्राहुः। नीतिशास्त्राणां बोधः हरस्य च भक्तिः अपि धर्मरूपे परिगण्यते। आत्माध्ययने स्थैर्यम्, ब्रह्मविद्यायां च निष्ठा—एतेन च भक्त्या, तयोः च, साध्यते। सरस्वत्यां भक्तिः एव दृढा; गन्धर्वमार्गः धर्मरूपः इति कथ्यते। विद्याधराणां धर्मः अयं एव, भवान्यां तु केवलं भक्तिः धर्मः इति निर्दिष्टम्। किम्पुरुषाणां धर्मः सर्वकौशलनिपुणता इति परिगण्यते। सर्वत्र इच्छानुसारं आचरणं एव पौराणिकः धर्मः अभिहितः। यमेन धर्मबोधः लभ्यते; अयं अर्थस्य धर्मः इति कथ्यते। अमत्सरता, सुलभता, दया, अहिंसा, क्षमा, आत्मसंयमः—एते गुणाः शंकर-भास्कर-देव्यां मानवधर्मरूपेण प्रसिद्धाः। गुह्यकानां धर्मः गर्वः, अमानित्वाभावः च इति कथ्यते। राक्षसानां धर्मः आत्माध्ययनं त्र्यम्बकभक्तिः च इति निर्दिष्टम्। पिशाचानां धर्मः सदा मांसलोभः इति अभिहितः। एते द्वादश पुण्यपथाः, उत्तरणदायकाः, ब्रह्मणा उद्घोषिताः। एषु, पुनः मानवधर्मान् वक्तव्यं त्वया इति सूचितम्। ये नराः सप्तद्वीपेषु पृथिव्यां वसन्ति—सप्तरूपेषु—तेषां धर्मः पुनः कथनीयः। जलस्य उपरि एव पृथिवी तिष्ठति, यथा नौका नदीमध्ये तिष्ठति। स भगवान् सृष्टिकर्ता परमं, कमलकोशसदृशं, उन्नतम् आवासं स्थापयामास। प्रजापतिना द्वीपाः नाम्ना प्रसिद्धाः निर्मिताः। तेषां विस्तारः योजनैः मीयते, स च वर्ण्यते। तस्य बहिः प्लक्षद्वीपः स्थाप्यते, यः द्विगुणः अस्ति। तस्मात् बहिः शाल्मलीद्वीपः, स च महोदधेर् द्विगुणः। घृतसागरः कूषद्वीपस्य द्विगुणः इति कथ्यते। तस्मात् परतः दधिसागरः, स अपि द्विगुणः इति उद्घोष्यते। एते सर्वे परस्परं, पूर्वस्य द्विगुणः, एकैकशः स्थिताः। जम्बूद्वीपात् आरभ्य, अन्ते क्षीरसागरपर्यन्तम्, हे राक्षस, चत्वारि कोट्यः पञ्चचत्वारिंशत् लक्षाणि संख्यायाः सन्ति। सर्वतः, ‘लक्षमण्डकटह’ इत्याख्येन प्रमाणेन, पूर्णतया परिसंवत्सरं पूरितम्। तत्र गमिष्यामः ते हेतोः; शृणु, हे निशाचर। शाखानां अन्ते तेषां युगपरिवर्तनं कदापि न भवति। कल्पान्ते तेषां लयः कथ्यते, हे महाबाहो। ये दैत्याचारं आचरन्ति, ते कर्मसमाप्तौ विनश्यन्ति। दुःखदर्शनाः, अशुचयः, भीषणाः, कर्मणां अन्ते विनाशकारिणः च भवन्ति। ततः नरकाः, रौरवाद्याः तीक्ष्णाः, पुष्कराख्यः च, भीषणदर्शनाः, आगच्छन्ति। तेषां मार्गे विस्तारः, स्वभावः च कीदृशः इति पृष्टम्। रौरवाद्याः सर्वे नरकाः एकविंशतिः संख्यायाः सन्ति। रौरवः नाम नरकः प्रथमः निर्दिष्टः। द्वितीयः, तस्मात् द्विगुणः, महरौरवः इति कथ्यते। चतुर्थः, अन्धतामिस्रः नाम, द्वारद्वययुक्तः भीषणः नरकः। सप्तमः, अप्रतिष्ठाख्यः, तथा घटीयन्त्रः इति नरकः अभिहितः। एवं, ब्रह्मणा उद्घोषिताः पुण्यपथाः, द्वीपविस्ताराः, नरकाणां संख्याः च, धर्मस्वरूपाणि च, श्रद्धया, भक्त्या, यथाक्रमं, पवित्रया कथायाम् उपनिबद्धानि।