अथ कथा प्रवर्तते। तस्य पुरुषस्य कण्ठदेशे देवमाता अदितिः स्थिताभूत्, तत्रैव तस्य मण्डलेषु विज्ञानं प्रतिष्ठितम्। धर्मकाममोक्षशास्त्राणि निर्मलानि तत्रैव संस्थितानि आसन्। मातरिश्वा तस्य प्राणे प्रतिष्ठितः, मरुतः सर्वेषु सन्धिषु स्थिताः। चन्द्रसूर्यौ तस्य नेत्रे, कृत्तिकादयः तस्य पक्ष्मसु संस्थिताः। तारागणाः रोमकूपेषु, महर्षयः तस्य केशेषु आसन्। सः पुरुषः एकेनैव पदेन क्रमशः पृथिवीं सर्वेण चराचरेण सह अधितस्थौ। नाभिना व्योम व्याप्तवान्, सूर्यचन्द्रमसौ दक्षिणवामभागयोः स्थितौ। अर्धेनैव पदा विश्वं व्याप्य, मध्येना स्वर्गं पूरितवान्। अण्डकोशस्य अन्तरं व्याप्य, सः तमसि प्रविष्टवान्। कुञ्चितः सः, विष्णोः पादमुपगम्य, स्वयमेव कुञ्चितः अभवत्। तृतीयः पादः अपि अनधिगतः सन्, स सर्वव्यापी भगवान् इत्युक्त्वा— "मम एकं पादं सम्पूरय; यदि न तथा, तर्हि बद्धः भव, हे नृप!" इति। तदा बली, अमराधिपतिं प्रति युक्तियुक्तं वचनं उवाच— "हे भगवन्, पूर्वं यत् त्वया महद् दत्तं, तस्मात् त्वं मम किमर्थं पुनः महद्दानं याचसे? तदेव तस्य पित्रा पूर्वं दत्तम्; किमर्थं तं वचनेन बाधसे? सः मुरारिपुं पूजयितुं समर्थः; कृपां कुरु, बन्धनं मा आज्ञापय। हे चक्रपाणे, अस्मिन् पुण्ये काले पुण्ये च स्थले सर्वं प्रकाशते। ज्येष्ठनक्षत्रे कालः, चन्द्रः उपस्थितः, कुरुक्षेत्रं पुण्यभूमिः अत्रैव। त्वमेव वेदप्रवर्तकः, जगति दृश्यादृश्यरूपेण व्याप्य स्थितः। भगवन्, किमर्थं त्वं त्रिलोकीं न गृह्णासि तेन रूपेण, यत् सर्वलोकैः पूज्यते? क्रमशः त्वं सर्वं लङ्घितुम् अर्हसि; लीलया एषा क्रिया कृताऽसि, हे लोकनाथ। विष्णो, न त्वं बलिं बध्नासि, न च दूरस्थोऽसि; भगवन् यद् इच्छति तत् करोति।" एवं उक्ते, आद्यः स भगवान् जनार्दनः प्रत्युवाच— "मम उत्तरं युक्तिसंयुक्तं शृणुत। यथायोग्यं मम त्रयः पादाः येन निर्भयं दत्ताः, तस्मात् एव मम दत्तं सम्पूर्णं भवतु। बलेरपि हितार्थं एते त्रयः पादाः कृताः। तेन च यावद् युगं तावदायुः दत्तम्। सावरिणिके मन्वन्तरे समुपस्थिते, बली इन्द्रः भविष्यति।" इति। ततः भगवान् बलिं समीपमुपेत्य मधुरं वचनमाह— "सुतले पातालाख्ये लोके निवस, तत्र त्वं निरुपद्रवः स्यान्। अहम् अपि भाविष्ये तत्रैव अव्यथितः। तत्र महान्ति रत्नानि सन्ति, तानि सर्वाणि विस्तरेण कथयिष्यामि। यदा तत्र विधयः क्रियन्ते, तदा तेषां फलं प्राप्स्यसि। द्वारप्रतिपदाख्यः उत्सवः भविष्यति। पुष्पदीपप्रदानैः जनाः पुण्यं लप्स्यन्ति। यथा त्वं राज्यं पालयसि, तथैव कौमुदी महोत्सवः अपि समृद्धिं गमिष्यति।" एवं सम्यग्यज्ञं गृहीत्वा, सः शीघ्रं सुरर्षिसंयुक्तं इन्द्रसभा प्राप। स जगन्नाथः, मुरवरमुख्यैः पश्यद्भिः अपि, दृष्टेः अन्तर्धानमगात्। सः सौभाख्यां प्रसिद्धां पुरीं निर्माय, आकाशे विचचार।