सा स्त्री, स्तनद्वयेन पूर्णेन मां उपरितः सम्यक् अधः संपीड्य तस्थौ। तदा तस्याः हारमणौ वानरग्रन्थिः पतितः। पुनः अहं पापकर्मा भीषणं नरकं प्रविष्टवान्। कदाचित् सः स्वया प्रियया सह मां रथमारोप्य स्थापयामास। ततः सः चाण्डालः पुरतः अगच्छत्, अहं तु तस्य पृष्ठतः अन्वगच्छम्। सः पृष्ठतः दृष्ट्वा मां विलोक्य, पुनः प्रतिनिवृत्य तद्वद एव उत्प्लुत्य गतः। ततः युक्त्यां दृढबन्धनं प्राप्य, तत्रैव मम अन्तः अभवत्। एवं पूर्वजन्मस्मरणेन अहं तव गृहे जातः। पूर्वाभ्यासात् शास्त्रज्ञानं बन्धनं च मम प्राप्तम्। मनसा, कर्मणा, वाचा च ये घोरपापाः, तैः एव बन्धनं वा मृत्युः वा जायते। तस्मात् त्वं दिवाकीर्तिं पुत्रं गृहीतधर्मे स्थापय। एतद् एव पुनः उपदेश्यं—दिवाकीर्तिं पुत्रं गृहीतधर्मे स्थापय। सः तु पुण्यतीर्थं मुरारेराश्रमं, यः प्रमुख्यः वयोवृद्धः च बदरी आश्रमः, तत्र गतः। पूर्वं च मया अभ्यासः कृतः, एतद् अद्य तुभ्यं कथयामि। हि ज्ञानं पूर्वमेव साध्यते; धर्मार्थशास्त्राणि च उद्भवन्ति। सः तत्र ध्यानस्थः आसीत्, नारायणं मधुकैटभनाशनं चक्रगदाखड्गधरं चिन्तयन्। ततः सः यज्ञवाटं प्रविश्य, उन्नदितया वाचा वदति स्म। अश्वमेधः सर्वेषां यज्ञानां श्रेष्ठतमो यज्ञः, दैत्याधिपते। द्रव्यपात्रं समुपन्यस्तम्, यत्र देवः स्वयमेव स्थितः। सः मुनिना भरद्वाजेन सह यज्ञवाटं प्रविश्य। सः उवाच—'भगवन्, वद—किं तुभ्यं ददामि, मान्यदायक?' इति। सः दीर्घं स्मितं कृत्वा भरद्वाजं निरीक्ष्य स्थितः। सः परदेशे जातवेदसं वह्निं न धारयति। 'राजन्, त्रिणि पादव्यूत्क्रमाणि मम शरीरमितानि भूमेः ददातु' इति याचते। सः पुत्रं बाणं निरीक्ष्य इदं वचनं प्राह—'कः मुग्धः त्रिपदव्यूत्क्रमाणि याचते, यद्यपि सः प्राज्ञः? सः न बहुधनादिकं याचति, विष्णौ हि नास्य बहु प्रयासः। अहं दाता सन् अपि, अद्य सः त्रिपदव्यूत्क्रमाणि याचते। विष्णोः हस्तात् गजाश्वभूमिदासीस्वर्णादीनि याचस्व यत्कामयसे। त्रिपदव्यूत्क्रमाणि एव याच्ये, दातुः च याचकस्य च कुतः न लज्जा?' इति। 'एतेषु कं देशं ददामि? याचस्व, वामन' इति उवाच। 'एतावता एव अहं याचकः; राजन्, त्रिपदव्यूत्क्रमाणि भूमेः ददातु' इति पुनरपि याचते। तदा बली जलं गृहित्वा विष्णवे त्रिपदव्यूत्क्रमाणि अदात्। सः त्रिलोकव्याप्तये नानारूपाणि धारयन् विश्वरूपः अभवत्। तस्य जानुनी सत्यं तपश्च आसीताम्; मेरुर्मन्दरश्च जङ्घयोः। रेतसि कामो बभूव, प्रजापतिः शुक्रयोः स्थितः। त्रिसन्धिषु नद्यः, उदरे यज्ञाः। पृष्ठे वसवो देवाः, स्कन्धयोः रुद्राः। हृदि ब्रह्मा प्रतिष्ठितः, हृदयास्थिषु वज्रः आसीत्।