स ब्राह्मणः देवहिताय महत्यसुरयज्ञे गन्तुमुत्थायाचिन्तयत्, "उत्तिष्ठाम्यहं, ब्रह्मन्, सुराणां कल्याणाय महत्यसुरयज्ञे गमिष्यामि।" स च हास्यक्रीडया गिरिश्रेष्ठस्य समीपात् निर्गत्य कुरुजाङ्गलं प्रति जगाम। तस्मिन्नेव काले सागरा विक्षुब्धा अभवन्, नभसि च तारकचक्रं व्यत्यस्तगत्याः प्रकाशमाना दृश्यन्ते स्म, महर्षे। तत्र केचन चिन्तयामासुः—"यथा मां महेश्वरेण दग्धं, तथा वासुदेवोऽपि मां कुतः न दहति?" देवदत्तानि अपि उत्तमद्विजातिभिः भक्त्या समर्पितानि भगवता भीत्या नाङ्गीकृतानि। तदा स शुक्रमुषणसुतं समीपमुपेत्य, अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य पप्रच्छ—"कुतः अत्र वह्नयः सम्यगासुरभागेषु हुतमपि न गृह्णन्ति? कुतश्च दिशः तमसावृताः? एतन्मम ब्रूहि, भगवन्, कस्य दोषोऽयम्?" तदा कारणमवगम्य बलिरुवाच—"यत्र मन्त्रैः सम्यगग्नौ हविरुपन्यस्यते, तत्र वासुदेवः स्वयमेव संमिलति। जब सागरः मकरालयः कम्पते, तदा दितिपुत्राः समुत्क्षिप्ततरङ्गैः जायन्ते। धर्मः, सत्यम्, यथोचितं च—एतानि सर्वाणि परिश्रमेणैव प्रकाश्यन्ते। मुरारेरहितं वा, स्वजनहितं वा, यत्सत्यं, यथोचितं, प्रियं च मम, तत्सर्वं वदामि, तदहं करिष्यामि, अन्यन्न किञ्चित्।" एवं ध्यात्वा नारदः, यः त्रिकालज्ञः सर्वदिक्प्रज्ञश्च, प्रोवाच—"शास्त्रप्रमाणं यज्ञभोक्तृभ्यः बहिः; तस्मिन्नेव हेतौ हरिः आगच्छति। प्रभो, यज्ञे किञ्चिदपि न दातव्यं—न तृणं, न सुवर्णरजः पृथिव्याम्। यस्य उदरे भूमिः, लोकपालाः, पातालानि च नित्यं वसन्ति। जगन्नाथः जनार्दनः स्वल्परूपेण आगत्य किञ्चिदल्पं याचते चेत्, कथं तद्भवेत्? एतदपि दृष्टं, सत्यं चैतत्, द्विजोत्तम।" "अत्र वाक्शरीरमनस्संहितानि यानि अपि गूढानि कर्माणि—यच्चाचरितं पूर्वं मलेये तन्तुवायुपुत्रसम्बन्धि—मम महत् कौतूहलं तस्मिन्नितिहासे पुण्ये प्राचीने। भृगुवंशश्रेष्ठ, पूर्वाचरितं सत्यं चैतत्।" "तत्र एकः ब्राह्मणः तन्तुवायुः नाम, तपोनिष्ठः आसीत्। तस्य भार्या वात्स्यायनसुता, पतिव्रता, साध्वी चासीत्। स तु मूकवद्वदति, अन्धवच्च पश्यति। एवं चिन्तयित्वा, षष्ठ्यां दिवसे सा तं गृहद्वारे त्यक्त्वा निर्गता। सा स्वं कृशं पुत्रमादाय, नाम्ना सूर्पाक्षी, शालोदराख्यगिरिं भक्ष्यार्थं जगाम।" "तं दृष्ट्वा स दृष्टिहीनः पप्रच्छ—'किं किमानीयते, प्रिय?' सा उवाच—'दोलकारब्राह्मणपुत्रोऽनितः, प्रभो।' स उवाच—'स ब्राह्मणश्रेष्ठः महाज्ञानी; कोपितः शापं दास्यति। शीघ्रं अन्यस्य पुत्रं आनय, सुमध्यमे।'" "सा त्वरया गगनं प्रतिपत्य आगता। सा स्वमुखे अङ्गुष्ठं स्थापयित्वा विशदया वाचा रोदिति स्म, ब्राह्मण, 'स्वयं पश्य, मुनिश्रेष्ठ, तव पुत्रः शब्दं करोति।' तं दृष्ट्वा स ब्राह्मणश्रेष्ठः तमपश्यत्। तदा स सूपकारः स्मितपूर्वकं प्रियतमे उवाच—'कोऽपि सुन्दरः पृथिव्यां नः मोहयितुमागतः।' स तं शिशुं धर्मकुशेन हस्तेन च भूमिमलङ्कृत्य बद्धवान्।