भगवतः पादेन बलवता वृत्रः कूजम्भश्च विनिपातितौ, मुष्टिना बलो निपातितः। ततः शीघ्रगामी अन्धकः वारुणपतिं युद्धाय समुपाजगाम। स तत्र पाशं प्रक्षिप्य गदां गृहित्वा वारुणपतिं प्रत्याक्षिपत्। स त्वरया सागरस्य गभीरं प्रविश्य, तत्र अन्धकः देवानां सेनां निष्पीडयत्। तदा महाबाहुः महाबलश्च मायासुरः तत्र समुपस्थितः। तं कण्ठे शूलाग्रेण शम्बरः प्राहिणोत्, बलात् तं मायासुरं चकार, महर्षे। तदा मायासुरः दीप्तिमान् अभवत्, शम्बरश्च, यत्र तस्य कण्ठे शूलं प्रविष्टम्, तत्र अग्निवत् सन्दीप्तः। यथा वनमध्ये मदोन्मत्तः गजो सिंहेन पीडितः बृंहयति, एवं सः पीडया ननाद। स उवाच—"किमेतत्? केन समरे मया सह दानवेन शम्बरेण वा पराजितः?" पुनः—"स्वं रक्ष! अग्रे युद्धे अग्निदेवो न केनचित् सह्यते।" इति। तदा स आयसीं गदां समुत्क्षिप्य, "तिष्ठ! तिष्ठ!" इति शब्दयन् अग्निदेवं प्रति प्रधावितवान्। भूमिं छित्वा तां विनिपात्य, अन्धकः अग्निदेवं समुपजगाम। तदा अग्निना ताडितः शम्बरः विमुक्तः, अग्निर्निर्ययौ शीघ्रं अन्धकस्याभिमुखम्। ततः दैत्यपतिना ताडितः अग्निः समरे भयभीतः पलायितः। वीर्यवान् सः पृष्ठतः पलायमानान् सर्वान् शरैः विनिपात्य, अन्धकः दैत्यश्रेष्ठैः पूजितः पृथिवीं प्रति समुपजगाम। तत्र अप्सरसः सह गत्वा पातालं प्रति सेवायै निवसन्। अथ सूर्ये पृथिव्यां पतिते, तदा कुत्र कुत्र च किमर्थं सः पतितः? केन हेतुनाऽपि भास्करेण सूर्यः दिवः पतितः? यथाऽहं श्रुतवान्, स्वयंभुवोक्तं पापरहित, तत् ते कथयामि। तस्य पुत्रः पुण्यश्लाघ्यः सुकशो नाम जातः। स तेन अवध्यत्वं शत्रुभ्यः अपि अमरणत्वं च लब्धवान्। स नित्यं निशाचरैः सह रममाणः धर्ममार्गे स्थितः। तत्र सः पवित्रात्मनाम् ऋषीणां आश्रमं ददर्श। तदा सः—"भवन्तः ब्रूयुः, नाहं आज्ञापयामि।" इति। "कस्मिन धर्म्येषु मान्यः स्यात्, केन च सुखं प्राप्यते?" इति पृष्टवान्। ऋषयः विचार्योक्तवन्तः—"यदिहामुत्र च श्रेयस्करं नित्यं, तदेव परम्। यः तद् आश्रित्य धर्म्येषु पूज्यते, स एव सुखी भवति। यद् येन देवादयः अपि न पतन्ति, तत् ब्रूहि।" इति। "स्वाध्यायवेदज्ञानं विष्णुपूजासु भक्तिश्च, तदेव।" "शास्त्रज्ञानं हरौ च भक्तिरेवोच्यते।" "स्वाध्यायनिष्ठा ब्रह्मविद्या च तयोः भक्त्या च लभ्यते।" सरस्वत्यां भक्तिरनन्या, गन्धर्वपथे धर्मः स्मृतः। विद्याधराणां धर्मः स एव, भवन्यां केवलं भक्तिरेव। किम्पुरुषाणां सर्वकौशलं धर्मः स्मृतम्। सर्वत्र कामानुसारिता एव पितृधर्मः। यत्नेन धर्मज्ञानं, अर्थधर्मः स एव। अमायिकता, सुलभता, दया, अहिंसा, क्षमा, आत्मनिग्रहश्च—शंकरभास्करदेव्यां मानवधर्मः स एव। एवं भगवतः चरितं, धर्मस्य स्वरूपं च, ऋषिभिः निवेदितम्।