सर्वदिशो विलोकयन्, भयभीतः स तदा हिमालयस्य दुर्गमधिरोहति स्म। तत्र विष्णुः त्रिशूलेन सन्नद्धः, पर्वतेश्वरश्च चक्रेण सह शीघ्रं समभ्यधावताम्। तदा स सुवर्णवर्णः पर्वतान्निपपात, यथा शुद्धतारा गगनात् पतति। यत्र हरपादपातेन शीतलपर्वते पातितेन, पापनाशिनी विटस्ता नदी समुत्पन्ना। ततो भक्त्या उपवसित्वा, स हिमवतः समीपं गच्छन्, तत्र शिवं द्रष्टुम् इच्छन्, यत्र स भगवान् विष्णुना सह गुह्यतया स्थितः। हिमवतः प्रशंसितस्य पादमूले स उन्नतान् भृगुम् अभ्यगच्छत्। तत्र महात्मा स आयुधबलं परीक्षितुम् इच्छन्, शङ्करं त्रिधा छित्तवान्। कस्मादर्थं स जगतां पूजितः चक्रः आयुधरूपेण दत्तः? अस्य चक्रदानेन सह या कथा, सा शिवस्य माहात्म्यं वर्धयति। धन्यः स गृहस्थः, कोपमुक्तः, एवं स्मृतः। सा च पतिव्रता, पतिं प्राणाधिकं मन्यते, धर्मनिष्ठा च कीर्तिता। तस्याः तेजस्वी पुत्रः जातः, उपमन्युरिति ख्यातः। महतीं क्लेशां सहमाना सा माता, स्वल्पेनापि क्षीरक्षीरं तं पोषयामास। सा च तस्य स्नेहाद् पिष्टधान्यरसैः पिण्डं कृत्वा तस्मै ददौ। स तु क्षीरपाकं स्वादिष्टं जीवनाय पोषकं भुक्त्वा तृप्तः। द्वितीये दिने मातृदत्तं सागूधुग्धं न जग्राह। तदा सा माता रुदती, अश्रुपूर्णया वाचा तम् उवाच। "यदा विरूपाक्षः अप्रसन्नः, कथं क्षीरयुक्तं भोजनं स्याद्?" इति। "तस्मात् देवानां प्रभुं त्रिशूलधारिणं विरूपाक्षं पूजय। तं तुष्ट्वा अमृतपानमवाप्यते, किं पुनः क्षीरपाकभोजनम्!" इति। स बालकः पप्रच्छ—"कः स विरूपाक्षः, यं त्वं पूजनीयमवदः?" माता तस्मै प्रोवाच—"श्रुणु, तं ते कथयामि। स हि प्राचीनकाले सर्वान् लोकान् विजित्य, श्रीं वशे स्थापयामास। स बलवान् वासुदेवस्य श्रीवत्सलक्ष्मं हर्तुम् इच्छन्। तद्विज्ञाय, तस्य नाशकामः महेश्वरमुपजगाम। हिमालयस्य स्थले स्थित्वा, शुष्के भूमौ, हरिः स्वयमेवात्मना परात्मानं पूजयामास। तं योगिभिः गम्यं निर्गुणं परब्रह्म विष्णुः स्तुतवान्। तदा दिव्यं तेजस्वि सुदर्शनचक्रं प्रादुर्बभूव। शङ्करः विष्णुम् उवाच—'एष चक्रः कालचक्रसदृशः।' 'सुदर्शनस्य द्वादशाराः षड्भागाः, युग्मेन शीघ्रं परिभ्रमति।' 'धर्मरक्षणार्थं षड् ऋतवः अपि तत्र स्थिताः।' 'इन्द्राग्नी, विश्वेदेवाः, प्रजापतयः अपि तत्र संस्थिताः।' 'चैत्रादि मासाः फाल्गुनपर्यन्ताः अपि तत्र प्रतिष्ठिताः।' 'एषा चक्रशक्तिः अमोघा, देवराजेन पूजिता, मया तपसा नेत्रे संस्थापिता।' विष्णुः पप्रच्छ—'कथं शम्भो, अमोघत्वं वा स्यात् सन्देहः वा?' शङ्करः प्राह—'तव जिज्ञासायाः कृते अत्र प्रक्षिपामि, त्वं गृहाण।' विष्णुः—'यदि तथा, संशयमुक्तचित्तः प्रक्षिप।' ततो जिज्ञासया विष्णुः शीघ्रं तेजः शङ्कराय सृष्टवान्। तेन स सर्वेश्वरः, यज्ञपतिर्भूतः, त्रिरूपत्वं प्राप्तः।